ΕΦΙΑΛΤΙΚΟΙ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΟΙ "ΕΚΕΙ ΠΟΥ ΤΟ ΚΑΚΟ ΠΑΡΑΜΟΝΕΥΕΙ"

 

Σε αρκετά κινηματογραφικά είδη (και όχι μόνο) όλο και πιο αξιόλογες ταινίες εδώ και χρόνια (ίσως πλέον και δεκαετίες) μας έρχονται από όλες τις γωνιές του πλανήτη. Πιθανόν και από την Αμερική, σίγουρα όμως όχι από το παρακμασμένο, διοικούμενο από αισθητικά ηλίθιους λογιστές ή CEO και παντελώς ανέμπνευστο πλέον Χόλιγουντ (εννοείται ότι υπάρχουν εξαιρέσεις, αλλά δυστυχώς πολύ λιγότερες από όσο παλιά). Το λέει κάποιος που ποτέ δεν περιφρόνησε το mainstream Χόλιγουντ - πάμπολλες αναρτήσεις μου το επιβεβαιώνουν - αν και πάντα παρακολουθούσα με το ίδιο ενδιαφέρον το παγκόσμιο και όχι μόνο το αγγλόφωνο σινεμά. Στο είδος του τρόμου σπάνια οι αξιόλογες ταινίες έρχονται από αμερικάνικα sequel, spin off και άλλα τέτοια. Τέλος πάντων, επειδή σας ζάλισα λέγοντας τον πόνο μου, λίγα λόγια για το αργεντίνικο "Εκεί που το Κακό Παραμονεύει" (Cuando acecha la maldad) (2023) του Demian Rugna.

Δύο αδέλφια ζουν σε απομονωμένη φάρμα. Όταν βρίσκουν ένα τεμαχισμένο πτώμα μοιάζουν να γνωρίζουν τι περίπου συμβαίνει και ανακαλύπτουν σχεδόν αμέσως την "πηγή του κακού": Έναν φριχτά παραμορφωμένο, κατάκοιτο δαιμονισμένο. Από εκεί και πέρα τα πράγματα γίνονται όλο και πιο ανεξέλεγκτα.

Πριν από οτιδήποτε άλλο θα τονίσω ότι η ταινία απευθύνεται α π ο κ λ ε ι σ τ ι κ ά σε φίλους του είδους. Για οποιονδήποτε που δεν είναι οικείος κρίνεται αυστηρώς ακατάλληλη. Πάμε τώρα στα μετά την προειδοποίηση: 

Πρόκειται για μια πρωτότυπη εκδοχή του θέματος του δαιμονισμού, πολύ μακριά από κάθε λογής εξορκιστές (υπάρχουν και εδώ, αλλά όχι όπως τους ξέρουμε). Αυτό που κάνει, νομίζω, "δύσκολη" τη θέαση του φιλμ είναι ο ωμός ρεαλισμός της. Δεν εννοώ στο σπλάτερ στοιχείο και στα αηδιαστικά εφέ (υπάρχουν τέτοια, αλλά σχετικά λίγα. Η ταινία σαφέστατα δεν βασίζεται σ' αυτά). Εννοώ τον ρεαλισμό στο περιβάλλον, στους χαρακτήρες, στο τοπίο... Όλα μοιάζουν αφόρητα καθημερινά και οικεία : Οι εκτάσεις στις φάρμες δεν είναι εξωτικές, οι άνθρωποι δεν είναι όμορφοι, είναι κοινοί και καθημερινοί, όπως και οι σχέσεις τους, το κοντινό χωριό δεν είναι γραφικό, μάλλον κοινότοπο και βαρετό είναι, η καθημερινότητα είναι πληκτική, οι περισσότερες σκηνές είναι ημερήσιες και όχι υποβλητικές... Κι όμως, αυτό ακριβώς το τετριμμένο, το ρεαλιστικό στοιχείο, είναι νομίζω αυτό που κάνει την ταινία πολύ πιο "απωθητική" από το αν γυριζόταν σε ένα περίτεχνα σκηνογραφημένο και επινοημένο περιβάλλον. Υπάρχει επίσης η πρωτοτυπία της πολύπλοκης αντιμετώπισης του "Κακού", που δεν μοιάζει με όσα έχουμε δει πολλάκις και δεν είναι καθόλου απλή. Υπάρχει το διάχυτο φολκλόρ στοιχείο (όλα αυτά μοιάζουν γνωστά σε πολλούς, τα έχουν ξαναζήσει ή ακούσει γι' αυτά) και, τελος, υπάρχει η μόνιμη αίσθηση ότι όλα αυτά γίνονται - ή μάλλον πολλαπλασιάζονται - από την ανθρώπινη ασυνεννοησία, τις κόντρες, τις συγκρούσεις τους...

Σας είπα: Πρωτότυπο, "ενοχλητικό", αξιόλογο για το είδος, αλλά μόνο για τους φίλους του τρόμου.

ΟΤΑΝ ΑΜΑΡΤΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ...ΚΛΠ, ΤΟΤΕ ΕΙΝΑΙ "Η ΚΟΛΑΣΗ ΜΕΣΑ ΜΑΣ"

Το 2005 ο εκ Βοσνίας Ερζεγοβίνης (τότε Γιουγκοσλαβίας) Danis Tanovic - γνωστός από το πολύ δυνατό "No Man's Land" του 2001 - γυρίζει το "Η Κόλαση Μέσα μας" (L'Enfer) στη Γαλλία. Εμανουέλ Μπεάρ, Μαρί Γκιλέν, Καρόλ Μπουκέ, Γκιγιόμ Κανέ και άλλοι γνωστοί, σε μικρούς ρόλους, συνθέτουν το καστ. Το πολύ ενδιαφέρον είναι ότι το σενάριο είναι του Kieslowski (με τον Piesiewicz), αλλά δεν γυρίστηκε ποτέ από τον ίδιο.

Τρεις αδελφές ζουν όχι ιδιαίτερα κοντά η μία στην άλλη. Ως παιδιά έχουν βιώσει τραυματικά συμβάντα που σχετίζονται με τον πατέρα τους και τώρα έχουν και οι τρεις διαφορετικής φύσης η κάθε μία ερωτικά προβλήματα. Ένα άλλο συμβάν, τωρινό αυτή τη φορά, θα τις φέρει πάλι κοντά - και κοντά στη μητέρα τους.

Ενδιαφέρον δράμα με γερό σενάριο, αρκετές απροσδόκητες αποκαλύψεις και ανατροπές, σχέσεις που αλλάζουν διαρκώς, συμβάντα που δεν είναι αυτά που αρχικά φαίνονται... Όλα αυτά παρακολουθούνται δίχως να κουράζουν, ενώ συγχρόνως ο χαρακτήρας της κάθε μίας εμβαθύνεται. Όταν κρυμμένα μυστικά θα αποκαλυφθούν και κάποια παλιά γεγονότα θα εξηγηθούν (και για τον θεατή) ειδωμένα από άλλη σκοπιά, αυτό που μένει είναι η αίσθηση της τυχαιότητας, που μπορεί να πάει τη ζωή μας όπου αυτή θέλει, αλλά και η πολύ έντονη απόδειξη ότι "αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα"...

Καλό δραματικό φιλμ που αξίζει να ψάξετε - αν σας ενδιαφέρει αυτό το είδος σινεμά, του οποίου η συγκεκριμένη ταινία αποτελεί νομίζω καλό δείγμα.

ΟΙ "ΥΠΕΡΟΧΕΣ ΜΕΡΕΣ" ΚΑΙ Η ΖΕΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

 

Τις τελευταίες δεκαετίες ο Wim Wenders βρίσκεται σε μόνιμη παρακμή στις ταινίες μυθοπλασίας που φτιάχνει (τονίζω τη λέξη "μυθοπλασίας", διότι τα τα ντοκιμαντέρ που έχει γυρίσει από την εποχή ήδη του "Buena Vista..." έως σήμερα είναι εξαιρετικά). Και να που αιφνιδίως όλα αλλάζουν το 2023. Οι "Υπέροχες μέρες" του 2023, ταινία μυθοπλασίας, μπορεί ίσως να κουράσει το ευρύτερο κοινό, αλλά προσωπικά τη βρήκα θαυμάσια. 

Το φιλμ είναι γυρισμένο στην Ιαπωνία με αποκλειστικά ιάπωνες ηθοποιούς και σαφώς προτείνει μια ζεν αντιμετώπιση της ζωής. Ένας μεσήλικα δουλεύει καθαρίζοντας δημόσιες τουαλέτες, ζει μόνος χρησιμοποιώντας αποκλειστικά μη ψηφιακή τεχνολογία, ακολουθεί μια καθημερινή ρουτίνα και η μεγαλύτερη ψυχαγωγία του είναι το διάβασμα (αναλογική δραστηριότητα βεβαίως). Οι ελάχιστες - ανεπαίσθητες ίσως - αλλαγές που διαταράσσουν τη ρουτίνα αυτή λειτουργούν ως σημαντικά γεγονότα για τη ζωή του.

Ναι, είναι ένα φιλμ όπου πραγματικά δεν συμβαίνει σχεδόν τίποτα. Ο άνθρωπος αυτός, που μιλά ελάχιστα και μοιάζει με ερημίτη των πόλεων, είναι απόλυτα ευχαριστημένος από τη ζωή του. Όχι απλώς ευχαριστημένος, αλλά κάποια στιγμή θα αντιληφθούμε ότι ο ίδιος επέλεξε  συνειδητά τον "μινιμαλιστικό" και λιτότατο αυτόν τρόπο ζωής. Τρομερά δύσκολο για την συντριπτική πλειοψηφία ημών, λυτρωτικό όμως αν το καταφέρεις. Η λογική είναι απλή : Αν αγαπήσεις αυτό που κάνεις (ακόμα και τις τουαλέτες) και περιορίσεις τις ανάγκες σου στα μόνο υλικώς και πνευματικώς απαραίτητα, τότε οτιδήποτε αντιλαμβάνεσαι γύρω σου, ακόμα και η πιο ανεπαίσθητη αλλαγή φαίνεται ως κάτι νέο και πρωτόγνωρο. Αν μάλιστα οι αλλαγές αυτές είναι κάπως (στοιχειωδώς) σημαντικότερες (ένας συνάδελφος που παραιτείται, η επίσκεψη σε ένα vintage δισκοπωλείο, η άφιξη μιας έφηβης ανιψιάς που το έχει σκάσει προσωρινά από το σπίτι κλπ.) λειτουργούν στον κόσμο που δημιούργησε ο ήρωας για τον εαυτό του ως μεγάλες, αναπάντεχες περιπέτειες, άλλοτε ενοχλητικές, αφού διαταράσσουν την αγαπημένη του ρουτίνα, άλλοτε ευπρόσδεκτες ως ευκαιρίες απελευθέρωσης συναισθημάτων ή ακόμα και ως πολύ ενδιαφέρουσες. 

Αν προσθέσετε και έναν γλυκύτατο πρωταγωνιστή, που αποδέχεται με αισιοδοξία ό,τι του συμβαίνει και το υπέροχο "κλασικό" ροκ που διαπερνά απ' άκρου σ' άκρου το φιλμ (ο ήρωας ακούει σχεδόν αποκλειστικά ροκ των 60ς και 70ς και μάλιστα από κασέτες) και αποτελεί ένα soundrack με μερικά από τα γνωστότερα και ωραιότερα κομμάτια του είδους (για μια ακόμα φορά η μεγάλη αγάπη του Wenders για το ροκ), έχετε να κάνετε με ένα μινιμαλιστικό ποίημα, που προσωπικά με συνεπήρε, δεν με κούρασε (αυτό κι αν είναι κατόρθωμα για μια τέτοια ταινία) και με συγκίνησε.

ΥΓ: Προσοχή: Βρισκόμαστε κυριολεκτικά στον αντίποδα, στο άλλο άκρο του σύγχρονου τουλάχιστον Χόλιγουντ με τους υπερήρωες και τις υπόλοιπες κάθε λογής βαβούρες. Προειδοποιώ, αφού οποιοσδήποτε εθισμένος σ' αυτό ή θα φύγει στο πρώτο τέταρτο ή θα τον βρουν σε κώμα στο τέλος.

"LOLA" : Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΑΛΛΙΩΣ...

 

Ο ιρλανδός Andrew Legge είναι ένας πολύ ενδιαφέρων σκηνοθέτης σκεπτόμενων ταινιών επιστημονικής φαντασίας. Στο ενεργητικό του έχει μερικά μικρού μήκους φιλμ που ξεχώρισαν. Το 2022 γυρίζει την πρώτη μεγάλου μήκους του "LOLA", εξ ίσου ενδιαφέρουσα και ασυνήθιστη. Πρόκειται για ένα ασπρόμαυρο φιλμ επιστημονικής φαντασίας σε ρετρό κλίμα, παρουσιασμένο ως "παλιό φιλμ που βρέθηκε τυχαία", όπως δηλαδή το γνωστό "Blair Witch Project". Καμία σχέση βέβαια (θεωρώ το LOLA καλύτερο), αλλά για να καταλάβετε το ύφος.

Πρόκειται για ταινία εναλλακτικής ιστορίας / ταξιδιού στο χρόνο. Στις αρχές του πολέμου δύο νεαρές βρετανίδες αδελφές ζουν μόνες (οι γονείς έχουν πεθάνει) μάλλον ειδυλλιακά στο όμορφο σπίτι τους. Η μία, επιστημονική ιδιοφυία, εφευρίσκει μια μηχανή με οθόνη που λαμβάνει εικόνες από το μέλλον. Βλέποντας λοιπόν τι θα γίνει στο μέλλον, δίνουν τις ανάλογες πληροφορίες - αρχικά ανώνυμα - στους στρατιωτικούς και ο πόλεμος αλλάζει πορεία, καθώς από την αρχή οι άγγλοι, γνωρίζοντας τις προθέσεις των ναζί, τους αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά. Σιγά - σιγά όμως οι αρχικοί θρίαμβοι θα μετατραπούν σε εφιάλτη...

Εξαιρετικά ενδιαφέρον σενάριο, πολύπλοκο, ικανό να δώσει ατελείωτη τροφή για σκέψη πάνω σε θέματα χρόνου και διαμόρφωσης της ιστορίας. Πολύ καλή επίσης η απομίμηση των λήψεων από κάμερες εποχής, η επεξεργασία του φιλμ ώστε να δείχνει παλιό (ολόκληρη η ταινία που βλέπουμε υποτίθεται ότι είναι ένα φιλμ των αρχών των 40ς που βρέθηκε πρόσφατα) και η όλη παλιακή ατμόσφαιρα - συν το πολύ έξυπνο παιχνίδι με τη μουσική, παράλληλα με το σοβαρότερο προφανώς με το εναλλακτικό μέλλον της ανθρωπότητας. Ολόκληρο το εγχείρημα αισθητικά θυμίζει το υπέροχο "Zelig" του Woody Allen - πράγμα που έχει επισημανθεί και από άλλους και ίσως αποτελεί τη βασική επιρροή του δημιουργού.

Ρετρό επιστημονική φαντασία λοιπόν στα πιο πρωτότυπά της. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα σε σκεπτόμενους οπαδούς του είδους.

  

"Ο ΔΙΑΒΟΛΟΣ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ"... ΑΛΛΑ ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ

 

Ο Ryusuke Hamaguschi μετά το θαυμάσιο "Drive my Car" γυρίζει το 2023 το "Ο Διάβολος δεν Υπάρχει" (Evil does not Exist), κατεβάζει τους ρυθμούς και αυτή τη φορά φέρνει στο προσκήνιο το οικολογικό πρόβλημα. 

Σε ένα γιαπωνέζικο χωριό ο ήρωας ζει με τη μικρή του κόρη σε ρυθμούς φύσης (της πλούσιας φύσης που αγκαλιάζει το χωριό). Κόβει ξύλα, φέρνει νερό από καθαρή πηγή, μαθαίνει στην κόρη του τα φυτά και τα χνάρια των ζώων... Τα πάντα όμως κινδυνεύουν να ανατραπούν - μαζί με τη γαλήνη του χωριού, όταν εταιρία του Τόκιο σχεδιάζει να χτίσει πολυτελές κάμπινγκ (που είναι "μόδα") σε ευαίσθητη περιοχή. Δύο υπάλληλοί της καταφθάνουν για να πείσουν τους κατοίκους ότι είναι "για το καλό τους", αλλά συναντούν την απόλυτη δυσπιστία τους.

Φυσικά ο σκηνοθέτης θίγει ένα παγκόσμιο πρόβλημα που, πάνω απ' όλα, έχει να κάνει με την πανούκλα του κέρδους (ρίξτε μια ματιά στις Κυκλάδες...). Το αντιμετωπίζει με απόλυτο μινιμαλισμό, με αργούς ρυθμούς, με επαναλαμβανόμενες πράξεις και μοτίβα. Ενδιάμεσα υπάρχει ένα ζωντανό, διαλογικό μέρος - υπάλληλοι εναντίον κατοίκων, λεκτικά βεβαίως - και τελικά καταλήγει σε ένα παραμυθώδες τρίτο μέρος με απόλυτα ανοιχτό τέλος και δίχως να δίνει την παραμικρή απάντηση στο τι ακριβώς έχει συμβεί.

Δεν έχω τίποτα με τον μινιμαλισμό και τους αργούς ρυθμούς (όπως θα γράψω, για παράδειγμα, το "Μια υπέροχη Μέρα" του Wenders, ταινία με παρόμοια μινιμαλιστική δομή, με "έπιασε" και μου άρεσε πολύ). Ωστόσο εδώ οι αργότατοι και ντοκιμαντερίστικοι ρυθμοί του πρώτου ενός τρίτου του φιλμ με κούρασαν πολύ. Το ανοιχτό τέλος - παρά το ότι το τρίτο μέρος είχε γενικά ενδιαφέρον - με άφησε εντελώς "στα κρύα του λουτρού". Οπότε, παρά το ότι θίγει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της εποχής μας και παρά τη μαγεία της φύσης που είναι διάχυτη στην ταινία, συνολικά με κούρασε και τελικά μου άρεσε λιγότερο από το προηγούμενο, τουλάχιστον, φιλμ του μινιμαλιστή δημιουργού.

ΑΝΤΙΟ ΕΛΑΦΡΟΤΗΤΑ, "ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΘΛΙΨΗ"!

Το 1958 ο Otto Preminger (1905-1986) γυρίζει το "Καλημέρα Θλίψη" (Bonjour, Tristess), βασισμένο βεβαίως στην ομώνυμη μεγάλη συγγραφική επιτυχία της Francoise Sagan. Το καστ είναι λαμπρό: Τζιν Σίμπεργκ (υπέροχη), Ντέιβιντ Νίβεν, Ντέμπορα Κερ, Μιλέν Ντεμονζό και σε μουσική εμφάνιση βεβαίως η Ζιλιέτ Γκρεκό!

Μία πλούσια, ξένοιαστη, γεμάτη ζωή, πλην όμως αργόσχολη και μάλλον τεμπέλα 17χρονη φτάνει με τον πατέρα της, που υπεραγαπά, σε υπέροχη παραθαλάσσια βίλα στη γαλλική Ριβιέρα για διακοπές. Πατέρας και κόρη θα ζήσουν ανέμελη ζωή με πολλές κατακτήσεις έως ότου μία ώριμη παλιά φίλη του πατέρα θα φτάσει για να κάνει διακοπές μαζί τους. Τα πάντα θα αλλάξουν: Ο πατέρας δεν νοιώθει το ίδιο με τις γυναίκες - παιχνίδια που τον περιτριγυρίζουν και η κόρη θα πάψει να είναι τόσο ανέμελη...

Για μένα εξαιρετική ταινία. Υπάρχει βέβαια η μαγευτική Ριβιέρα που κυριαρχεί στο φιλμ - νομίζεις ότι πρωταγωνιστεί (αλήθεια, δεν είναι πολύ ελληνικό το τοπίο της - αν εξαιρέσεις τις κομψές βίλες; Το σκέφτηκα συχνά ενώ έβλεπα το φιλμ). Έπειτα είναι οι λαμπεροί  πρωταγωνιστές, με επικεφαλής την πραγματικά υπέροχη (και αδικοχαμένη) Τζιν Σίμπεργκ. Μετά υπάρχει όλη αυτή η ξενοιασιά, η καλή ζωή, η ελευθεριότητα των ηθών... Για πολλοστή φορά μελαγχόλησα αναλογιζόμενος τον σκατόψυχο συντηρητισμό της εποχής μας και το γιγάντιο πισωγύρισμα στα πάντα που έχει συντελεστεί τις τελευταίες δεκαετίες. Ναι, ξέρω την παρατήρηση που αυθόρμητα θα κάνετε: "Όλα αυτά αφορούν αποκλειστικά τη ζωή της μεγαλοαστικής τάξης, μιας μειοψηφίας". Θα συμφωνήσω απόλυτα, αλλά ακόμα κι έτσι ελπίζω να συμφωνείτε ότι το συγκεκριμένο φιλμ ΔΕΝ θα μπορούσε να γυριστεί σήμερα σε μία mainstream παραγωγή (και όχι βεβαίως για πολιτικούς λόγους), κι αυτό για μένα είναι τραγικό. Και τέλος, και σπουδαιότερο, είναι το λεπτό δούλεμα των συναισθημάτων, οι αλλαγές τους, η χαρά που μπορεί να γίνει θλίψη ή τύψη, ο στοχασμός πάνω στην ουσιαστική κενότητα της "καλής ζωής", το επιπόλαιο παιχνίδι που μπορεί να μετατραπεί σε εφιάλτη...

Αν δεν ψάχνετε αποκλειστικά για θεαματικές ταινίες δράσης ψάξτε το.

"ΤΟ ΑΓΟΡΙ ΚΑΙ Ο ΕΡΩΔΙΟΣ" ΚΑΙ Ο ΜΑΓΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ MIYAZAKI

 

Στα 83 του χρόνια, εν έτει 2023, ο Hayao Miyazaki μας δίνει "Το Αγόρι και τον Ερωδιό", μια ακόμα ταινία κινουμένων σχεδίων πλημμυρισμένη από την αχαλίνωτη φαντασία του.

Κατά τη διάρκεια του Β' παγκόσμιου ένα αγόρι από πλούσια οικογένεια χάνει τη μητέρα του σε βομβαρδισμό. Ο βιομήχανος πατέρας του παντρεύεται την αδελφή της και για ασφάλεια πάνε να ζήσουν σε εξοχικό σπίτι ενώ εκείνη είναι έγκυος. Το αγόρι στις περιπλανήσεις του στο δάσος ανακαλύπτει έναν εγκαταλειμμένο πύργο και έναν ερωδιό που μιλάει. Και οι δύο θα τον οδηγήσουν σε άλλους παράλληλους, μυστηριώδεις κόσμους...

Όπως πάντα οι ήρωες του Miyazaki είναι παιδιά στα πρόθυρα της ενηλικίωσης. Όπως πάντα θα ανακαλύψουν άλλους, μαγικούς κόσμους και θα περιπλανηθούν σ' αυτούς. Και, όπως πάντα, οι εικόνες θα είναι συχνά σαγηνευτικές. εδώ υπάρχουν και αυτοβιογραφικά στοιχεία, από την παιδική του ηλικία στον πόλεμο. Τα σχέδια, όπως σε όλα τα φιλμ του, είναι κλασικά ως ύφος. Η αφήγηση του είναι κάπως μπερδεμένη και πληθωρική, τα γεγονότα, οι μεταμορφώσεις, τα περιβάλλοντα πάρα πολλά. Πλην όμως αποζημιωνόμαστε από το θέαμα. Ίσως να μην είναι τόσο δυνατή όσο κάποιες από τις προηγούμενές του, αλλά όπως και να έχει δεν σκοπεύω να χάσω καμία από τις δημιουργίες του σημαντικότερου μάλλον εν ζωή δημιουργού animation, που πάντοτε αποτελούν γεγονός.

"HOLDOVERS" Ή Η ΜΟΝΑΞΙΑ ΚΑΙ Η ΣΥΜΠΑΘΕΙΑ

 

Μου είχαν λείψει οι γλυκόπικρες, αστείες και συγκινητικές συγχρόνως ιστορίες του Alexander Payne. Ευτυχώς το 2023 επιστρέφει σε μεγάλη φόρμα με το "The Holdovers" ("Τα Παιδιά του Χειμώνα" στην Ελλάδα) και μάλιστα με έναν εξαιρετικό Πολ Τζιαμάτι και δύο πρωτοεμφανιζόμενους - έκπληξη: τους Da'Vine Joy Randolph και Dominique Sessa.

Βρισκόμαστε στα 1970. Ένα απομονωμένο σχολείο για (εσώκλειστους) μαθητές κλείνει για τις χριστουγεννιάτικες διακοπές. Κάποιοι όμως πρέπει να παραμείνουν ως ελάχιστο προσωπικό, όπως ορίζει ο κανονισμός. Προφανές "θύμα" είναι ένας αυστηρός (στα όρια του βλαμμένου, σίγουρα πάντως γραφικός) και μοναχικός καθηγητής ιστορίας με πάθος για την αρχαία Ελλάδα και Ρώμη, μια μαγείρισσα που θρηνεί τον πρόσφατο χαμό του γιου της στο Βιετνάμ και ένας ατίθασος (για να το πούμε κομψά) μαθητής, που άλλα περίμενε και αλλιώς του ήρθαν τα πράγματα. Τι θα κάνουν οι τρεις τους, ολομόναχοι στο αχανές άδειο κτίριο;

Δεν θα πω πολλά. Η ευαισθησία του Payne κυριαρχεί κι εδώ. Την κωμωδία διαδέχεται το δράμα, η ιδιαίτερη κατάσταση - και η απομόνωση - φέρνουν τους ανθρώπους κοντά, μυστικά αποκαλύπτονται, φιλίες και έχθρες εναλλάσσονται, ό,τι συμβαίνει και στη ζωή δηλαδή. Και όχι, όλα αυτά (κυρίως τη συγκίνηση εννοώ) δεν ξεπέφτουν στο μελό. Όλα είναι σοφά μοιρασμένα. Και ταυτόχρονα θίγονται και "παράπλευρα" θέματα : Από το Βιετνάμ και τις κατάφωρες αδικίες που βασίζονται στις κοινωνικές ανισότητες έως το θέμα της φιλίας ή των λυκοφιλιών που αναπτύσσονται στους κόλπους της κάθε επιστημονικής / πανεπιστημιακής κοινότητας. Τελικά όλα είναι θέμα κοινωνικής θέσης (εκτός ίσως από την αγάπη). 

Το ευχαριστήθηκα και απόλαυσα τα τραγούδια της εποχής που πλημμυρίζουν το φιλμ. Το συνιστώ. 

ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ ΣΤΙΣ "ΜΑΓΙΣΣΕΣ ΤΟΥ ΣΑΛΕΜ"

 Το θεατρικό έργο "The Crusible" του Arthur Miller είναι από τα γνωστότερά του και έχει ανέβει πάμπολλες φορές σε σκηνές σε όλο τον κόσμο. Ο Nicholas Heytner είναι ένας βρετανός σκηνοθέτης με μερικές ταινίες στο ενεργητικό του, που μετά το 2006 ασχολείται αποκλειστικά με το θέατρο. Το 1996 πάντως μεταφέρει το έργο στην οθόνη (ελληνικός τίτλος "Οι Μάγισσες του Σάλεμ") με τον Ντάνι Ντέι Λιούις και τη Γουινόνα Ράιντερ στους βασικούς ρόλους.

Στην Αμερική του 17ου αιώνα ένας παπάς μικρής αγροτικής κοινότητας βλέπει τυχαία πολλά κορίτσια του χωριού να χορεύουν νύχτα στο δάσος σε μια μαγικής φύσης τελετουργία. Θα καταγγείλει το γεγονός και μία απ' αυτές, πάντα φυσικά με το πρόσχημα του σατανά που διαφθείρει, θα προσπαθήσει να κατηγορήσει τη σύζυγο του πρώην εραστή της για να τη βγάλει από τη μέση. Η εμφάνιση του φανατικού δικαστή - ιεροεξεταστή είναι θέμα χρόνου...

Δυνατή ταινία. Σε πρώτο επίπεδο υπάρχει η αρρώστια του θρησκευτικού φανατισμού, που μόνο σε αθλιότητες και φρικαλεότητες μπορεί να οδηγήσει (και, προφανώς, σε ομαδική υστερία). Πέραν αυτού όμως υπάρχουν πάμπολλα άλλα : Η υποκρισία τόσο της κοινωνίας όσο και της εξουσίας, για την οποία βασικό είναι το φαίνεσθαι και η τήρηση του γράμματος του νόμου και όχι η (προφανής) ουσία. Η πάλη ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα και το θέμα του τι τελικά επιλέγουμε. Οι κάθε λογής κοινωνικοί συμβιβασμοί και τα όριά τους. Η ηθική ακεραιότητα και ο ηρωισμός που χρειάζεται για να διατηρηθεί (εδώ ο ηρωισμός - πρότυπο είναι κάπως στομφώδης, αλλά δεν πειράζει). Και πολλά άλλα που πιθανόν θα ανακαλύψετε.

Καλή ταινία, πολύ δυνατή κάποιες στιγμές, που αξίζει να έχετε υπ' όψη. Και έκπληξη η Γουινόνα στο ρόλο της "κακιάς" (που φυσικά δεν μας είχε συνηθίσει). Και να θυμάστε πάντα : Έξω από τις ζωές μας οι κάθε είδους φανατικοί! 

ΑΠΟΛΑΥΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΥΕΠΙΠΕΔΑ "POOR THINGS"

 

Όπως καταλάβατε από τον τίτλο ενθουσιάστηκα με το "Poor Things" (2023) του Γιώργου Λάνθιμου και μάλιστα από τις πρώτες κιόλας εικόνες. Έμα Στόουν, Ουίλιαμ Νταφόε, Μαρκ Ράφαλο... καταλαβαίνετε ότι ο Λάνθιμος έχει πλέον όποιους θέλει στο Χόλιγουντ... Ας το σημειώσουμε κι αυτό.

Έχει γίνει τόση φασαρία που η ιστορία είναι γνωστή. Ένας ιδιόρρυθμος επιστήμονας, ως άλλος Φρανκενστάιν, μεταμοσχεύει τον εγκέφαλο ενός αγέννητου παιδιού στο σώμα της γυναίκας που το κυοφορούσε, η οποία έχει αυτοκτονήσει. Από εκεί και πέρα παρακολουθούμε την ανάπτυξη (πνευματική, διότι σωματικά είναι ήδη ώριμη) της Μπέλλα και τις σεξουαλικές και άλλες περιπέτειές της ως την αληθινή ωριμότητα.

Μαύρη, σκοτεινή κωμωδία, απόλυτα γκροτέσκα ατμόσφαιρα, πειραγμένη εικόνα, steampunk κλίμα - που πάντοτε με γοητεύει, εφιαλτικές παραμορφώσεις, απροκατάληπτο σεξ, σουρεαλιστικό παραμύθι για τα στάδια και την εξέλιξη της ανθρώπινης ζωής και άλλα πολλά συνθέτουν την ταινία, που βεβαίως ανήκει στην οικογένεια δημιουργών όπως οι Gilliam, Burton, Wes Anderson κ.ά., δημιουργών δηλαδή που αρέσκονται να "πειράζουν" την εξωτερική πραγματικότητα. Και, δίπλα σ' όλα αυτά, οι πάμπολλες εικαστικές αναφορές του Λάνθιμου: Από αναφορές σε όλων των εποχών εικονογραφήσεις επιστημονικής φαντασίας μέχρι αναφορές σε άλλα φιλμ - και δεν εννοώ βεβαίως μόνο τον προφανή Φρανκενστάιν, του οποίου μια "διεστραμμένη" παραλλαγή αποτελεί. Θα ξαναδώ οπωσδήποτε την ταινία δίνοντας βάση πλέον και ανακαλύπτοντας τις εικαστικές αναφορές της.

Για μένα το "Poor Things" αποτελεί μια από τις πλέον ευφάνταστες καταγραφές της ανθρώπινης - ή μάλλον της γυναικείας - ζωής. Βρεφική / παιδική ηλικία, όπου απαιτείς τα πάντα να είναι δικά σου, εφηβεία με τις πρώτες σεξουαλικές ανησυχίες, νεότητα σε διαρκή ανήσυχη αναζήτηση απολαύσεων και όχι μόνο, πνευματική ωριμότητα και στροφή σε άλλα, πιο σύνθετα ενδιαφέροντα και τέλος - κρατηθείτε - φεμινισμός. Διότι αυτό είναι που σηματοδοτεί την απόλυτη ωρίμανση μια γυναίκας: Η συνειδητοποίηση της θέσης της στην κοινωνία και η απαίτηση ισότητας. ΠΡΟΣΟΧΗ, SPOILER: "Κατηγορήθηκε" από κάποιους για κλασικό χολιγουντιανό happy end. Ναι αλλά με τι τρόπο; Happy end σε μια ανατρεπτική, παράδοξη και πολυμελή - αν και δίχως παιδιά - οικογένεια; ΟΚ...

Το είδα το 2024 κι έτσι θα μπει στη λίστα των 10 καλύτερων φιλμ του χρόνου. Διότι σίγουρα θα κατέχει κορυφαία θέση σ' αυτή.

ΥΓ: Ως γνωστόν πολλοί μίσησαν το φιλμ, το οποίο δίχασε όσο ελάχιστα (αν ρίξετε μια ματιά στις κριτικές του κοινού στο IMDB θα δείτε ότι η βαθμολογία είναι ή 8, 9 και 10 στα 10 ή 1 στα 10. Ελάχιστα ενδιάμεσα. Η πρώτη ομάδα υπερτερεί σαφώς). Θέλω να πω λίγα λόγια για όσους μίσησαν τόσο βαθιά την ταινία. Αν πρόκειται για ανθρώπους που σιχαίνονται το φανταστικό γενικότερα ή την "κατασκευασμένη" εικόνα που βρίσκεται πολύ μακριά από οποιαδήποτε μορφή ρεαλισμού, το καταλαβαίνω. Απλώς έπεσαν σε λάθος ταινία. Αν πρόκειται για κάθε λογής σεμνότυφους, που μίλησαν για "πορνογραφία" και άλλα τέτοια, αδιαφορώ πλήρως και βαριέμαι αφόρητα να ανταλλάξω απόψεις μαζί τους. Αν όμως δεν ανήκουν σε καμία από τις δύο κατηγορίες, πολύ θα ήθελα να το συζητήσουμε.

 

"ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΣΩΜΑΤΟΦΥΛΑΚΕΣ ΚΑΙ Η ΜΥΛΑΙΔΗ ΩΣ... ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΣΕ ΣΥΝΕΧΕΙΕΣ

 

Οι γάλλοι προσπαθούν φαίνεται να αντιγράψουν με κάθε τόσο το σύγχρονο (πλην όμως με πολλά πολλά εκατομμύρια) Χόλιγουντ. Και μια και δεν διαθέτουν υπερήρωες (ο Οβελίξ δεν πιάνεται), είπαν να ξεχειλώσουν τους "Τρεις Σωματοφύλακες" του Δουμά, να κάνουν sequel κι αν πάει καλά στα ταμεία (χεστήκαμε για τα υπόλοιπα) κάνουμε και πρίκουελ και ριστάρτ και άλλα πολλά που λέγανε οι γέροι στο χωριό μου, αλλά εγώ ήμουν μικρός και δεν καταλάβαινα...

Τέλος πάντων ο όχι και πολύ σπουδαίος Martin Bourboulon γυρίζει το 2023 για πολλοστή φορά στην οθόνη τους "Τρεις Σωματοφύλαοκες" και, λόγω τεράστιας διάρκειας, τους χωρίζει σε δύο μέρη που προβάλλονται ξεχωριστά στα σινεμά. Εγώ έτυχε να δω μόνο το δεύτερο μέρος, το "Οι Τρεις Σωματοφύλακες : Μυλαίδη", με τους Βενσάν Κασέλ, Romain Duris και Εύα Γκριν, που κλέβει την παράσταση ως χαρακτήρας.

Το φιλμ, μέσα από πληθώρα από ίντριγκες, δολοφονίες, πολέμους που άλλοι θέλουν και άλλοι όχι κλπ. κλπ. αποκαλύπτει τελικά το παρελθόν της περιβόητης μυλαίδης, της σχέσης της με πρωταγωνιστικές προσωπικότητες της ταινίας και άλλα πολλά.

Η ταινία θέλει να επαναφέρει τη μεγάλη περιπέτεια (το έπος αν θέλετε) στην οθόνη, όπως είχε θελήσει να κάνει κάποτε, παλιά, ο πρώτος Ιντιάνα Τζόουνς ας πούμε. Εδώ όμως τα όσα συμβαίνουν είναι πολλά, οι πολύπλοκες συνωμοσίες και οι υποπλοκές ακόμα περισσότερες,  το προσωπικό διασταυρώνεται διαρκώς με τη γενικότερη εικόνα (αυτό δεν είναι καθόλου κακό από μόνο του, φτάνει να γίνεται με έξυπνο τρόπο) και τελικά βαρέθηκα πολύ πιο γρήγορα απ' όσο φοβόμουν. Και, επίσης, διέκρινα στο όλο εγχείρημα μια παιδικότητα - με την κακή έννοια, μπορείτε να την αποκαλέσετε και αφέλεια - όχι και τόσο ευπρόσδεκτη. Χαρακτηριστικότατο δείγμα ότι ο γνωστός "από μηχανής θεός" ή, γα να το πω με σεναριακούς όρους, η αποτροπή κάποιου κακού κυριολεκτικά το τελευταίο δευτερόλεπτο, εδώ χρησιμοποιείται κάθε τρεις και λίγο, τόσο που το όλο πράγμα μου φάνηκε γελοίο.

Δεν ξέρω αν το έπος ολοκληρώθηκε, αν όμως όχι, προσωπικά δεν θα πάρω άλλο...

"ΕΚΒΟΥΣ" ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ

 

Το 1977 ο σημαντικός Sidney Lumet (1924-2011) μεταφέρει στην οθόνη το θεατρικό έργο του Peter Shaffer "Equus" (Έκβους), με τους Ρίτσαρντ Μπάρτον και Πίτερ Φερθ στους βασικούς ρόλους. Το σενάριο είναι του ίδιου του συγγραφέα.

Ένας διαταραγμένος έφηβος, με αρρωστημένο πάθος για τα άλογα, διαπράττει ένα φριχτό έγκλημα εις βάρος τους (δουλεύει σε στάβλο) και κλείνεται σε άσυλο. Ένας ψυχίατρος προσπαθεί να τον πλησιάσει και να κατανοήσει το πώς και το γιατί της απαίσιας πράξης του.

Βαθιά ψυχαναλυτικό δράμα, που προσπαθεί να αναλύσει τα βαθύτερα αίτια ενός εγκλήματος, ανατρέχοντας φυσικά σε τραύματα της παιδικής ηλικίας, στη σχέση γονιών - παιδιού, σε καταπιεσμένο ερωτισμό και... το κερασάκι στην τούρτα, την ολέθρια επίδραση μιας καταπιεστικής, φοβικής προς το σεξ, θρησκόληπτης μητέρας. Ο νεαρός έχει αναπτύξει μια σχεδόν σεξουαλική έλξη προς τα ζώα αυτά και ταυτόχρονα τα έχει αναγάγει σε κάτι σαν θεό, τοποθετώντας τα μάλιστα στη θέση του Ιησού, έναν θεό που λατρεύεις και φοβάσαι ταυτόχρονα. Παράλληλα όμως, αυτή η κατάδυση στα σκοτεινά βάθη μιας άρρωστης ψυχής θα διαταράξει και τον ίδιο το γιατρό ("όταν κοιτάς την άβυσσο σε κοιτάει κι αυτή"). Θα βγάλει στην επιφάνεια τα δικά του προβλήματα, τα επιμελώς κρυμμένα μυστικά του, τους φόβους και τα άγχη του.

"Βαριά" και σκοτεινή ταινία με πανταχού παρούσα "αρρωστημένη" (ψυχολογικά) ατμόσφαιρα, ίσως ενοχλήσει αρκετούς ακόμα και σήμερα. Πάντως ο Lumet δεν δίσταζε ποτέ να βουτήξει στα βαθιά...

"ΖΩΝΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ" : ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΑ ΤΑ ΚΤΗΝΗ;

 

Το έχετε διαβάσει, το έχετε ακούσει, πιθανόν να το έχετε δει : Ο βρετανός Jonathan Glazer (δεν είναι καθόλου τυχαίος, ψάξτε τον) γυρίζει το 2023 τη συγκλονιστική "Ζώνη Ενδιαφέροντος" δίχως να δείχνει ούτε μία φριχτή ή βίαιη σκηνή. Πώς γίνεται αυτό;

Κατά τη διάρκεια του πολέμου ο διοικητής του Άουσβιτς ζει με την οικογένειά του σε ένα όμορφο σπίτι με ακόμη ωραιότερο κήπο ακριβώς δίπλα στο στρατόπεδο. Οι καπνοί από τους φούρνους συχνά καλύπτουν τον ουρανό, οι ήχοι ακούγονται καθαρά, ωστόσο η "καλή ζωή" της οικογένειας και διαφόρων επισκεπτών (φίλων ή συναδέλφων υψηλόβαθμων ναζί, με τους οποίους μιλούν "για δουλειές") συνεχίζεται απρόσκοπτα, σαν να μη συμβαίνει τίποτα.

Η αντίστιξη είναι που κάνει συγκλονιστικό το τελικό αποτέλεσμα. Η κάμερα ποτέ δεν δείχνει το στρατόπεδο, δεν περνά δηλαδή το δρομάκι που χωρίζει τον κήπο από το τείχος και τις εφιαλτικές καπνοδόχους. Μένει στον ειδυλλιακό κήπο, παρακολουθεί τις οικογενειακές στιγμές, τα χαριτωμένα παιδιά, τους μικροτσακωμούς, τις επισκέψεις, την κρίση που θα ενσκήψει στο ζεύγος όταν ο κύριος διοικητής θα μετατεθεί... Καθημερινές καταστάσεις δηλαδή, που βιώνουμε όλοι. Δίπλα χιλιάδες καίγονται...

Η Χάνα Άρεντ έρχεται βέβαια στο μυαλό μας με την "Κοινοτοπία του Κακού", όπου περιέγραφε τους φριχτότερους ναζί ως - εξωτερικά τουλάχιστον -  συνηθισμένους ανθρώπους, ακόμα και "ανθρωπάκια", και όχι ως τα αιμοσταγή τέρατα που φανταζόμαστε. Και διαπίστωνε έντρομη ότι αυτά τα συνηθισμένα ανθρωπάκια είχαν σκοτώσει εν ψυχρώ εκατομμύρια! 

Μπορούμε να το δούμε και ως αλληγορία της ανθρώπινης κατάστασης. Όλοι ζούμε στον μικρόκοσμό μας. Μπορεί ίσως να το σκεφτόμαστε κάπου - κάπου, αλλά στην πράξη πολλοί δίπλα μας να υποφέρουν, αλλά εμείς να συνεχίζουμε κανονικά. Τραβηγμένη ίσως αλληγορία. Στο φιλμ αυτοί που ζουν μια σχεδόν ειδυλλιακή καθημερινότητα είναι ακριβώς αυτοί που έκαιγαν τους άλλους δίπλα τους.

 Ιδιαίτερη μνεία για το εκπληκτικό σάουντρακ. Μπορεί οι εικόνες να μη δείχνουν την κόλαση, αλλά ο συνεχής ήχος μας κάνει - δίχως να το συνειδητοποιούμε - να ακούμε την κόλαση. Όχι με κραυγές, ουρλιαχτά και τέτοια. Καμία σχέση. Αλλά ως συνεχή παρουσία δίπλα μας.

"Η ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΓΕΝΕΙΑΣ" ΣΕ ΕΝΑΝ ΕΦΙΑΛΤΙΚΟ ΚΟΣΜΟ

 

Ο Rolf de Heer είναι ολλανδός, αλλά γυρίζει ταινίες στην Αυστραλία (μάλλον ζει εκεί). Το 2022 κάνει την "Επιβίωση της Ευγένειας" (The Survival of Kindness), μια πραγματικά ασυνήθιστη μετακαταστροφική ταινία.

Μετά από σχεδόν ολική καταστροφή από επιδημία οι λευκοί σκοτώνουν εν ψυχρώ και άνευ λόγου οποιονδήποτε έχει διαφορετικό χρώμα απ' αυτούς, εκτός από κάποιους που διατηρούν ως σκλάβους με απάνθρωπες συνθήκες. Μια μαύρη γυναίκα που έχει αφεθεί στην έρημο να πεθάνει μαρτυρικά καταφέρνει να δραπετεύσει. Ακολουθεί μια αληθινή οδύσσεια σε έναν εφιαλτικό, απάνθρωπο κόσμο.

Η ταινία μπορεί να θεωρηθεί έως και ως πειραματική: Σχετικά αργή, δίχως να διευκρινίζει πολλά πολλά για τα πώς και τα γιατί (καλά κάνει κατά τη γνώμη μου), με ένα προφανές και απλό αντιρατσιστικό μήνυμα, ξετυλίγεται αργά και υπνωτικά... αλλά παρ' όλα αυτά - και παρά τον συνειδητό μινιμαλισμό της - λέει αυτά που θέλει να πει. Δείχνει ελάχιστη βία, κι όμως η βία και η άγρια καταπίεση βρίσκονται παντού... αλλά συνήθως εκτός πλάνου. Ωστόσο με τόσα λίγα που δείχνει υποβάλλει απόλυτα το εφιαλτικό κλίμα. Κερασάκι στην τούρτα; Υπάρχει ήχος, υπάρχουν λίγοι διάλογοι, αλλά αυτοί είναι σε μια (μελλοντική ίσως) ακατάληπτη γλώσσα, οπότε δεν υπάρχουν καθόλου υπότιτλοι. Άλλωστε δεν χρειάζεται γλώσσα. Αρκεί αυτό που συμβαίνει.

Ναι, είναι κυρίως άσκηση ύφους, αλλά προσωπικά τη βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα και με απροσδόκητο τέλος. Φυσικά, το καταλάβατε, δεν είναι για πολλούς. Μόνο για όσους ψάχνουν κάτι διαφορετικό από το mainstream σινεμά. Νομίζω όμως ότι ακόμα κι αν δεν σας αρέσει, θα συμφωνήσετε ότι πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη πρόταση.

ΞΑΝΑΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ "ΦΟΝΙΣΣΑ"

 

Η "Φόνισσα" του Παπαδιαμάντη είναι ένα από τα γνωστότερα (και καλύτερα κατά την προσωπική μου - και όχι μόνο - γνώμη) κείμενα της ελληνικής λογοτεχνίας. Πολλά χρόνια πριν υπήρξε μια μεταφορά της στην οθόνη στην πρώτη ταινία του Κώστα Φέρρη. Το 2023 η γνωστή σκηνογράφος Eύα Νάθενα γυρίζει την πρώτη της ταινία επιχειρώντας να μεταφέρει το σκοτεινό αυτό διήγημα στον κινηματογράφο με πρωταγωνίστρια την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη.    

Η ιστορία είναι γνωστή σε όλους (νομίζω). Σε ένα φτωχό χωριό μια ηλικιωμένη σκοτώνει τα μικρά κορίτσια για να μη βιώσουν τη φριχτή ζωή που περιμένει τις γυναίκες σε μια μικρή, κλειστή κοινωνία όπου η πατριαρχία είναι πολύ πιο έντονη (φυσικά) απ' όσο σήμερα.

Η σκηνοθέτης σε γενικές γραμμές πετυχαίνει στο τόλμημά της (πάντα είναι τολμηρό να αναμετράται κανείς με μεγάλα έργα). Υπάρχει σκηνοθετική άποψη, το φιλμ είναι καλογυρισμένο, η Καραμπέτη - που εξ ορισμού παίρνει την ταινία στις πλάτες της - είναι πολύ καλή και τελικά θεωρώ το αποτέλεσμα αξιοπρεπέστατο. 

Η σκηνοθετική άποψη φαίνεται σε πολλά σημεία: Υπάρχει η μόνιμα μουντή, χειμωνιάτικη ατμόσφαιρα και τα πεσμένα χρώματα που περιστρέφονται γύρω απ' όλες τις πιθανές αποχρώσεις του γκρίζου - καφέ (ακριβώς αυτά που βλέπετε στην αφίσα). Υπάρχει το μονίμως ξερό, βραχώδες τοπίο και η διάχυτη φτώχεια και, βέβαια, υπάρχουν οι προσθήκες / αναγωγές σε σύγχρονα θέματα : Η σκηνοθέτης τονίζει ιδιαίτερα το φεμινιστικό στοιχείο (το οποίο βέβαια ενυπάρχει και στο κείμενο). Προσθέτει μια γυναικοκτονία - φλέγον θέμα της εποχής μας, όχι βεβαίως ως καινούριο φαινόμενο, αλλά ως focus και επισήμανση με κάθε τρόπο μιας συνεχιζόμενης κτηνωδίας. Υπογραμμίζει την καταπίεση των γυναικών και τη σκοτεινή τους μοίρα σε μια τέτοια κλειστή ασφυκτική μικροκοινωνία. Προσθέτει μάλιστα το στοιχείο ΚΑΙ της μητρικής καταπίεσης στη μικρή Φραγκογιαννού, εισάγοντας έτσι το θέμα της αποδοχής της κατώτερης θέσης τους από μέρος των γυναικών (λες και είναι κάτι απόλυτα φυσιολογικό), φαινόμενο που βλέπουμε αρκετά και στο σύγχρονο ισλάμ.

Ίσως η συνεχής παρουσία - κάτι σαν φάντασμα - της μητέρας να είναι περισσότερη απ' όσο θα χρειαζόταν. Γενικά πάντως τη θεωρώ καλή προσπάθεια - αν και με "βάρυνε" πολύ. Οφείλω λοιπόν να προειδοποιήσω ότι το φιλμ παραείναι ίσως βαρύ (ηθελημένα, είναι η άποψη στα χρώματα και στο ντεκόρ γενικότερα που προαναφέραμε). Απλώς το επισημαίνω.   

Ο ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΦΑΣΙΣΜΟΣ ΠΟΥ ΣΕ ΚΑΝΕΙ "ΑΚΟΜΑ ΝΑ ΚΡΥΒΕΣΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΠΝΙΣΕΙΣ"

 

Ιδού ένα ασυνήθιστο φιλμ: "Ακόμα Κρύβομαι για να Καπνίσω" (A mon age je me cache encore pour fumer). Είναι η πρώτη ταινία της ηθοποιού Rayhana Obermeyer και γυρίστηκε το 2016. Γαλλο-ελληνο-αλγερινή παραγωγή, βασίζεται σε θεατρικό έργο.

Σχεδόν ολόκληρη η ταινία είναι γυρισμένη μέσα σε ένα γυναικείο χαμάμ στο Αλγέρι. Η διευθύντριά του προσπαθεί να ισορροπήσει ό,τι μπορεί, καθώς γυναίκες κάθε ηλικίας και κατάστασης (νέες, ηλικιωμένες, παρθένες, παντρεμένες, θρησκόληπτες, φεμινίστριες, παραδοσιακές, μοντέρνες, αντίθετων αντιλήψεων για την πολιτική και τον έρωτα, πλούσιες και φτωχές) συρρέουν καθημερινά. Μακριά από τη βία του φασιστικά θρησκόληπτου εξωτερικού περιβάλλοντος και προστατευμένες από μια βάναυσα καταπιεστική, ανδροκρατούμενη κοινωνία, εξομολογούνται τις ιστορίες τους, τα όνειρά τους, μαλώνουν, συμφιλιώνονται, κλαίνε, γελάνε, μιλούν για έρωτα, θρησκεία, πολιτική... Η εξωτερική απειλή όμως ολοένα και κυκλώνει τον μικρόκοσμό τους...

Πολύ ενδιαφέρον φιλμ, καθώς όλες οι μικρές, προσωπικές ή μη ιστορίες συνενώνονται βαθμιαία σε μία και τα κουτσομπολιά, τα όνειρα, οι εξομολογήσεις, τα γέλια, υποτάσσονται σε μια άγρια πραγματικότητα και η αγωνία μεγαλώνει. Μέσα από την πολυπρισματική της ματιά, η ταινία πάνω απ' όλα κατακεραυνώνει την απαράδεκτη, ανδρική - θρησκευτική βία του φανατικού Ισλάμ. Παρουσιάζει ανάγλυφα την φριχτή κατάσταση των γυναικών σε τέτοιες κοινωνίες και επιτίθεται άφοβα στον ισλαμικό φασισμό (σημαντικό στοιχείο το ότι κάποιες απ' αυτές - προφανώς όχι όλες -  αποδέχονται απόλυτα τη μοίρα τους ως κάτι φυσιολογικό, ως έναν "σωστό" και αναλλοίωτο φυσικό νόμο).

Το φιλμ διαδραματίζεται το 1995, όταν στην Αλγερία ουσιαστικά υπήρχε εμφύλιος ανάμεσα στην κυβέρνηση και τους ισλαμιστές. Οι βόμβες που σκάνε έξω τονίζουν ακόμα περισσότερο τον αποκλειστικά γυναικείο, προστατευμένο (;) χώρο του χαμάμ, που μοιάζει με μια μικρή φυσαλίδα ελεύθερης ανταλλαγής ιδεών και απόψεων σε έναν εφιαλτικό κόσμο. Δυστυχώς όλοι γνωρίζουμε ότι οι φυσαλίδες είναι εύθραυστες...

Η σκηνοθέτης δέχτηκε επίθεση στο Παρίσι το 2010, μετά από τη θεατρική παράσταση στην οποία βασίζεται η ταινία, από φανατικούς ισλαμιστές, οι οποίοι επιχείρησαν να την κάψουν ζωντανή (ευτυχώς γλύτωσε). Όσο έβλεπα το φιλμ αναρωτιόμουν διαρκώς πώς είναι δυνατόν να γυρίστηκε κάτι τέτοιο στην Αλγερία (διότι υπάρχουν λίγες εξωτερικές σκηνές στο Αλγέρι). Τελικά έμαθα ότι το μεγαλύτερο μέρος είναι γυρισμένο σε παλιό χαμάμ της Θεσσαλονίκης. Πολλοί από τους συντελεστές και τους ηθοποιούς είναι έλληνες.

Ταινία γροθιά. Το μόνο που με ενόχλησε είναι η έντονη σε κάποια σημεία θεατρικότητά της (στην ηθοποιία, στην πλανοθεσία κλπ.). Γενικά όμως τη βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα.

"ΤΟ ΤΕΡΑΣ" ΚΑΙ ΟΙ ΑΘΕΑΤΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ

 Ένας από τους αγαπημένους μου σύγχρονους δημιουργούς είναι ο γιαπωνέζος Hirokazu Kore-eda. "Το Τέρας" του 2023 είναι μια ακόμα ταινία του με πρωταγωνιστές παιδιά - πώς τα καταφέρνει τόσο καλά μ' αυτά;

Σε μια ήσυχη πόλη μια μόνη μητέρα ανησυχεί όταν ο γιος της αρχίζει να φέρεται περίεργα. Κάποια στιγμή αντιλαμβάνεται ότι υπεύθυνος είναι ένας δάσκαλός του στο σχολείο, ο οποίος ενδέχεται και να έχει χτυπήσει το παιδί. Η μητέρα απαιτεί εξηγήσεις από τη διεύθυνση.

Όλα αυτά πάντως είναι μόνο η αρχή. Η ιστορία είναι πολύ πιο πολύπλοκη απ' όσο φανταζόμαστε. Στο φιλμ ξεχωρίζει το σενάριο. Αριστοτεχνικά γραμμένο, εξετάζει την ιστορία από τρεις διαφορετικές οπτικές γωνίες: Της μητέρας, του δάσκαλου και του παιδιού. Προσέξτε: Ο νους σας ίσως πάει στο κλασικό "Ρασομόν"του Κουροσάβα. Όμως όχι. Ο Κουροσάβα αναλύει το θέμα της υποκειμενικής ματιάς στα γεγονότα, των διαφορετικών αναμνήσεων του κάθε μάρτυρα. Εδώ δεν θίγεται το θέμα της υποκειμενικότητας. Τα γεγονότα είναι αυτά που είναι. Τελεία. Απλώς ο κάθε ήρωας αντιλαμβάνεται ένα μόνο μέρος τους, διαφορετικό ο καθένας, καθώς τα υπόλοιπα είναι αδύνατο να τα γνωρίζει. Μόνο όταν συμπληρωθούν και οι τρεις "ματιές" πάνω στην ίδια ακριβώς αλληλουχία γεγονότων θα συμπληρωθεί το παζλ και για τον θεατή, για τον οποίο κάθε λίγο αυτό που πιστεύει ανατρέπεται.

Η γνωστή ανθρωπιά του σκηνοθέτη είναι κι εδώ άμεσα παρούσα. Θα αντιληφθείτε τη συμπάθεια και κατανόηση με την οποία κοιτά κάθε έναν από τους ήρωες, άσχετα αν φαινομενικά είναι "καλός" ή "κακός". Ασχολείται επίσης με το θέμα των "απαγορεύσεων" κάποιων πραγμάτων και την επιβεβλημένη σιωπή που τα τυλίγει. Τέλος, το σημαντικότερο νομίζω, μας δείχνει ότι σπάνια τα πράγματα είναι όπως φαίνονται.. Τα βλέπουμε σχεδόν πάντοτε αποσπασματικά - δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς. Γι' αυτό είναι πολύ πιο πολύπλοκο απ' όσο πιστεύουμε να βγάλουμε σίγουρα συμπεράσματα. Ο κόσμος είναι πολύ πιο ρευστός και πολύπλευρος απ' όσο φαίνεται. Σπάνια φωτίζονται όλες οι πλευρές του...  

Από τις πλέον ενδιαφέρουσες ταινίες του 2023.

BEST OF 2023

 Ήρθε και πάλι η ώρα για τον προσωπικό μου απολογισμό των καλύτερων ταινιών του 2023. Επειδή τα δεδομένα στην κινηματογραφική διανομή έχουν πλέον οριστικά αλλάξει, άλλα είδα στις αίθουσες, άλλα κατεβασμένα, ενώ κάποια παίχτηκαν μόνο μία φορά σε φεστιβάλ (Νύχτες Πρεμιέρας, Horrorand κλπ.)

Κατά τα άλλα, τα γνωστά: Τόσο οι 10 πρώτες όσο και οι "επιλαχούσες" ΔΕΝ αναφέρονται με αξιολογική σειρά (μου είναι αδύνατο), αλλά απλώς με αλφαβητική κατά σκηνοθέτη. Επίσης στη λίστα υπάρχουν μόνο φιλμ του 22 και 23 και όχι παλιότερα που έτυχε να ξαναβγούν σε Α' προβολή. Ιδού λοιπόν:

 ΟΙ 10 ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ (με αλφαβητική κατά σκηνοθέτη σειρά)

 

TAR του Todd Fields

ΖΩΝΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ του Jonathan Glaser

ΡΑΓΙΣΜΕΝΟ ΕΙΔΩΛΟ (Tafrigh) του Mani Haghighi

ΠΕΣΜΕΝΑ ΦΥΛΛΑ του Aki Kaurismaki

ΤΟ ΤΕΡΑΣ του Hirokaza Kore-eda

ΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΝΙΣΕΡΙΝ του Martin McDonagh

ΟΙ ΔΟΛΟΦΟΝΟΙ ΤΟΥ ΑΝΘΙΣΜΕΝΟΥ ΦΕΓΓΑΡΙΟΥ του Martin Scorsese

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΥΧΤΑ ΤΟΥ ΦΡΑΝΚΟ ΑΜΟΡΕ του Andrea di Stefano

ΤΟ ΜΠΛΕ ΚΑΦΤΑΝΙ της Maryam Touzani

ΑΝΑΤΟΜΙΑ  ΜΙΑΣ ΠΤΩΣΗΣ της Justine Trier

ΟΙ 10 ΕΠΙΛΑΧΟΥΣΕΣ (με αλφαβητική κατά σκηνοθέτη σειρά)

 

Η ΓΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΙΑΣ του Nikolaj Arcel

BABYLON του Damien Chazelle

Η ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΓΕΝΕΙΑΣ του Rolf de Heer

INSIDE του Βασίλη Κατσούπη

 Η ΡΙΖΑ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ (L' ORIGIN DU MAL) του Sebastien Marnier

OPPENHEIMER του Christopher Nolan

ΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΜΟΥ του Francois Ozon

Η ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ του Hlynur Palmason

ΠΕΡΑΣΜΕΝΕΣ ΖΩΕΣ της Celine Song

PEARL του West Ti

Ειδική μνεία στο ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΙΣ ΘΗΜΩΝΙΕΣ της Ασημίνας Προέδρου

Και τι παρατηρούμε; Από τις 21 συνολικά ταινίες που αναφέρθηκαν μόλις οι 4 ήταν αμερικάνικες.και ακόμα λιγότερες χολιγουντιανές. Ή τα γούστα μου έχουν αλλάξει πολύ με τα χρόνια (που ειλικρινά δεν το νομίζω) ή το αμερικάνικο σινεμά (και κυρίως το Χόλιγουντ) πάνε κατά διαόλου κάνοντας κατά όλο και αυξανόμενη πλειοψηφία ταινίες για 15άρηδες ή για πολλούς που έχουν μείνει σ' αυτή την ηλικία...

 

   

"KILL BULJO" ΓΙΑ ΠΟΛY ΠΟΛY ΧΟΝΤΡΟ ΧΙΟΥΜΟΡ (;)

 

Το 2007 ο νορβηγός Tommy Wirkola γυρίζει την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία "Kill Buljo : The movie", μια πολύ, πολύ "χοντρή" παρωδία διαφόρων ταινιών. Ο σκηνοθέτης είναι ο ίδιος που 2 χρόνια μετά γύρισε το κωμικό σπλάτερ "Dead Snow".

Όταν μια ομάδα (ηλίθιων) εγκληματιών δολοφονεί τους πάντες τη στιγμή του γάμου του (ηλίθιου) λάπωνα ήρωα (στο ρόλο της... Ούμα Θέρμαν), εκείνος αποφασίζει να εκδικηθεί πάσει θυσία. Απλώς πρέπει πρώτα να συνέλθει από το κώμα στο οποίο έχει πέσει λόγω των σφαιρών που έχει φάει. 

Παρωδία κυρίως του "Kill Bill" φυσικά, με κεντρικό (ηλίθιο) χαρακτήρα που φορά την ίδια με την Ούμα κίτρινη φόρμα και που μιμείται τον Borat, με χιούμορ ίδιο με αυτό των ταινιών του Borat (του Baron Coen τέλος πάντων), με σκηνές που παρωδούν αντίστοιχες από παλιότερα φιλμ (Deliverance, Τιτανικός κλπ.), η ταινία εννοείται ότι δεν διαθέτει ίχνος πολιτικής ορθότητας - το αντίθετο ακριβώς, δεν έχει παρά προσχηματικό στόρι με αποκλειστικό σκοπό να κάνει πλάκα με τα πάντα, έχει κάκιστες ηθοποιίες (επίτηδες) και πάνω απ' όλα χοντρότατο χιούμορ. Σε κάποια σημεία σε κάνει ίσως να γελάς και στα περισσότερα να ντρέπεσαι που το βλέπεις.

Τι να σας πω... Αν το αντέξετε έχετε γερά στομάχια. Αν όχι η ευθύνη είναι δική σας που το διαλέξατε.

ΥΓ: Καθόλου τυχαίο ότι στο εξώφυλλο του dvd (αυτο)διαφημίζεται ως μια "χυδαία" ταινία...

"ONE-EYED JACKS" : ΕΝΑ ΣΤΤΙΒΑΡΟ ΓΟΥΕΣΤΕΡΝ

 Φαρ Ουέστ. Μια συμμορία ληστεύει μια τράπεζα. οι δύο βασικοί, ο ένας μεγαλύτερος και ο άλλος γοητευτικός νεαρός, παγιδεύονται από τους διώκτες τους. Μια προδοσία θα οδηγήσει τον ένα στη φυλακή και τον άλλον σε μια διαφορετική ζωή. Η φιλία τους θα μετατραπεί σε μίσος, καθώς, χρόνια μετά, ο προδομένος θα ζητήσει εκδίκηση από τον παλιό του φίλο.

Τυπική ιστορία γουέστερν. Μόνο που το "One-Eyed Jacks" του 1961 ("Η εκδίκηση είναι δική μου" στην Ελλάδα) έχει μια ιδιομορφία: Είναι η μοναδική ταινία που σκηνοθέτησε ποτέ ο Marlon Brando (1924-2004). Όπως ήταν αναμενόμενο πρωταγωνιστεί ο ίδιος με τον Καρλ Μάλντεν. Μια άλλη, μικρότερη, ιδιομορφία είναι ότι η διάρκειά της είναι 2 ώρες 21 λεπτά, πράγμα που δεν συνηθιζόταν και τόσο την εποχή αυτή.

Όπως καταλάβατε η ταινία δεν διαθέτει κάποια πρωτοτυπία. Παρόμοιες ιστορίες έχουμε δει αρκετές φορές. Ωστόσο πρόκειται για κλασικό, στιβαρό γουέστερν που, όπως πολλά άλλα, έχει ως θέμα την εκδίκηση (που, ως γνωστόν, είναι φαγητό που τρώγεται κρύο κλπ. κλπ.) και την αντρική φιλία - στη συγκεκριμένη περίπτωση πρώην αντρική φιλία. Ο Μπράντο είναι αυτό που θα λέγαμε ένα γοητευτικό κάθαρμα, που διαθέτει ωστόσο και τη ρομαντική πλευρά του όταν έρθει η ώρα, πλην όμως μέχρι τότε είναι μάλλον αδίστακτος. Η ταινία σχετικά αργούς ρυθμούς, τη θεωρώ όμως από τα καλά του είδους. Α, και εκτός από το κλασικό τοπίο της ερήμου που υπάρχει στα περισσότερα γουέστερν, εδώ έχουμε και πολλές παραθαλάσσιες σκηνές.

"ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΗ" ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ ΚΑΙ ΧΙΟΥΜΟΡ ΣΤΑ "ΠΕΣΜΕΝΑ ΦΥΛΛΑ"

Ο φινλανδός Aki Kaurismaki κάνει εδώ και 40 χρόνια ένα σινεμά για τους μάλλον λίγους "πιστούς" του. Πολύ μινιμαλιστικό, πολύ αστείο και πολύ μελαγχολικό. Πώς συνδυάζονται σε μια ταινία τα δύο τελευταία στοιχεία; Αυτό μόνο αν δείτε ταινίες του θα το καταλάβετε. Είπα για λίγους, γιατί οι περισσότεροι, εθισμένοι σε mainstream αμερικάνικο (κυρίως) σινεμά θα "τρομάξουν" αν δουν τα φιλμ του, που είναι φτιαγμένα "με το τίποτα" (εξ ου και η λέξη "χειροποίητη" του τίτλου). Πιστός στο πολύ προσωπικό αυτό ύφος, κάνει με τα "Πεσμένα Φύλλα" ("Kuolleet lehdet" για τους φινλανδομαθείς) του 2023 μια από τις καλύτερες για μένα ταινίες του. 

Η ιστορία είναι όσο πιο απλή γίνεται. Αλκοολικός και σχεδόν άστεγος συναντά κοπέλα που μόλις έχει απολυθεί από σούπερ μάρκετ επειδή χάρισε ληγμένα τρόφιμα σε άστεγο - η οποία κοπέλα ουσιαστικά δεν έχει προσωπική ζωή ούτε κανένα ενδιαφέρον. Αλληλοσυμπαθούνται λοιπόν, ίσως ένας έρωτας πάει να ξεκινήσει, αλλά, αλίμονο, εκείνος χάνει το τηλέφωνό της και χάνονται. Και προσπαθούν να ξαναβρεθούν...

Αυτό όλο κι όλο. Κι όμως είναι τέτοια η μελαγχολία που πλημμυρίζει το φιλμ - οι μοναχικοί, δίχως ενδιαφέροντα άνθρωποι, το μουντό, σκοτεινό και άσχημο Ελσίνκι, ο τρόπος ζωής τους μόνο με τα απολύτως απαραίτητα κλπ. κλπ. - και ταυτόχρονα (μα πώς το καταφέρνει κάθε φορά;) τόσο αστείες οι καταστάσεις, οι ατάκες, οι άκαμπτες ηθοποιίες και στάσεις του σώματος, οι "κουφοί" δεύτεροι ρόλοι, που προσωπικά το θεωρώ απόλυτη επιτομή του έργου του, κάτι σαν απόσταγμα όσων έχει κάνει μέχρι τώρα.

 Και δύο ακόμα στοιχεία: Πρώτο, η πανταχού παρούσα κινηματογραφοφιλία. Όπου κι αν βρίσκονται υπάρχουν αφίσες από παλιές κλασικές όσο και b-movies (παλιές όμως πάντοτε) ταινίες και, βέβαια, πρώτο ραντεβού δίνουν σε ένα σινεμά που παίζει... κάποια δευτεροκλασάτα ζόμπι! Δεύτερο, η ατμόσφαιρα... επιστημονικής φαντασίας που συχνά δημιουργεί ο Καουρισμάκι. Όχι βέβαια κάτι φουτουριστικό, τα αντίθετο. Ενώ βρισκόμαστε στη σύγχρονη εποχή (ακούμε συνεχώς από το ραδιόφωνο ειδήσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία), δεν υπάρχουν πουθενά υπολογιστές, κινητά, ούτε καν τηλεόραση. Μόνο κάτι τηλέφωνα με στρογγυλό καντράν και παμπάλαια, ογκώδη ραδιόφωνα. Είναι χαρακτηριστικό του άλλωστε να φτιάχνει μια "παλιομοδίτικη" ατμόσφαιρα.

Για μένα μια από τις καλύτερες ταινίες της χρονιάς. Προσοχή όμως: Όσοι έχετε μεγάλη αγωνία για το ποιος θα κάνει τον 368ο Spiderman και ψάχνετε απεγνωσμένα για το πρώτο τρέιλερ, μην περάσετε ούτε απ' έξω.

 

Η ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΟΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟ ΣΤΗΝ "ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΑΜΠ"

Το "The Old Oak" (στην Ελλάδα "Η Τελευταία Παμπ") γυρίζεται από τον Ken Loach το 2023, δηλαδή όταν ο βρετανός δημιουργός είναι ήδη 87 ετών! Αυτή τη φορά ο βετεράνος δημιουργός καταπιάνεται με το καυτό σε όλη την Ευρώπη (σε όλη τη δύση μάλλον) μεταναστευτικό θέμα. 

Σε ένα μικρό, μισοεγκαταλειμμένο  αγγλικό χωριό φτάνουν  δύο πούλμαν με σύρους πρόσφυγες, κυρίως γυναίκες και παιδιά. Μετά από κρατική παρέμβαση θα εγκατασταθούν σε εγκαταλειμμένα σπίτια και θα προσπαθήσουν να ενσωματωθούν στη ζωή του χωριού. Αλλά, όπως παντού, θα συναντήσουν τον ανοιχτό ρατσισμό μιας μερίδας κατοίκων. Η σύγκρουση θα επικεντρωθεί στην μοναδική (την τελευταία) παμπ του χωριού, που αποτελεί και τον μοναδικό εναπομείναντα δημόσιο χώρο, αλλά και τον μοναδικό τρόπο ψυχαγωγίας των λιγοστών κατοίκων.

Η ταινία μου άρεσε γενικά και, βεβαίως, το σήμα - κατατεθέν του Loach, ο ρεαλισμός, είναι πανταχού παρόν. Πολιτικά, προφανώς, συμφωνώ μαζί του. Η αντίρρησή μου είναι ότι αυτή τη φορά τον βρήκα αρκετά διδακτικό, αρκετά άσπρο - μαύρο και, τελικά, μάλλον απλοϊκό. Μπορώ βέβαια να τον συγχωρήσω και λόγω του ότι βλέπει τα πράγματα με απόλυτα σωστή - κατά τη γνώμη μου πάντα - ματιά, όπως προείπα, και, βεβαίως, επειδή δεν περιμένω να κάνει κάποιο αριστούργημα σ' αυτή την ηλικία (όπως και ο Woody Allen ή ο Clint Eastwood π.χ. είναι αξιοθαύμαστο και μόνο το ότι εξακολουθούν ακούραστα να δημιουργούν και μάλιστα δίχως ποτέ να κάνουν κάποια πραγματικά κακή ταινία). Οπότε ναι, του συγχωρώ τον διδακτισμό του. Εξ άλλου βρήκα ενδιαφέρουσα την καταγραφή της μιζέριας της επαρχίας και της παρακμής και εγκατάλειψης των χωριών (παγκόσμιο φαινόμενο). Με τον τρόπο αυτόν αγγίζει - εκτός του μεταναστευτικού - και ένα άλλο διεθνές σημαντικό πρόβλημα.

"BLOOD WORK" : Ο CLINT EASTWOOD ΣΤΑ ΜΕΤΡΙΑ ΤΟΥ...

 Μπορεί ο Clint Eastwood ως σκηνοθέτης να γίνεται συχνά ανατόμος και βαθύτατα κριτικός ως προς την αμερικάνικη κοινωνία, ωστόσο ανάμεσα στις καλές ταινίες του γυρίζει και μερικές θριλεροειδείς, με δράση και σασπένς, για να θυμηθεί φαίνεται από πού ξεκίνησε. Το "Blood Work" (Ένοχο Αίμα) του 2002, με τον ίδιο, τον Τζεφ Ντάνιελς και την Αντζέλικα Χιούστον είναι μια απ' αυτές. 

Ο σκληροτράχηλος πράκτορας του FBI McCaleb έχει αποσυρθεί μετά από σοβαρότατο καρδιακό επεισόδιο που οδήγησε σε μεταμόσχευση καρδιάς και ζει σε ένα δικό του πλοίο μόνιμα αραγμένο στο λιμάνι. Όταν μία κοπέλα τον προσλαμβάνει ιδιωτικά για να ερευνήσει το θάνατο της αδελφής της κατά τη διάρκεια μιας ληστείας, υποψιάζεται ότι ο θάνατός αυτός ίσως να μην είναι τυχαίος, αλλά να σχετίζεται με  τον ίδιο σίριαλ κίλερ που κυνηγούσε ως πράκτορας πριν υποστεί την καρδιακή προσβολή. 

Θρίλερ, όπως καταλάβατε, με σασπένς, ανατροπές, κυνηγητά κλπ. ΟΚ, έχει κάπως πρωτότυπο - και τραβηγμένο / απίθανο βεβαίως - σενάριο, αλλά έχουμε ξαναδεί αρκετά τέτοια, ώστε να μπορώ να το θεωρώ μάλλον τυπικό. Μην ανησυχείτε, με πρόσφατη μεταμόσχευση καρδιάς ο Κλιντ μπορεί να τρέχει, να ερευνά, να αψηφά τις ιατρικές οδηγίες - και να καταρρέει βέβαια κάθε λίγο, αλλά να ξανασηκώνεται στα πόδια του και ξανά προς τη δόξα να τραβά... 

Βλέπεται ως καθαρή ψυχαγωγία, αλλά δεν νομίζω ότι είναι τίποτα σπουδαίο.

"Η ΓΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΙΑΣ" Ή Η ΦΡΙΧΤΗ ΦΕΟΥΔΑΡΧΙΑ

 Ο δανός Nikolaj Arcel είναι πολύ καλός σκηνοθέτης και το έχει αποδείξει στο παρελθόν. Το αποδεικνύει και πάλι με τη "Γη της Επαγγελίας" (Bastarden) του 2023 με τον πανταχού παρόντα Mads Mikkelsen στον βασικό ρόλο.

Στα μέσα του 18ου αιώνα ένας αυστηρός και πεισματάρης πρώην στρατιώτης φτάνει σε μια έρημη και δύσκολη περιοχή της Γιουτλάνδης με σκοπό να την καλλιεργήσει και να γίνει πλούσιος και τιμημένος. Έχει μάλιστα την αόριστη υποστήριξη του βασιλιά, που επιθυμεί να καλλιεργηθούν οι άγονες εκτάσεις της χώρας. Αλλά ο γειτονικός φεουδάρχης, ένας κακομαθημένος, υπερήφανος και σαδιστής νεαρός αρνείται να δεχτεί το γεγονός ότι θα έχει πληβείους γείτονες, θεωρώντας ότι η γη είναι δική του...

Στιβαρό αγροτικό δράμα, πολύ καλογυρισμένο και κάπως "παλιομοδίτικο" ως δομή και ύφος (καλοί και πολύ κακοί, έντονες συγκρούσεις, έρωτες κλπ.), ωραίες μουντές και λιτές εικόνες, τραχιά ατμόσφαιρα...

 Ωστόσο όχι μόνο βλέπεται "μονορούφι", αλλά και μας μιλά για αρκετά - ιστορικά κυρίως - θέματα : Ενώ σε κάποια μέρη της Ευρώπης οι ευγενείς και η φεουδαρχία καταρρέουν, σε κάποια άλλα, πιο απομονωμένα, οι φεουδάρχες διατηρούν όλη τους την εξουσία πάνω στη γη και τους ανθρώπους. Και, όπως συνέβαινε στο μεσαίωνα, ο βασιλιάς είναι κάπως μακριά και δίχως άμεση ισχύ. Ακόμα και η έννοια του εθνικού κράτους δεν είναι και πολύ χωνεμένη (δείτε πόσο εύκολα καλούνται γερμανοί αγρότες να δουλέψουν τη γη). Βρισκόμαστε στο μεταίχμιο, στη αυγή του κόσμου όπως τον ξέρουμε σήμερα. Και ίσως να μην είμαστε καθόλου ευχαριστημένοι με την τροπή που έχουν πάρει τα πράγματα παγκοσμίως, όμως ας μη ξεχνάμε ότι η φεουδαρχία υπήρξε ένα εφιαλτικό καθεστώς, με ελάχιστους ζάπλουτους αριστοκράτες / φεουδάρχες και τη συντριπτική πλειοψηφία του κόσμου να λιμοκτονεί κυριολεκτικά. Αφήστε που οι πρώτοι είχαν πολλές φορές δικαίωμα ζωής και θανάτου πάνω στους δουλοπάροικους... και πολλά άλλα δικαιώματα...

Συνολικά νομίζω ότι πρόκειται για πολύ καλή ταινία.

 

"Ο ΟΡΚΟΣ ΤΟΥ ΠΑΜΦΙΡ" : ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΣΤΗΝ ΚΟΛΑΣΗ

 

 "Ο Όρκος του Παμφίρ" (Pamfir) του 2022 είναι μια ουκρανική ταινία του Dmytro Sukholytkyy-Sobchuk. Είχε γυριστεί ελάχιστα πριν τον πόλεμο και με το που ξέσπασε το κακό ο τεχνικός ήχου κατάφερε να φυγαδεύσει το φιλμ και η τεχνική επεξεργασία συνεχίστηκε στο εξωτερικό. 

Τις παραμονές ενός τοπικού παγανιστικού καρναβαλιού ο Παμφίρ επιστρέφει στο χωριό του και στην οικογένειά του (γυναίκα και έφηβος γιος), κάπου κοντά στα σύνορα με τη Ρουμανία, μετά από μακρά παραμονή στο εξωτερικό. Νοσταλγώντας τη ζωή εκεί αποφασίζει να μείνει, αλλά μια παραβατική πράξη του γιου του θα τον αναγκάσει να επωμιστεί την ευθύνη. Αλλά για να "ξεχρεώσει" θα πρέπει να πάρει ξανά το δρόμο που νόμιζε ότι για πάντα άφησε πίσω του, να συνεργαστεί δηλαδή με την τοπική μαφία...

Δυνατή και αρκετά σκληρή ταινία που συνδυάζει την αγωνία, την ηθογραφική ματιά και το φολκλορικό στοιχείο με το θέμα της προσωπικής ηθικής, που τελικά αναδεικνύεται ως το κυρίαρχο στο φιλμ. Αλλά και δίχως παραχωρήσεις σε κανενός είδους τυποποιημένες χολιγουντιανές συνταγές. Δυνατές, συχνά σκληρές εικόνες, "πρωτόγονος" τρόπος ζωής, διευρυμένες οικογενειακές σχέσεις και δεσμοί, κυρίαρχος (ακόμα) ρόλος της εκκλησίας και του παπά του χωριού, παγανιστικά κατάλοιπα... και ζήλια για την Ευρώπη, που είναι δίπλα τους, αλλά όχι γι' αυτούς. Να το ψάξετε σίγουρα!

ΥΓ: Δεν μπορώ να μη σχολιάσω και την καθαρά "ντοκιμαντερίστικη" πλευρά (δεν εννοώ, το τονίζω, κινηματογραφικά, αφού η ταινία δεν είναι αυτό που λέμε "φέτα ζωής" ή απλή καταγραφή καθημερινότητας, κάθε άλλο). Εννοώ την εικόνα της χώρας, της Ουκρανίας,
που δείχνει. Σύγχρονη εικόνα, αφού, όπως είπα, γυρίστηκε αμέσως πριν τον πόλεμο: Μικρά, λασπωμένα χωριά στο πουθενά, φτωχική ζωή, μιζέρια και, κυρίως, έντονη παραβατικότητα, αφού καταλαβαίνουμε ότι σημαντικό μέρος του πληθυσμού ασχολείται με το λαθρεμπόριο με την διπλανή Ρουμανία (άρα με την ΕΕ). Και φυσικά απόλυτα διεφθαρμένη και υποκριτική εξουσία (ο "ευεργέτης" δήμαρχος και ο αρχιμπάτσος είναι μαφιόζοι - αυτό με τον "ευεργέτη" δήμαρχο θυμίζει βεβαίως και σύγχρονες ελληνικές καταστάσεις, αλλά όχι τόσο χοντρά και απροκάλυπτα). Τι να πει κανείς...

"HΟW TO HAVE SEX" Ή Η ΘΛΙΨΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΟΠΩΝ

 

Το "How to have sex" (2023) είναι η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της βρετανίδας Molly Manning Walker και, όπως λέει η ίδια, το εμπνεύστηκε από προσωπικές εμπειρίες.

Τρεις νεαρές αγγλίδες φίλες φτάνουν στα Μάλια της Κρήτης καλοκαίρι για να περάσουν όσο πιο καλά μπορούν τις διακοπές τους. Τουτέστιν αλκοόλ μέχρι τελικής πτώσης, σεξ με κάθε τρόπο, χορός μέχρι το πρωί κλπ. Το πρότυπο των διακοπών δηλαδή... Εκεί θα γνωριστούν με μια συνομήλική τους παρέα με δύο αγόρια κι ένα κορίτσι.

Η ταινία, low budget βεβαίως, δίνει μια ντοκιμαντερίστικου ύφους καταγραφή του συγκεκριμένου τρόπου διακοπών, που είναι ιδανικές για μεγάλο μέρος βρετανών πιτσιρικάδων (σίγουρα κάτω των 30 εννοώ) και, φυσικά, όχι μόνο βρετανών, αν και σ΄αυτούς το συγκεκριμένο στιλ είναι πολύ διαδεδομένο. Καταγράφει λοιπόν (η ταινία) όλα αυτά, το αδιάκοπο πιώμα, την αγωνία να πηδηχτούν πάσει θυσία μέσα στις λίγες μέρες των διακοπών, το αδιάκοπο ξενύχτι, τις ηλίθιες βόλτες και τους αντίστοιχους "διαγωνισμούς" στα κλαμπ, την πρωτοφανή ασχήμια των χώρων (δρόμοι του χωριού, δωμάτια, κτίσματα κλπ.) Είναι ένα συγκεκριμένο είδος διακοπών που ανθίζει σε ορισμένα μέρη της Ελλάδας και της Κύπρου (στα Μάλια της Κρήτης, στη Ρόδο, σε συγκεκριμένα σημεία της Ζακύνθου και της Κέρκυρας κλπ.) και σε κάποιες άλλες μεσογειακές χώρες υποθέτω.

"Και τι μας νοιάζει εμάς;", θα μου πείτε. Ναι, στην πραγματικότητα δεν μας νοιάζει. Αλλά η ταινία έχει το ενδιαφέρον ότι όχι απλά καταγράφει όλη αυτή την ασχήμια (η εικόνα των άδειων, γεμάτων σκουπίδια δρόμων με τα πανάσχημα κτίσματα και τις άθλιες επιγραφές παντού, τις πρωινές ώρες, όταν η "διασκέδαση" έχει πια κοπάσει, είναι χαρακτηριστικότατες), αλλά και δείχνει με τον πιο σαφή τρόπο τη μελαγχολία, τη θλίψη θα λέγαμε, που τελικά αφήνει όλη αυτή η προκάτ κατάσταση του φτηνού αγορασμένου ευδαιμονισμού για λίγες μόνο μέρες το χρόνο. Οι σκηνές που οι κοπέλες στις λίγες νηφάλιες στιγμές τους μιλούν για την κόλαση που τις περιμένει όταν γυρίσουν στην πατρίδα τους και στις πιθανές δουλειές τους είναι από τις πιο θλιμμένες.

Κατάδειξη της απόλυτης κενότητας λοιπόν και της αφόρητης θλίψης του "μετά", αυτή είναι η αρετή του φιλμ. Αλήθεια, σκέφτομαι, αν αντί στην Ελλάδα πήγαιναν στην Ταϊλάνδη ή στη Ζιμπάμπουε δεν θα είχε καμιά απολύτως διαφορά, τα ίδια ακριβώς θα έκαναν, τα ίδια θα αντίκριζαν. Έτσι κι αλλιώς δεν υπάρχει καν φύση ή ενδιαφέρον αστικό τοπίο να δει κανείς και οι ίδιες κάθε άλλο παρά ενδιαφέρονται να δουν κάτι τέτοιο, ακόμα κι αν υπήρχε.

 

"ΜΙΛΑ ΜΟΥ" Ή ΟΙ "ΚΑΚΟΙ" ΝΕΚΡΟΙ

 

Οι αυστραλοί δίδυμοι Danny και Michael Philippou είναι, προφανώς, ελληνικής καταγωγής. Το "Μίλα μου" (Talk to me) του 2022 είναι η πρώτη τους μεγάλου μήκους ταινία και είναι ταινία τρόμου. Ενδιαφέρουσα μάλιστα.

Θα έχετε βαρεθεί να με βλέπετε να γράφω για την παρακμή του είδους στις μέρες μας. Έτσι λοιπόν όταν πέσω σε κάποια καλή - ή έστω ιδιαίτερη - ταινία τρόμου χαίρομαι πολύ. Στο φιλμ αυτό μια παρέα νεαρών βρίσκει ένα μυστηριώδες χέρι (βαλσαμωμένο; εκμαγείο; άγνωστο), που όταν έρθει σε επαφή μαζί σου σε μεταφέρει σε έναν εφιαλτικό κόσμο πνευμάτων, όπου μπορείς να επικοινωνείς με τους νεκρούς. Η παρέα το χρησιμοποιεί ως "ένοχη απόλαυση", για πλάκα, για τη συγκίνηση, το φόβο και την έξαρση που προκαλεί μια τέτοια συνάντηση. Σύντομα όμως τα πράγματα θα ξεφύγουν.

Η ταινία διαθέτει αρκετά πρωτότυπο σενάριο, πολυεπίπεδη ιστορία, κάποιες αληθινά "ενοχλητικές" σκηνές για γερά στομάχια και την πρέπουσα εμβάθυνση χαρακτήρων. Και - προειδοποιώ - βλέπεται δύσκολα από μη εξοικειωμένους θεατές του είδους. Γενικά η ατμόσφαιρά που δημιουργεί είναι έντονα ανησυχητική και αγχωτική. Και θέτει θέματα όπως αυτό της προσωπικής ευθύνης σε όσα συμβαίνουν ή το θέμα του εθισμού σε οτιδήποτε διαφορετικό από την καθημερινότητα. Και, επιπλέον, σε αφήνει και λίγο "άρρωστο" μετά το τέλος. 

Πάλι καλά που βγαίνει πότε πότε και καμιά καλή ταινία, αλλιώς θα είχαμε αποχαιρετήσει προ πολλού τον τρόμο.

ΥΓ: Στο τελευταίο λεπτό του φιλμ ακούς ξαφνικά και ένα μεγαλοπρεπέστατο και με άψογη προφορά ελληνικό (μια φράση δηλαδή που λέει ένας αθέατος χαρακτήρας).   

"THE KILLER" : ΡΟΥΤΙΝΑ ΓΙΑ FINCHER

 Θεωρώ τον David Fincher έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους δημιουργούς. Το 2023 λοιπόν γυρίζει το "The Killer" με τον Μίκαελ Φασμπέντερ στον βασικό ρόλο (και την Τίλντα Σουίντον σε δεύτερο).

Ένας άριστος πληρωμένος δολοφόνος, που αναλαμβάνει εκτελέσεις πολύ "υψηλού επιπέδου", αποφασίζει να εκδικηθεί, όσο μακριά κι αν πρέπει να φτάσει γι' αυτό, αυτούς που παραλίγο να σκοτώσουν την κοπέλα του. Μια πολύπλοκη αναζήτηση αρχίζει.

Η ταινία δεν είναι κακή και σίγουρα είναι από αυτές που δεν βασίζονται στην διαρκή δράση, τα κυνηγητά και τις εκρήξεις, αλλά στη μέθοδο και την επίπονη έρευνα του ήρωα. Μελετά επίσης τον χαρακτήρα του: Ψυχρός, μεθοδικός, ακολουθεί πάντοτε αυστηρούς κανόνες, ποτέ δεν εμπλέκεται συναισθηματικά με το υποψήφιο θύμα του, ποτέ δεν παρεκκλίνει από τον στόχο του, εξαφανίζει προσεχτικά κάθε ίχνος πίσω του κλπ. κλπ. Ακριβώς πάνω στην αντίθεση που θα περιγράψω βασίζεται, νομίζω, όλο το φιλμ: Αυτός που δεν εμπλέκεται ποτέ συναισθηματικά θα κάνει τα πάντα και θα παίξει κορώνα - γράμματα τη ζωή του για να εκδικηθεί. Για καθαρά συναισθηματικούς λόγους δηλαδή. 

Καλά όλα αυτά και καλό το ότι η ταινία είναι καλογυρισμένη και σε κρατά, πλην όμως θεωρώ ότι όλη αυτή η μάλλον απλή κατασκευή δεν είναι αντάξια ενός Fincher, που στο παρελθόν έχει κάνει πολύ σημαντικότερα και "μεγάλα" φιλμ. Οπότε, τι να πω, δείτε το, δεν είναι κακό, αλλά ο Fincher που πιθανόν περιμένατε με αγωνία δεν είναι.

"LOOKER" : ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ, ΑΛΛΑ...

 

Ο Michael Crighton (1942-2008) υπήρξε γνωστός συγγραφέας, σεναριογράφος, αλλά και σκηνοθέτης ταινιών. Το 1981 γυρίζει ένα φιλμ επιστημονικής φαντασίας, το "Looker", με τους Άλμπερτ Φίνεϊ, Τζέιμς Κόμπερν και Σούζαν Ντέι.

Ένας διάσημος και πλούσιος πλαστικός χειρούργος ειδικεύεται στις ελάχιστες, λεπτομερείς αλλαγές στα πρόσωπα όμορφων μοντέλων ώστε να γίνουν ακόμα πιο όμορφα - τέλεια, σύμφωνα με τις δικές τους απόψεις και επιθυμίες. Όταν όμως τρεις από τις τελευταίες του πελάτισσες δολοφονούνται ή "αυτοκτονούν" (με πολλά εισαγωγικά), αρχίζει να ερευνά το θέμα, πράγμα που θα τον οδηγήσει σε μια ισχυρή, υψηλής τεχνολογίας εταιρία.

Το φιλμ δεν είναι σπουδαίο. Συμβατική δράση (στο τέλος γίνεται επίτηδες κωμική), αφέλειες και κυρίως ανεξήγητα κενά στο σενάριο, αφόρητα 80ς ατμόσφαιρα και άλλα πολλά. Ωστόσο διαθέτει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιδιότητα: Κάποτε η επιστημονική φαντασία θαυμαζόταν μόνο  αν οι περιγραφές του μέλλοντος που περιείχε συνέπιπταν όντως με καταστάσεις ή εφευρέσεις του αληθινού μέλλοντος. Ε, λοιπόν, αυτή η ταινία σεναριακά είναι μπροστά από την εποχή της, κυρίως επειδή μιλά για ψηφιακά άβαταρ που δημιουργούνται για να αντικαταστήσουν πραγματικούς ανθρώπους (σας θυμίζει τις σύγχρονες διαμαρτυρίες ενάντια στις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης να αντικαθιστά ηθοποιούς, τραγουδιστές κλπ;) Επίσης μιλά για τη δύναμη και την αδίστακτη χρήση της διαφήμισης, ένα θέμα επίσης όχι και τόσο συνηθισμένο στις αρχές των 80ς.

Είναι σαφές ότι η προφητική ματιά στο μέλλον δεν κάνει υποχρεωτικά μια καλή ταινία. Γι' αυτό σας είπα από την αρχή ότι βρήκα το φιλμ μέτριο. Ωστόσο αξίζει ίσως να το δείτε για αυτή του την ιδιότητα.

ΥΓ: Για να πούμε και του στραβού το δίκιο, φίλοι μου είπαν ότι υπάρχουν κομμένες από τους παραγωγούς σκηνές, μία εκ των οποίων εξηγεί ένα από τα βασικότερα κενά. Τι να πω... Αν όντως οι παραγωγοί έκοψαν μια τέτοια σκηνή τότε μπορώ αδίστακτα να δηλώσω ότι οι παραγωγοί είναι ηλίθιοι.

ΤΟ ΕΠΟΣ ΤΩΝ "ΔΟΛΟΦΟΝΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΙΣΜΕΝΟΥ ΦΕΓΓΑΡΙΟΥ"

 

Θα το πω πολύ απλά και σύντομα: Ο Martin Scorsese είναι ίσως ο μεγαλύτερος εν ζωή και ταυτόχρονα ουσιαστικά παραγωγικός σκηνοθέτης. Όταν το 2023 γυρίζει τους "Δολοφόνους του Ανθισμένου Φεγγαριού" είναι 81 χρονών, ωστόσο καταφέρνει να παραδώσει ένα μεγάλο έπος διάρκειας 3,5 ωρών περίπου, φυσικά (καμία έκπληξη εδώ) με τους αγαπημένους του Λεονάρντο Ντι Κάπριο και Ρόμπερτ Ντε Νίρο!

Μετά τον πρώτο παγκόσμιο, στα 20ς, ένας νέος γυρίζει στην πόλη του στην Οκλαχόμα και τίθεται υπό την προστασία του πλούσιου θείου του, που είναι ο "βασιλιάς" της ιδιόρρυθμης αυτής περιοχής. Γιατί ιδιόρρυθμης; Επειδή εκεί οι πλούσιοι και οι άρχοντες (εκτός του θείου) είναι οι ινδιάνοι, αφού έτυχε να βρουν πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου στις περιορισμένες περιοχές που τους παραχώρησε το κράτος. Θα μπορέσει αυτό να το χωνέψει η "κυρίαρχη φυλή", οι λευκοί δηλαδή;

Για μια ακόμα φορά ο Σκορσέζε δείχνει τα ματωμένα, βίαια, ρατσιστικά και παντελώς ανήθικα θεμέλια της αμερικάνικης αυτοκρατορίας - και του αμερικάνικου ονείρου. Όπως ακριβώς έχει κάνει με τις "Συμμορίες της Νέας Υόρκης" ή με τις πάμπολλες ταινίες του για τη μαφία δηλαδή. Εδώ προσθέτει και τον παράγοντα - κλειδί (για μένα) της ανθρώπινης δυστυχίας : Την απληστία. Ο κύριος Ντε Νίρο (εξαιρετικός) διαθέτει μπόλικη απ' αυτή. Μου άρεσε επίσης το πολυδιάστατο των χαρακτήρων. Μακριά από το άσπρο - μαύρο των συμβατικών αμερικάνικων ταινιών, εδώ οι "κακοί" διαθέτουν απροσδόκητες πτυχές.

Επικό, χορταστικό, αυτό που θα έλεγα "μεγάλο σινεμά", έχει ήδη μπει στα καλύτερα φιλμ της χρονιάς. Από έναν 80άρη! 

"ΓΙΑ ΟΛΑ ΦΤΑΙΕΙ ΤΟ ΓΚΑΖΟΝ" : ΤΟΛΜΗΡΟ ΚΑΙ ΑΣΤΕΙΟ

 

Η Josiane Balasco είναι μια γαλλίδα ηθοποιός και σκηνοθέτης. Το 1995 γυρίζει τη γνωστότερη ταινία της (στην Ελλάδα είχε γίνει επιτυχία) με πρωταγωνιστές την ίδια, τη Βικτόρια Αμπρίλ και τον Αλέν Σαμπά, το "Για όλα φταίει το γκαζόν" (Gazon maudit).

Ένα παντρεμένο, εύπορο ζευγάρι σε γαλλική πόλη δείχνει απόλυτα ταιριαστό. Ωστόσο εκείνος δεν χάνει την παραμικρή ευκαιρία να κερατώσει την όμορφη γυναίκα του - δίχως φυσικά εκείνη να αντιλαμβάνεται κάτι. Ώσπου στην πόλη θα φτάσει με το τροχόσπιτό της μια λεσβία dj. Η σύζυγος θα νοιώσει έλξη γι' αυτήν (έχει μάθει μάλιστα επιτέλους ότι ο άντρας της την απατά), θα την φέρει στο σπίτι και... τίποτα πια δεν θα είναι το ίδιο...

Από τις πιο χαρακτηριστικές ευρωπαϊκές κωμωδίες των 90ς, το φιλμ παίζει απόλυτα απενοχοποιημένα με την αμφισεξουαλικότητα και περιέχει και αρκετά φεμινιστικά στοιχεία. Οι ερωτικές ανατροπές είναι συνεχείς, οι φάσεις που περνά το τρίο διαδέχονται η μία την άλλη, μερικές σκηνές είναι όντως αστείες... και γενικά μιλάμε για ένα απόλυτα feel good φιλμ, που δίκαια ακούστηκε πολύ στην εποχή του. Πειστικότατη η Balasco στο ρόλο της ορκισμένης λεσβίας, σέξι όπως πάντα η Αμπρίλ, το αντικείμενο του πόθου... και αν είστε σεμνότυφοι να το αποφύγετε. Τι με νοιάζει; Εσείς θα χάσετε μια διασκεδαστική ταινία...

ΥΓ: Δεν μπορώ να μη σκεφτώ ότι σήμερα, με την πανταχού παρούσα πολιτική ορθότητα, μάλλον δεν θα μπορούσε να γυριστεί ένα τέτοιο mainstream φιλμ, που ως μόνο αποδεκτό σήμερα (ελπίζω) προσόν έχει την πλήρη απενοχοποίηση προς κάθε μορφή σεξουαλικότητας. Κρίμα...

"JOAN BAEZ I AM A NOISE" : DE PROFUNDIS...

 

Η Joan Baez είναι το 2023, όταν γυρίζεται η ταινία "Joan Baez I am a Noise", 82 ετών. Η λάμψη της υπάρχει ακόμα καθώς πραγματοποιεί την αποχαιρετιστήρια περιοδεία της, γεμίζοντας (μικρούς σχετικά) χώρους. Τρεις γυναίκες σκηνοθέτιδες, οι Miri Navasky, Maeve O'Boyle και Karen O'Connor γυρίζουν ένα ντοκιμαντέρ για το θρύλο μιας από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες και φωνές, από τότε τουλάχιστον που υπάρχει δισκογραφία.

Ναι, το φιλμ είναι ούτως ή άλλως συγκινητικό, αφού μιλάμε έναν αποχαιρετισμό μετά από 60 χρόνια καριέρας! Αλλά δεν είναι μόνο αυτό: Η Μπαέζ εδώ γίνεται ιδιαίτερα εξομολογητική, μιλώντας για ολόκληρη τη ζωή της (δεν έχω διαβάσει / δει άλλη συνέντευξή της, αλλά άκουσα ότι είναι η πλέον εξομολογητική και ότι λέει πράγματα που δεν έχει πει ποτέ). Έτσι λοιπόν περνά η αρχή, πριν τα 20 ακόμα, η σχέση με τον Dylan που τη σημάδεψε και την πλήγωσε, οι μέρες της δόξας, οι πολιτικοί αγώνες (και το κλίμα των 60ς) μιας μεγάλης ακτιβίστριας... Αυτό που προσωπικά αγνοούσα ήταν τα πολλά προσωπικά / ψυχολογικά προβλήματά της, η ταραγμένη σχέση με την οικογένειά της και βέβαια η θλιβερή ιστορία της αδελφής της Mimi Farina, του πολύ καλού, επίσης φολκ, ντουέτου του πρώτου μισού των 60ς Richard & Mimi Farina.

Η ίδια μιλά στη σύγχρονη εποχή, αλλά υπάρχει και αρκετό υλικό από το παρελθόν. Γενικά το βρήκα πολύ καλό και συγκινητικό (αν φυσικά αγαπάτε τη Baez). Οι μεγάλοι θρύλοι, σκέφτομαι μελαγχολικά, ένας ένας φεύγουν ή αποσύρονται...

"ANSELM" Ή Ο ΓΙΓΑΝΤΙΣΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΔΕΟΣ

 

Το έχω ξαναπεί: Τα πολλά τελευταία χρόνια οι μόνες ταινίες του Wim Wenders που βλέπονται είναι τα εντυπωσιακά ντοκιμαντέρ του. Έτσι το 2023 γυρίζει το "Anselm", μια ταινία για έναν από τους μεγαλύτερους εν ζωή σύγχρονους καλλιτέχνες, τον γερμανό Anselm Kiefer, που το 2023 είναι 78 ετών. Η ταινία προβλήθηκε στα σινεμά σε 3D. 

Δεν έχει πολύ νόημα να σας πω γι' αυτήν, εφόσον το θέμα είναι καθαρά οπτικό. Για όσους δεν τον γνωρίζουν, ζωγραφίζει τεράστιους σε μέγεθος πίνακες στους οποίους, εκτός από παχιά στρώματα χρώματος, συχνά κολλά και έτοιμα υλικά ή αντικείμενα (ξερά χόρτα, χώμα, μεγάλες πέτρες, μεταλλικά γλυπτά του κλπ.) προεκτείνοντας έτσι το έργο στις 3 διαστάσεις. Τις τελευταίες δεκαετίες κάνει και γλυπτά και συχνά δημιουργεί ολόκληρες εγκαταστάσεις μ' αυτά. Το εντυπωσιακότερο όμως είναι ότι από τα 90ς (νομίζω) έχει αγοράσει μια αχανή έκταση κάπου στη Γαλλία την οποία έχει μετατρέψει σε υπαίθριο μουσείο με γλυπτά του. Κυρίως όμως έχει κατασκευάσει μια σχεδόν ολόκληρη υπόγεια πόλη με τούνελ, δωμάτια, διαδρόμους, επίπεδα κλπ. κλπ., όλα διάσπαρτα με έργα του.

Συγχρόνως οι σκηνές στα εξ ίσου αχανή στούντιό του είναι απίστευτες. Το ασύλληπτο πλήθος των έργων, οι γιγάντιες διαστάσεις τους (πολλά πάνω από 5 μέτρα), ο τρόπος κατασκευής τους με φωτιά, νερό, διάφορα υλικά κλπ., οι βοηθοί που κυκλοφορούν κουβαλώντας τα με ρόδες, τα μικρά ασανσέρ που ο ίδιος χρησιμοποιεί για να φτάσει στην κορυφή τους κλπ., μόνο δέος μπορούν να προκαλέσουν.

Το φιλμ διαθέτει και παλιό υλικό με τον ίδιο σε νεαρή ηλικία και τις αμφιλεγόμενες δουλειές του στις αρχές των 70ς (είχε κατηγορηθεί για συμπάθεια προς το ναζισμό), με τις συναντήσεις του με τον Beuys (υπήρξε μαθητής του) κ.ά., καθώς και κάποιες δραματοποιημένες σκηνές - μερικές έντονα συμβολικές - με τον Kiefer παιδί. Πάντως ο ίδιος μιλά πολύ λίγο για τον εαυτό του και το έργο του. Γι' αυτό αν θέλετε να καταλάβετε τι κάνει (και γιατί), ποια είναι τα κίνητρά του, κάποια πράγματα για τη ζωή του, μάλλον θα απογοητευτείτε. 

Ωστόσο αξίζει πραγματικά για την οπτική εμπειρία και τον γιγαντισμό που κυριαρχεί παντού και τελικά αποτελεί γνώρισμα της δουλειά του και (θα το ξαναπώ) για το δέος που προκαλούν όλα αυτά, ανεξάρτητα αν σας αρέσει ή όχι η δουλειά καθ' εαυτή. Πρέπει να το δείτε για να το πιστέψετε.

"ΡΑΓΙΣΜΕΝΑ ΕΙΔΩΛΑ" ΚΑΙ ΟΙ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΥ

 

Ιδού μια εξαιρετική (και κατάμαυρη, προειδοποιώ) ιρανική ταινία : "Ραγισμένα Είδωλα" ο ανεπίσημος ελληνικός τίτλος, "Tafrigh" ο "κανονικός", "Subtraction" ο αγγλόφωνος. Γυρίστηκε το 2022 και είναι του Mani Haghighi. 

Είναι ασυνήθιστο για ιρανικό φιλμ, αλλά εδώ έχουμε να κάνουμε με μια ιστορία που η αρχή της τουλάχιστον ανήκει καθαρά στο χώρο του φανταστικού. Μια έγκυος γυναίκα βλέπει συμπτωματικά μια νύχτα με βροχή τον άντρα της, που υποτίθεται ότι βρίσκεται σε άλλη πόλη για δουλειά, να πηγαίνει σε άγνωστο διαμέρισμα. Νομίζοντας ότι την απατά τον ακολουθεί κρυφά. Αυτό που θα ανακαλύψει όμως θα είναι πολύ πιο ανησυχητικό και παράδοξο από μια απλή ιστορία απιστίας...

Δεν σας λέω τι θα ανακαλύψει διότι, αν και γίνεται γνωστό στα πρώτα 10 λεπτά ή κάτι τέτοιο, δεν θέλω να σας χαλάσω ούτε καν αυτό το ολιγόλεπτο σασπένς. Η ταινία έχει την ιδιορρυθμία ότι ξεκινά από ένα φανταστικό γεγονός και εξελίσσεται εντελώς ρεαλιστικά. Καταγράφει δηλαδή τις (τραγικές) επιπτώσεις που έχει ένα αλλόκοτο και ανεξήγητο συμβάν στις καθημερινές ζωές των ηρώων και στις σχέσεις τους. Τις καταγράφει με τρόπο που έχει τη μορφή "κοινωνικού θρίλερ" με όλο και αυξανόμενο σασπένς, ενώ σκιαγραφεί με καλό τρόπο τους χαρακτήρες του καθενός. Και, ναι, οι άνθρωποι είναι "κακοί". Ή μάλλον, για να το διατυπώσω με άλλον τρόπο, οι "κακοί" άνθρωποι, επειδή ακριβώς είναι συνήθως αδίστακτοι, είναι ισχυρότεροι από τους ήρεμους και πράους "καλούς". 

Την βρήκα πολύ πρωτότυπη σε σεναριακή δομή - και πολύ σκοτεινή και ασφυκτική. Και επειδή το budget είναι ελάχιστο επιβεβαιώνεται για μια ακόμα φορά ότι για μια καλή ταινία το μόνο που ΔΕΝ χρειάζεται είναι τα πολλά λεφτά.

 

Ο Baloji είναι ένας κογκολέζος σκηνοθέτης και ηθοποιός και το "Augure" (Οιωνός) του 2023 είναι η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του. 

Βελγική κυρίως παραγωγή, γυρισμένη όμως στο Κογκό, αφηγείται την ιστορία ενός ζευγαριού (κογκολέζος εκείνος, βελγίδα εκείνη), που αφού έχουν συζήσει για χρόνια στο Βέλγιο αποφασίζουν να πάνε στο Κογκό για να γνωρίσει η οικογένεια την κοπέλα. Εκεί όμως, από την πρώτη κιόλας στιγμή, τα πράγματα δεν θα είναι τόσο εύκολα και ομαλά και η υποδοχή της λευκής νύφης από την οικογένεια και την κοινωνία δεν θα είναι η αναμενόμενη...

Παράξενη, ενδιαφέρουσα ταινία, που σχολιάζει και συνδυάζει τις δυσκολίες μιας διαφυλετικής συμβίωσης με απόλυτα διαφορετική κουλτούρα με ένα μαγικό, σουρεαλιστικό αφρικάνικο περιβάλλον, που είναι βουτηγμένο στο μύθο, τις πρωτόγονες τελετουργίες και πρακτικές, τη μαγεία και ταυτόχρονα στον σύγχρονο πολιτισμό με τη σκληρότητα και τις δυσκολίες μιας σημερινής τριτοκοσμικής χώρας. 

Από την αρχή αντιλαμβανόμαστε ότι ο δημιουργός φτιάχνει μία παράδοξη, σουρεαλιστική, συχνά ονειρική ατμόσφαιρα με τον συνδυασμό που περιγράψαμε παραπάνω, καθώς μάλιστα στην ιστορία μπαίνει και μια συμμορία... παρενδυτικών παιδιών με δικούς τους κώδικες ηθικής. 

Αυτό που είναι πολύ ενδιαφέρον στο φιλμ είναι η στάση του σκηνοθέτη απέναντι στην παραδοσιακή κουλτούρα: Συνήθως ένας αποξενωμένος ήρωας που θέλει να (επανα)συνδεθεί με την παράδοση της χώρα του γοητεύεται απ' αυτήν και τείνει να την (επαν)εκτιμήσει ή έστω να την αποδεχτεί. Εδώ όμως η παράδοση, το φολκλόρ αν θέλετε, παρουσιάζεται ως κάτι καταπιεστικό, άτεγκτο, άκαμπτο, απάνθρωπο συχνά (όπως, π.χ. απέναντι στις γυναίκες), από το οποίο ο ήρωας έχει καταφέρει να διαφύγει και να ξεπεράσει, είναι ευτυχής γι' αυτό και δεν έχει καμιά διάθεση να εμπλακεί και πάλι μ' όλη αυτή την κατάσταση. 

Πολύ ενδιαφέρουσα όντως οπτική, όπως ενδιαφέρουσα είναι και η ταινία - όχι αριστούργημα, αλλά με πολλή "τροφή για σκέψη".