WANTED: ΖΩΝΤΑΝΟΣ Ή (ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ) ΝΕΚΡΟΣ

Αρχικά πρέπει να πω ότι το "Wanted" του Ρώσου δεξιοτέχνη Timur Bekmambetov (που, όπως ήταν αναμενόμενο, πήγε στο Χόλιγουντ), είναι σεναριακά πιο ενδιαφέρον από το μέσο βιντεοκλιπάδικο, εφφετζίδικο blockbuster. Σ' αυτό συμβάλλουν το πρωτότυπο σενάριο, οι αρκετές ανατροπές (κυρίως στο ποιοι είναι "καλοί" και ποιοι "κακοί"), αλλά και τα πολιτικοκοινωνικά μηνύματα που περνά (ή θέλει να περάσει). Έχει βέβαια απομακρυνθεί πολύ από το κόμικς του σεναριογράφου Μαρκ Μίλαρ απ' όπου προήλθε, αυτό όμως, όπως έχω πει και στο παρελθόν, δεν με πειράζει ιδιαίτερα, αφού προσπαθώ πάντα να ξεχνώ το πρωτότυπο και να βλέπω την ταινία που προκύπτει ως αυτόνομο έργο.
Είναι λοιπόν σαφές ότι εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα κράμα Fight Club και Matrix και δεν είμαι ο μόνος που το λέει αυτό. Σε πολλά σημεία θα σας θυμίσει είτε το ένα είτε το άλλο, είτε ιδεολογικά / σεναριακά είτε οπτικά. Ο Bekmambetov - αν και προσωπικά τον βαριέμαι κάπως - είναι εξαιρετικά ικανός στην εντυπωσιακή, βιντεοκλιπάδικη περιπέτεια και τα κυνηγητά με αυτοκίνητα και μη, τη δράση που κόβει την ανάσα και τα ευφάνταστα σκηνοθετικά κόλπα. Ιδεολογικά όμως (εφ' όσον, όπως είπαμε, η περιπέτεια αυτή θέλει να είναι πιο σύνθετη από τη μέση ταινία δράσης και διαθέτει κι αυτή τη διάσταση) έχω αρκετές αντιρρήσεις. Έχει βεβαίως κάποια αναρχικά μηνύματα, ένα κάλεσμα για απελευθέρωση από την καθημερινή, καταπιεστική ρουτίνα που σε κάνει να νοιώθεις πρόωρα γέρος, ένα μήνυμα του στυλ "χτύπα τα όλα κάτω επι τέλους, τρίψ' τους τα στη μούρη και απελευθερώσου", πλην όμως όλη αυτή η macho αίσθηση που τα συνοδεύει, η οπλολαγνεία, το κάλεσμα για αυτοδικία και εκδίκηση, δεν είμαι σίγουρος αν οδηγούν σε μια αντιεξουσιαστική λογική ή έναν νέο φασισμό. Βέβαια στο τέλος η ανατροπή και η αμφισβήτηση των μέχρι στιγμής καρα-βίαιων προτύπων κάτι λέει, αλλά και πάλι η γενική εικόνα μένει. Και δεν είναι και σίγουρο το πόσο ουσιαστικά αμφισβητούνται. Αφείστε που με ενοχλούν αρκετά (και είναι και σεναριακά κάπως αβάσιμα) τα περί μοίρας που αποφασίζει τα εκάστοτε θύματα και ο όλος (για μια ακόμα φορά) μεσιανισμός.
Εν πάσει περιπτώσει, όλα αυτά ίσως για τους περισσότερους να είναι ψιλά γράμματα μπροστά στο τόσο χορταστικό υπερθέαμα, που σίγουρα με κράτησε για δύο ώρες. Αν αυτό είναι που ψάχνει κανείς, τότε μιλάμε για μια από τις καλύτερες ταινίες του είδους.

ΤΟ ΚΑΤΑ ΓΟΥΝΤΙ ΑΛΛΕΝ ΣΕΞ

Στα 1972 ο Woody Allen βρισκόταν ακόμα στην πρώτη φάση της μεγάλης καριέρας του: Έκανε καθαρές κωμωδίες, με σοφιστικέ χιούμορ μεν, αλλά που πάντοτε ως βασικό στόχο είχαν το να σε κάνουν να γελάσεις. "Τα πάντα γύρω από το σεξ" ήταν η 4η ταινία του - και μάλλον όχι από τις πιο πετυχημένες.
Πρόκειται για ένα σπονδυλωτό φιλμ, που το κάθε επεισόδιο μιλά για κάτι σχετικό με το σεξ ή - αν προτιμάτε - συθήθως για κάποια διαστροφή, με τίτλους όπως "Τι είναι σοδομισμός;", "Είναι όλα τα τραβεστί ομοφυλόφιλοι;" και άλλα τέτοια χαριτωμένα και ενδιαφέροντα. Είπα παραπάνω ότι δεν είναι από τις πιο πετυχημένες ταινίες του, ωστόσο, διάβολε, βρισκόμαστε σε ένα φιλμ του Woody οπότε πάντοτε απολαμβάνει κανείς μερικές πανέξυπνες ατάκες και καταστάσεις. Απλώς τα επεισόδια νομίζω ότι είναι άνισα. Ενώ μερικά αποσπούν μονάχα μερικά χαμόγελα και ξεχνιούνται, ορισμένα μένουν βαθειά χαραγμένα στη μνήμη. Τα καλύτερα, κατά τη γνώμη μου, είναι αυτό με το πρόβατο που ερωτεύονται διαδοχικά (!) ο Τίτος Βανδής και ο Τζιν Γουάιλντερ και το εξαιρετικό τελευταίο, που παρουσιάζει τον οργανισμό σαν μια πελώρια μηχανή με διαφορετικά τμήματα και εργάτες που, σε αγαστή συνεργασία, μοχθούν να πετύχουν έναν οργασμό. Οι σκηνές με τα σπερματοζωάρια (ο Γούντι ένας απ' αυτά) είναι όλα τα λεφτά.
Πάντως ορισμένα στοιχεία της ταινίας δείχνουν να έχουν γεράσει σήμερα και γενικά βρισκόμαστε στην αρχή και ο ακούραστος (όπως αποδείχτηκε αργότερα) δημιουργός δεν έχει βρει ακόμα το μοναδικό στιλ του, αυτό δηλαδή που θα τον χαρακτηρίσει από τον "Νευρικό Εραστή" και μετά.

ΤΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟΥ 2007-2008

Σεπτέμβρης και πάλι και ώρα για τους γνωστούς κινηματογραφικούς απολογισμούς για τη σεζόν που πέρασε. Τρίτη συνεχή χρονιά που το μπλογκ επιλέγει τις 10 καλύτερες κατά τη γνώμη του ταινίες που είδαμε το 2007-8 (και μερικές που ξεχώρισαν από τις υπόλοιπες), μόνο που αυτή εδώ ήταν μια ιδιαίτερα σκοτεινή κινηματογραφικά χρονιά. Σκοτεινή εννοώ ότι πολλές από τις καλές ταινίες ήταν κατάμαυρες - ακόμα και το Sweeny Todd του Burton. Σημεία των καιρών;
Όπως κάθε χρόνο θα ξεκαθαρίσω - προς αποφυγήν παρεξηγήσεων - τα εξής:
1. Ως "σεζόν" εννοώ την περίοδο από 1 Σεπτέμβρη 2007 έως 31 Αυγούστου 2008. Όποια ταινία βγήκε στα ελληνικά σινεμά μέχρι και την τελευταία μέρα του Αυγούστου που μόλις τελείωσε ανήκει σ΄αυτήν. Όποια βγήκε από 1η Σεπτέμβρη θα εξεταστεί στον επόμενο απολογισμό (αν είμαστε καλά μέχρι τότε).
2. Η σειρά των 10 ταινιών ΔΕΝ είναι αξιολογική, αλλά απλώς αλφαβητική. Μου είναι αδύνατο να κρίνω το νο 1, το νο 5 ή το νο 8, ας πούμε, από οποιαδήποτε λίστα αγαπημένων πραγμάτων. Ήδη κουράστηκα για να επιλέξω τις 10 από τις καμιά εικοσαριά που μου άρεσαν. 3. Οι παλιές ταινίες που προβλήθηκαν ξανά στη σεζόν (π.χ. "Πρόγευμα στο Τίφανυς", "Η Γκαρσονιέρα κλπ.) ΔΕΝ περιλαμβάνονται στη λίστα.
Ιδού λοιπόν:

- 4 ΜΗΝΕΣ, 3 ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ ΚΑΙ 2 ΜΕΡΕΣ του Cristian Mungiu
- Η ΑΚΡΗ ΤΟΥ ΟΥΡΑΝΟΥ του Fatih Akin
- ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΕΝΑ ΦΙΛΙ ΤΑ ΜΕΣΑΝΥΧΤΑ του Alex Holdridge
- ΚΑΜΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΕΛΛΟΘΑΝΑΤΟΥΣ των αδελφών Coen
- Η ΝΥΧΤΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΤΡΟΠΙΩΝ του Jorge Sánchez-Cabezudo
- ΠΡΙΝ Ο ΔΙΑΒΟΛΟΣ ΜΑΘΕΙ ΟΤΙ ΠΕΘΑΝΕΣ του Sidney Lumet
- ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΙΠΠΟΤΗΣ του Christopher Nolan
- SWEENEY TODD του Tim Burton
- JUNO του Jason Reitman
- LA ZONA του Rodrigo Pla

Δεν μπορώ να μην αναφέρω και τις "επιλαχούσες", αυτές δηλαδή που με πόνο ψυχής δεν περιέλαβα στη δεκάδα (αλφαβητικά πάντοτε):

- ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΗ ΜΠΡΙΖ του Martin McDonagh
- ΘΑ ΧΥΘΕΙ ΑΙΜΑ του Paul Thomas Anderson
- ΕΞΙΛΕΩΣΗ του Joe Wright
- ZODIAC του David Fincher
- ΟΡΦΑΝΟΤΡΟΦΕΙΟ του Juan Antonio Bayona
- ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΟΘΟΣ του Ang Lee
- ΣΤΗΝ ΚΟΙΛΑΔΑ ΤΟΥ ΗΛΑ του Paul Haggis
- ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΑΓΡΙΑ ΦΥΣΗ του Sean Penn

Να σημειώσω επίσης τα κινούμενα σχέδια που μου άρεσαν: SIMPSONS: THE MOVIE, PERSEPOLIS και RATATOUILLE και την ελληνική έκπληξη ΙΣΤΟΡΙΑ 52 του Αλέξη Αλεξίου.
Κάθε διαφωνία ευπρόσδεκτη.
Και του χρόνου και... καλή (κινηματογραφική) χρονιά, σύντροφοι.

ΟΥΤΕ ΚΙ ΕΓΩ Σ' ΑΓΑΠΩ...

Το 1976 ο μεγάλος Serge Gainsbourg *(1928-1991) καταπιάνεται για πρώτη φορά με τη σκηνοθεσία (έκτοτε γύρισε 4-5 ταινίες). Το αποτέλεσμα ήταν το "Je t'aime moi non plus" (Εγώ δεν σ' αγαπώ), όπως δηλαδή το ομώνυμο πασίγνωστο και σκανδαλώδες για την εποχή τραγούδι του. Και φυσικά η αγαπημένη του (και δική μου, μεταξύ μας) Τζέιν Μπίρκιν ήταν πρωταγωνίστρια. Το πρόβλημα ήταν ότι, κατά τη γνώμη μου, ο Σερζ ήταν μεγάλος μόνο στη μουσική. Στο σινεμά δεν άξιζε και πολλά πράγματα, πράγμα σύνηθες και απόλυτα φυσιολογικό βέβαια για τους περισσότερους απ' όσους καταπιάνονται με πράγματα που δεν ανήκουν στον βασικό χώρο δημιουργίας τους (θυμηθείτε τις ταινίες του Bilal που δεν βλέπονται, το αποτυχημένο Johnny Mnemonic του ζωγράφου Robert Longo, το Boxes της ίδιας της Τζέιν Μπίρκιν... και η λίστα θα μπορούσε να είναι πολύ μακριά).
Στο Je t'aime moi non plus ο Γκενσμπούργκ, παρακμιακός, καθόλου πολιτικά ορθός και προκλητικός ο ίδιος, εστιάζει σε ένα ασυνήθιστο ερωτικό τρίο: Δύο γκέι και ένα αγοροκόριτσο εμπλέκονται σε ένα παιχνίδι έρωτα και ζήλειας, που θα πυροδοτηθεί όταν η κοπέλα ερωτεύεται τον έναν από τους δύο - που τυγχάνει και οδηγός σκουπιδιάρικου. Όλα αυτά συμβαίνουν στο απόλυτο πουθενά, σ' ένα απροσδιόριστο μέρος, ένα απομονωμένο μπαρ - βενζινάδικο που θα μπορούσε να βρίσκεται κάπου στην καρδιά της Αμερικής, κοντά στην έρημο, κι όπου δουλεύει η κοπέλα πλήτοντας αφόρητα.
Στις αρετές η ωραία αισθητικά εικόνα, με τα εγκαταλειμένα τοπία, τα παρακμασμένα κτίσματα και οχήματα, τον σκουπιδότοπο... Ενδιαφερόμενος όμως μάλλον για την αισθητική και μόνο, ο Γκενσμούργκ "στήνει" σε διάφορες αφύσικες πόζες τους ηθοποιούς του, που θα χαρακτήριζα ψυχρούς, και τελικά η όλη ιστορία που αφηγείται είναι μάλλον ανούσια και άνευ λόγου. Η ενδιαφέρουσα εικόνα δεν κατάφερε να με κρατήσει όταν η πόζα και η κενότητα υπερείχαν.
Η ταινία θεωρείται καλτ για πολλούς, ίσως λόγω της μουσικής και του μύθου εν γένει του δημιουργού της, ίσως λόγω του όλου κλίματός της, ίσως λόγω των γυμνών εμφανίσεων της Μπίρκιν και του "καλτ" Τζο Νταλεσάντρο... Εμένα πάντως περισσότερο με κούρασε. Θα εξακολουθήσω να αποκαλώ "μεγάλο" τον Γκενσμπούργκ μόνο λόγω της μουσικής του.

ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΙ ΧΙΟΥΜΟΡ ΤΗΝ "ΩΡΑ ΜΗΔΕΝ"

Αντίθετα με το "Έγκλημα κάτω από τον ήλιο" στη γαλική "Ώρα Μηδέν" (L'heure zero, 2007) του βετεράνου Pascal Thomas, ένα βιβλίο της Άγκαθα Κρίστι μεταφέρεται στο σινεμά με αρκετά πρωτότυπο τρόπο. Κατ' αρχήν βρισκόμαστε στη σύγχρονη εποχή και, μερικοί τουλάχιστον από τους χαρακτήρες, είναι σημερινοί, αναγνωρίσιμοι τύποι κι όχι κάποιοι βγαλμένοι θαρρείς από φορμόλη αριστοκράτες. Έπειτα υπάρχει το χιούμορ, που μερικές στιγμές φτάνει σε καθαρά κωμικές καταστάσεις, που απαλύνει τον αρτηριοσκληρωτισμό ανάλογων ταινιών. Τέλος (αυτό δεν ξέρω αν είναι καλό ή κακό, έχει πάντως πλάκα) ο Thomas βάζει μερικές φορές τους ηθοποιούς να παίζουν εξωφρενικά, τραβηγμένα, δημιουργώντας ένα παράξενο αποτέλεσμα.
Η ιστορία βέβαια είναι μια ακομα από τις δεκάδες παραλλαγές στο ίδιο θέμα που έγραψε η Κρίστι: Ομάδα ετερόκλητων ανθρώπων (μεταξύ τους πλούσιος σύζυγος με την νυν, αλλά και η πρώην σύζυγός του) συγκεντρώνεται σε αριστοκρατικό πύργο της νότιας Γαλλίας, κάποια δολοφονείται, πολλοί έχουν συμφέρον απ' το θάνατο, άρα όλοι είναι ύποπτοι, καταφθάνει ο αστυνομικός... Μάλιστα. Το έχουμε ξαναδεί πολλές φορές. Ωστόσο η ταινία κατάφερε να με κρατήσει με το χιούμορ και μερικούς σπαρταριστούς χαρακτήρες. Είναι απολαυστικό να βλέπεις σε μια πάντα καθώς πρέπει, υποτίθεται, ιστορία της Άγκαθα τη σύζυγο να βρίζει, να μεθά και να συμπεριφέρεται σαν τσούλα, επιτιθέμενη χυδαία στην πρώην. Ή τη γριά οικοδέσποινα να καπνίζει αρειμανίως όπιο. Και, κυρίως, τον ανεκδιήγητο αστυνομικό, μια πραγματικά γελοία φιγούρα, πολύ μακριά από τη γραφικότητα του Πουαρό και των άλλων παρόμοιων ντετέκτιβς, να προσπαθεί να λύσει την υπόθεση (παρέα μάλιστα με τον... ανιψιό του) με μια εξυπνάδα που κάθε άλλο παρά συνάδει με το παρουσιαστικό του.
Ομολογώ ότι δεν το περίμενα, αλλά διασκέδασα αρκετά.

ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΡΟΥΤΙΝΑΣ "ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΗΛΙΟ"

Τη δεκαετία του 70 κυρίως η μεταφορά στο σινεμά βιβλίων της Άγκαθα Κρίστι γινόταν κατά συρροήν (όπως οι εγκληματίες). Τα κινηματογραφικά αποτελέσματα ήταν από μέτρια έως απλώς αξιοπρεπή, οι ταινίες αυτές όμως γίνονταν αφορμή για να παρελάσουν στο ίδιο φιλμ πλήθος σούπερ σταρ ή απλώς σταρ, πολλοί απ' τους οποίους υπήρξαν παλαιές δόξες και εμφανίζονταν τώρα σε γεροντική ηλικία. Πρόσφατα είδα και μια σύγχρονη γαλλική μεταφορά έργου της Κρίστι, οπότε μια σύγκριση της νέας ταινίας με μια από τις παλιές είναι ενδιαφέρουσα.
Το "Έγκλημα κάτω από τον ήλιο" (Evil under the sun) του 1982 του Guy Hamilton θεωρώ ότι ανήκει στα πιο μέτρια φιλμ του είδους. Πολλοί τύποι, αριστοκράτες, ζάμπλουτοι αλλά και κάπως ύποπτων πόρων, μαζεύονται σ' ένα αριστοκρατικό ξενοδοχείο για καλοκαιρινές διακοπές, μία αντιπαθής σταρ δολοφονείται και όλοι είναι ύποπτοι για το φόνο, γιατί όλοι κάτι είχαν μαζί της. Πόσες φορές το έχετε ξαναδει/-διαβάσει;
Σύμφωνοι, έχει την σχετική αγωνία για το ποιος το έκανε, σκάει και ο Πίτερ Ουστίνοφ ως πάντοτε εκκεντρικός Πουαρό (προτιμώ σαφώς τον Άλμπερτ Φίνεϊ στο "Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές"), αλλά τα πάντα κυλούν με έναν απόλυτα ρουτινιάρικο τρόπο. Η σκιαγράφηση των σχέσεων των παραθεριστών μεταξύ τους, ο φόνος, οι ανακρίσεις του καθενός από τους καλεσμένους, τα ιδιοφυή συμπεράσματα του παχουλού, ηλικιωμένου ντετέκτιβ. Μάλιστα. Η σκηνοθεσία είναι άνευρη, ρουτινιάρικη (πάλι αυτή η λέξη. Είναι νομίζω η καταλληλότερη εδώ, γι' αυτό επαναλαμβάνεται) και πάντοτε ξέρεις τι περίπου θα δεις μετά (εκτός του ποιος ακριβώς είναι ο δολοφόνος). Αν έχετε δει ένα τέτοιο φιλμ, τα έχετε δει όλα (όπως άλλωστε συμβαίνει και με τα βιβλία της Κρίστι). Και μάλιστα, όπως είπα στην αρχή, το συγκεκριμένο δεν νομίζω ότι είναι από τα καλύτερα. Εν τω μεταξύ, εκτός του Ουστίνοφ, ο Τζέιμς Μέισον, η Τζέιν Μπίρκιν, η Μάγγι Σμιθ, ο Ρόντι ΜακΝτάουελ και διάφορες άλλες φίρμες έχουν προλάβει να κάνουν το πέρασμά τους.
Αν είστε φανατικοί του είδους, ΟΚ. Εγώ δεν θα πάρω πολλά απ' αυτό. Λιγώνει.

ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑ ΚΑΙ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΣΤΟ "ΠΡΟΣΩΠΟ ΕΝΟΣ ΑΛΛΟΥ"

Το πρόσωπο ενός άντρα παραμορφώνεται φριχτά από ατύχημα. Ένας ψυχίατρος του προτείνει να δοκιμάσει μια μάσκα με τα χαρακτηριστικά ενός αγνώστου, που εφαρμόζει τέλεια στο πρόσωπο και ουδείς μπορεί να αντιληφτεί ότι πρόκειται για μάσκα. Έτσι, ουσιαστικά, όταν την φορά ο ήρωας γίνεται ένας άλλος άνθρωπος, δίχως παρελθόν, δεσμούς και ταυτότητα, άγνωστος και, κατά συνέπεια, ελεύθερος. Το θέμα - το πείραμα του γιατρού στην ουσία - είναι αν, όντας άγνωστος και μη ανιχνεύσιμος, μπορεί κανείς να διατηρήσει την ηθική του. Ή, αν θέλετε αλλιώς, αν η ηθική είναι τελικά μέρος της φύσης μας ή ένας κοινωνικός καταναγκασμός. Ή, πάλι, αν η απόλυτη ελευθερία και ατιμωρησία βγάζει το "καλό" ή το αρνητικό στοιχείο μέσα μας. Κι αν απελευθερώνει ανομολόγητες επιθυμίες...
Τα παραπάνω είναι μερικά μόνο από τα ερωτήματα που ανακύπτουν από το εκπληκτικό "Πρόσωπο ενός άλλου" (1966) του κορυφαίου, τελικά, ιάπωνα Hiroshi Teshigahara (1927-2001). Θέλω να πω από την αρχή ότι η ταινία χαρακτηρίζεται από απόλυτη πρωτοπορία, τόσο, που σε κάποιες στιγμές της μπορεί να θεωρηθεί πειραματική. Άρα προορίζεται κυρίως για σινεφίλ (αν και νομίζω ότι όλοι μπορούν να εντυπωσιαστούν από το στιλ και τις εικόνες της). Αυτό που είναι κοινό με τις άλλες ταινίες του δημιουργού της είναι το κλιμα του αλλόκοτου και το φανταστικό στοιχείο που υπάρχει κι εδώ - και μάλιστα ακόμη εντονότερα. Μόνο που εδώ οι πειραματισμοί, οι συμβολισμοί, ο σουρεαλισμός είναι περισσότεροι από τις άλλες δύο ταινίες του που έχω δει. Εικόνες που σου κόβουν την ανάσα εμφανίζονται απροειδοποίητα - και συχνά δίχως άμεση συνάφεια με το στόρι -, ενώ τα σκηνικά, οι σκηνοθέτικοί ακροβατισμοί, ο τρόπος κινηματογράφησης, παραπέμπουν σε ένα αλλόκοτο σύμπαν, που θυμίζει πολύ επιστημονική φαντασία. Μέρος των πειραματισμών και μια δεύτερη, άσχετη ιστορία, που προχωρά παράλληλα μ' αυτή που ήδη αναφέραμε στην αρχή. Το κοινό τους είναι τα παραμορφωμένα πρόσωπα. Μια όμορφη κοπέλα, με το μισό πρόσωπο κατεστραμένο από την πυρηνική έκρηξη του Ναγκασάκι, πασχίζει να ενταχτεί στον κοινωνικό της περίγυρο και φτάνει σε μια παράδοξη, αιμομικτική σχέση. Οι δύο ιστορίες δεν συναντιούνται πουθενά.
Ίσως στο θεατή να μείνουν ορισμένα ερωτηματικά για έντονα φορτισμένες, πανέμορφες εικαστικά, αλλά και αινιγματικές εικόνες που παρεμβάλλονται. Ωστόσο, και παρά τις όποιες απορίες, δύσκολα μπορεί κανείς να ξεφύγει από τη σκοτεινή σαγήνη μιας από τις πιο παράξενες ταινίες που έγιναν ποτέ. Σινεφίλ ή μη, θα σας τη συνιστούσα ανεπιφύλακτα.

Ο ΕΡΩΤΑΣ, Η ΧΟΛΕΡΑ ΚΑΙ Ο ΚΑΚΟΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΤΟΥΣ

Σχεδόν πάντοτε η μεταφορά ενός καλού βιβλίου στο σινεμά υστερεί σε νοήματα και συχνά απογοητεύει τους φίλους του (του βιβλίου εννοώ), αυτό όμως δεν εμποδίζει πολλές φορές να έχουμε μια καλή ταινία, φτάνει να καταφέρουμε να ξεχάσουμε την προέλευσή της. Σπάνια όμως έχει γίνει τόσο κακή μεταφορά και συγχρόνως τόσο αδιάφορη και βαρετή ταινία όσο "Ο Έρωτας στα Χρόνια της Χολέρας" του Mike Newell, από το γνωστό βιβλίο του Μαρκές βεβαίως.
Οι λόγοι της αποτυχίας είναι πολλοί: Οι εντελώς ψεύτικοι εμφανισιακά χαρακτήρες, οι κοιλιές στην αφήγηση, η μη δικαιολόγηση αρκετών πράξεων και καταστάσεων, η αδικαιολόγητα μακρά διάρκεια, οι ξαφνικές, άγαρμπες κωμικές σκηνές, που καθόλου δεν έδεναν με το δραματικό της υπόθεσης και που μάλλον αποδυνάμωναν τον περιρέοντα ρομαντισμό... για να αναφέρω μερικούς. Και, επιτέλους, ας μου λύσει κάποιος μια απορία: Γιατί ο πρωταγωνιστής δείχνεται τόσο γερασμένος, καμπούρης, αρρωστιάρης στα μέσα μόλις της ζωής του, τη στιγμή που πηδά κυριολεκτικά ό,τι κινείται; Όσο για τον κακό πατέρα της κοπέλας... ήταν κυριολεκτικά καρικατούρα, λες και βλέπαμε μια παρωδία. Σπάνια έχω δει τόσο μονοδιάστατο χαρακτήρα σε ταινία που δεν είναι συνηθισμένη χολυγουντιανή περιπέτεια δράσης με καλούς - κακούς και τίποτα παραπάνω. Και, τελικά, με τόσα εφφέ που διαθέτει το σινεμά, ήταν τόσο δύσκολο να γεράσουν στοιχειδώς πειστευτά την πρωταγωνίστρια, της οποίας το δέρμα παρέμενε αρυτίδωτο στα 70 της; Και προσθέστε και την φολκλορική, τουριστική ματιά στην εξωτική Κολομβία, για να δέσει το πράγμα.
Να πούμε ότι ο Χαβιέ Μπαρδέμ ήταν καλός; Ήταν. Αλλά, όπως ξέρετε, ένας καλός πρωταγωνιστής και μόνο δεν αρκεί να ανεβάσει μια ταινία στην οποία όλα τα άλλα χωλαίνουν. Κρίμα. Και να φανταστεί κανείς ότι ο Newell έχει κάνει συμπαθητικές ταινίες...

Ο ΧΟΡΤΟΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΟΡΑΤΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ

Βρίσκω το "Horton" (Horton hears a Who) (2008) των Jimmy Hayward και Steve Martino ένα από τα συμπαθητικά κινούμενα σχέδια των τελευταίων χρόνων. Ψηφιακό animation φυσικά, όπως η μεγόλη πλειοψηφία των ταινιών του είδους, με εντυπωσιακές ενίοτε εικόνες (κυρίως από την πόλη των Χου), νομίζω ότι βλέπεται με ενδιαφέρον και από μεγάλους.
Ατού βεβαίως το πρωτότυπο, στα όρια του σουρεαλισμού, σενάριο: Το καλοκάγαθο και ονειροπόλο ελεφαντάκι Χόρτον ανακαλύπτει ότι σε ένα μικροσκοπικό σφαιρίδιο που το παρασύρει ο άνεμος ζει ένας ολόκληρος κόσμος και πολιτισμός, αυτός των Χου. Έλα ντε, όμως, που είναι αδύνατο να πείσει τα άλλα ζώα του δάσους γι' αυτό... Και κυρίως τις "αρχές", με αντιπαθέστερη την αυστηρή καγκουρίνα. Από την άλλη, στον κόσμο των Χου που κινδυνεύει, υπάρχουν παρόμοια προβλήματα, με τους "προύχοντες" να αγνοούν με τη σειρά τους την ύπαρξη του μεγάλου έξω κόσμου και να ταπεινώνουν διαρκώς τον δήμαρχο, τον μόνο που επικοινωνεί με τον Χόρτον.
Τα "μηνύματα" είναι αρκετά: Η καταδίκη της αρνητικής αντιμετώπισης της διαφορετικότητας, η μέχρι βλακείας αρτηριοσκλήρωση της εξουσίας, η καταφυγή σε κάθε μέσο μπρστά στη διαφύλαξη των προνομίων που δίνει σε ορισμένους (λίγους) το ισχύον και "αναλλοίωτο" status quo, η ανάγκη στις κοινωνίες για φρέσκια και πρωτότυπη ματιά κλπ. Αντίρρησεις έχω πάντως στην SPOILER τελική σκηνή, όπου όλα γινονται μέλι - γάλα με την πλήρη στροφή προς το καλό όλων ανεξαιρέτως των μέχρι πρότινων αρνητικών χαρακτήρων, ακόμα και των πιο κακών. Λίγη περισότερη "κακία" και κάθαρση δεν θα έβλαπτε..ΤΕΛΟΣ SPOILER. Τι ψάχνω τώρα... θα μου πείτε. Παιδικό φιλμάκι είναι και, όπως είπα, από τα συμπαθητικά, και κρατά και αμείωτο το ενδιαφέρον με τη δράση, το σασπένς και το χιούμορ. Οπότε, γενικά, όλα καλά.

ΕΞΟΥΣΙΑ, ΣΕΞ ΚΑΙ ΟΙ ΑΤΥΧΕΣ ΑΔΕΛΦΕΣ ΜΠΟΛΕΫΝ

«Η άλλη ερωμένη του βασιλιά» (The other Boleyn girl, 2008) του μέχρι τώρα τηλεοπτικού Justin Chadwick είναι η τραγική ιστορία των αδελφών Μπόλεϊν. Η μία υπήρξε μία από τις έξι συζύγους του διαβόητου Ερρίκου του Η’, του βασιλιά της Αγγλίας που το αγαπημένο του σπορ ήταν να σκοτώνει την εκάστοτε σύζυγό του για να παντρευτεί στη συνέχεια κάποια άλλη.
Δεν είμαι ιστορικός και θα πω από την αρχή ότι δεν ξέρω κατά πόσο είναι πιστά στην ιστορική αλήθεια όσα βλέπουμε. Δεν ξέρω καν αν υπήρξε και δεύτερη Μπόλεϊν πέραν της συζύγου, η οποία να υπήρξε ερωμένη του φοβερού μονάρχη. Ωστόσο αυτό δεν με ενδιαφέρει εδώ. Γράφω μόνο για την ταινία ως τέτοια, ανεξαρτήτως των τυχόν ιστορικών ανακριβειών. Την βρήκα λοιπόν αρκετά ενδιαφέρουσα.
Ξεκινά σαν μια ερωτική ιστορία γεμάτη ίντριγκες, περιπλοκές και σκοτεινή πολιτική και στη συνέχεια κλιμακώνεται για να καταλήξει σε ένα πραγματικά ζοφερό δράμα με δυνατή κατάληξη – ίσως κάποιοι να τη βρουν και συγκλονιστική. Στο επίκεντρο οι δύο πανέμορφες αδελφές (Σκάρλετ Γιόχανσον και Νάταλι Πόρτμαν για να μην έχετε καμιά αμφιβολία επ’ αυτού) με εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα, που γοητεύουν αμφότερες τον Ερρίκο. Καλή, ήπια και καρτερική η μία, πανέξυπνη, φιλόδοξη, στα όρια του αδίστακτου, η άλλη. Ανάμεσά τους ο βασιλιάς, άβουλος, που άγεται και φέρεται από τις σεξουαλικές του ορέξεις και μόνο. Αληθινός πρωταγωνιστής όμως της ταινίας είναι, νομίζω, η πολιτική και τα συμφέροντά της, που επιτυγχάνονται – ή προσπαθούν να επιτευχθούν – πατώντας κυριολεκτικά επί πτωμάτων. Απίστευτες μηχανορραφίες, συνωμοσίες, σκοτεινά και αθέατα κέντρα εξουσίας, ζωές που θυσιάζονται ή καταρρακώνονται αδίστακτα στο βωμό πολύπλοκων συμφερόντων,άνθρωποι που χρησιμοποιούνται σαν πιόνια, όλα οδηγούν στο αναπόφευκτο συμπέρασμα: τα πάντα ποδοπατούνται προκειμένου να επιτευχθούν στόχοι, να ικανοποιηθούν συμφέροντα και επιθυμίες, να αποκτηθεί εξουσία. Όσο για την κάθε μορφής ηθική είναι, πολύ απλά, ανύπαρκτη μπροστά τους. Αυτό θεωρώ το βασικό νόημα του φιλμ.
Ίσως υπάρξουν πολλές αντιρρήσεις για το «πορτρέτο» του βασιλιά. Ενώ τον ξέρουμε θηριώδη, με ισχυρή θέληση, εδώ παρουσιάζεται άβουλος, να αδιαφορεί πλήρως για τις κρατικές υποθέσεις και να μη διστάζει να τα τινάξει όλα στον αέρα για ένα πήδημα… Είπα όμως και στην αρχή: Αυτό είναι αντίρρηση που αφορά ιστορικούς. Κινηματογραφικά βρήκα την ταινία αρκετά δυνατή.

ΤΟ (ΔΥΣΤΥΧΩΣ) ΑΚΟΥΣΙΟ ΚΙΤΣ ΤΟΥ "MAMMA MIA"

Ήταν αναμενόμενο το Μamma Mia (2008) της πανάγνωστης Phyllida Lloyd να είναι το μεγάλο σουξέ του καλοκαιριού. Κάτι σαν «πρέπει όλοι να το δούμε», ακόμα κι αν για πολλούς κάθε άλλο παρά καλό ήταν. Καλοκαίρι σε ελληνικό νησί, και μάλιστα στο νησί Kalokairi (αλήθεια, έτσι λέγεται!!!), πασίγνωστα σουξέ των Abba, κωμωδιούλα, τι άλλο θέλετε; Όλες οι προδιαγραφές για το απόλυτο fun movie.
Δεν έχω καμιά αντίρρηση για όλα αυτά. Το πρόβλημά μου είναι ότι, κατά τη γνώμη μου τα παραπάνω δεν έγιναν με καλό τρόπο ή, για να το πω αλλιώς, χάθηκαν πάμπολλες ευκαιρίες για μια ευπρόσδεκτη καλοκαιρινή απόλαυση: Η ταινία ήταν εμφανώς κακογυρισμένη. Τα χορευτικά μέρη κυρίως μου φάνηκαν εντελώς ανέμπνευστα (ο Δαλιανίδης στην εποχή του είχε κάνει μάλλον καλύτερα). Οι ηθοποιίες επιεικώς μέτριες, με χειρότερες αυτές των νεαρών μελλόνυμφων, με τον φλούφλη γαμπρό στην πρώτη θέση, ενώ πολλοί από τους χαρακτήρες έμεναν ανεκμετάλλευτοι. Οι τρεις «υποψήφιοι» μπαμπάδες, ας πούμε, με τους εντελώς διαφορετικούς χαρακτήρες, θα μπορούσαν να βγάλουν φοβερό γέλιο, πράγμα που δεν έγινε. Και βέβαια (εντάξει, αυτό πια το είπε κι η κουτσή Μαρία) η κορύφωση της γελοιότητας ήταν ο παντελώς άφωνος Πιρς Μπρόσναν να τραγουδά. Αν και πρέπει να ομολογήσω ότι οι σκηνές αυτές έβγαλαν το γέλιο της αρκούδας και ήταν ίσως οι διασκεδαστικότερες του φιλμ, μόνο που αυτό έγινε ερήμην των δημιουργών… Περιττό να πούμε βέβαια ότι αν δεν υπήρχε η βασική ιδέα να χρησιμοποιηθούν τα συμπαθή και για πολλούς αγαπημένα τραγούδια των Abba και είχε γραφτεί πρωτότυπη, άγνωστη μουσική (ανεξαρτήτως του αν αυτή θα ήταν καλή ή κακή), η ταινία κυριολεκτικά δεν θα βλεπόταν. Καθώς επίσης και το ότι θα προτιμούσα να ακολουθούσε το όλο πράγμα μια συνειδητά ακραία κιτς κατεύθυνση, σαν μια παρωδία των πάντων, όπως στην τελική σκηνή των credits, όπου οι 3 άντρες τραγουδούν το Waterloo ως Abba με μια απίστευτα trash εμφάνιση. Αν ήταν έτσι, θα το διασκέδαζα πραγματικά.
Στα ελάχιστα συν η Μέριλ Στριπ, που αποδείχτηκε καλή και στο τραγούδι, και η έξυπνη (σαν ιδέα τουλάχιστον) κατάδειξη της βαθύτατης διαφοράς δυο γενεών: Αυτής των 60ς – 70ς, με τα οράματα, την επαναστατικότητα ή «επαναστατικότητα», την προσπάθεια για την κατάκτηση του ελεύθερου έρωτα κλπ. και της νεότερης, συντηρητικής αλλά και περισσότερο προσγειωμένης, που καθόλου δεν την χαλάει ένας γάμος στα εικοσικάτι.
ΥΓ: Σημειωτέον ότι είδα το φιλμ σε πραγματικά ιδανικές συνθήκες: Θερινό σινεμά νησιού, με κοινό κυρίως ξένους, που πίνανε κρασί και τραγουδούσαν όλοι μαζί, ως ομαδικό καραόκε όλα, μα όλα τα τραγούδια, ενώ ακουγόντουσαν ατάκες του στιλ «Oh, this is the perfect place to see this film!” Έτσι, αν μη τι άλλο, βγήκα με ένα χαμόγελο μέχρι τα’ αυτιά. Αν το έβλεπα οπουδήποτε στην Αθήνα, φοβάμαι ότι θα ξενέρωνα φριχτά.

"Ο ΛΑΚΚΟΣ" : ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η δεύτερη ταινία του Hiroshi Τeshigahara (1927-2001) που είδα, «Ο Λάκος» (Otoshiana) του 1962, πριν δηλαδή από τη «Γυναίκα της Άμμου», επιβεβαίωσε τη γνώμη μου γι’ αυτόν: Ότι δηλαδή πρόκειται για έναν πολύ σημαντικό και με ιδιαίτερο στιλ σκηνοθέτη.
Τα χαρακτηριστικά της ¨Γυναίκας της Άμμου» υπάρχουν κι εδώ: Υποβλητική ασπρόμαυρη φωτογραφία, ατμόσφαιρα και μια γενική αίσθηση του αλλόκοτου. Ίσως στον «Λάκκο» να μην υπάρχει ακριβώς μια τόσο κλειστοφοβική κατάσταση όπως σ’ αυτή, αλλά κι εδώ νοιώθεις κάτι πνιγηρό, μια αίσθηση απομόνωσης, ερήμωσης, εγκλωβισμού και αδιέξοδου. Γυμνά τοπία, εγκαταλειμμένα, έρημα χωριά, μια αίσθηση ότι και τα πιο ευτελή αντικείμενα έχουν αξία…
Ο λάκκος του τίτλου αναφέρεται σε ένα ορυχείο. Η ανεξήγητη αρχικά δολοφονία ενός κακόμοιρου, πάμπτωχου περιπλανώμενου που ψάχνει για δουλειά από τόπο σε τόπο, η ύπαρξη μιας μάρτυρος, ένας μυστηριώδης τύπος ντυμένος στα λευκά… συνθέτουν μια σχεδόν αστυνομική ιστορία, η οποία σύντομα βουτά στο χώρο του μεταφυσικού καθώς εμφανίζονται φαντάσματα και απροσδόκητα καταλήγει σε μια καθαρά πολιτική ταινία, που καταγγέλλει αδίσταχτους ισχυρούς που χρησιμοποιούν κάθε μέσο και ίντριγκα προκειμένου να μην απειληθεί η εξουσία τους.
Δείτε το και ανακαλύψτε έναν πολύ προσωπικό δημιουργό που καταπιάνεται με παράδοξες ιστορίες και καταστάσεις, δίχως αυτό να τον κάνει να υστερεί καθόλου στη μελέτη κοινωνικών και ψυχολογικών πτυχών, σύνθετων και πολύπλοκων, της ανθρώπινης ύπαρξης.

ΔΙΑΚΟΠΕΣ (ΤΟ BLOG ΚΟΛΥΜΠΑ)

Επειδή το καλοκαίρι είναι εδώ και το blog αγαπά τη θάλασσα, κάνουμε τις πατροπαράδοτες βουτιές μας, μακριά από την Αθήνα και τις οθόνες (ουδέν καλόν αμιγές κακού και αντιστρόφως).
Όπως τα παλιά σινεμά... ΡΑΝΤΕΒΟΥ ΤΟΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟ.
Στο μεταξύ, να περάσουμε καλά.

ΓΛΥΚΟΠΙΚΡΟ ΚΑΙ ΑΣΤΕΙΟ ΦΙΛΙ ΤΑ ΜΕΣΑΝΥΧΤΑ

Το "Αναζητώντας ένα φιλί τα μεσάνυχτα" (2007) του Alex Holdridge αποτέλεσε για μένα μια από τις πιο ευχάριστες εκπλήξεις της συνήθως άγονης κινηματογραφικά θερινής σεζόν (εκτός βεβαίως των θαυμάσιων επαναλήψεων και λίγων εξαιρέσεων πρώτης προβολής). Αν και εκτός εποχής, αφού διαδραματίζεται την παραμονή της πρωτοχρονιάς, η ταινία είναι ρομαντική, έξυπνη, τρυφερή, αστεία και μελαγχολική ταυτόχρονα. Σαν γενική ατμόσφαιρα κινείται στα χνάρια του "Πριν το ηλιοβασίλεμα" του Λινκλέιτερ - αν και σε καμιά περίπτωση δεν πρόκειται για αντιγραφή.
Ένα ραντεβού στα τυφλά, ένα ζευγάρι που περιπλανιέται στους δρόμους του Λος Άντζελες, παλλινδρομήσεις ανάμεσα σε έρωτα και μη, σπαρταριστοί τύποι που μπαινοβγαίνουν στο όλο στόρι... Αλλά μην πάει ο νους σας σε ξενέρωτα αισθηματικά φιλμ, καταναγκαστικά χάπι εντ, κεραυνοβόλους έρωτες και τέτοια. Καμία σχέση. Σαν χιούμορ και αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων μάλλον πιο κοντά στους "Υπάλληλους" του Κέβιν Σμιθ βρισκόμαστε παρά στις γλυκανάλατες κομεντί με τον Χιου Γκραντ. Προσωπικά αδιέξοδα, ανάγκη για έρωτα ή/και σεξ, μοναξιά, μικρές καθημερινές χαρές που μπορεί να συνθέτουν μια συνολική ευτυχία, προβλήματα σχέσεων και πολλά άλλα θίγονται με έναν τρόπο που, παρά τη μελαγχολία που κρύβει κατά βάθος, με έκανε να γελώ ή να χαμογελώ σχεδόν ασταμάτητα, καθώς το χιούμορ του κινείται αδίστακτα από την κομψότητα στη χοντράδα, δίχως αυτό να με ενοχλήσει καθόλου. Ταυτόχρονα ένα ιδιόρυθμο σασπένς τονώνει το ενδιαφέρον της ταινίας, καθώς όλα έχουν ένα dead line πριν από το οποίο ό,τι είναι να γίνει πρέπει να γίνει...
Ουσιαστικός πρωταγωνιστής πάντως μου φαίνεται ότι είναι το ίδιο το Λος Άντζελες, φωτογραφημένο ασπρόμαυρα με πραγματικά εντυπωσιακό τρόπο, έτσι που να μένει αξέχαστο. Πραγματικά μοντέρνα ταινία, ίσως να με εντυπωσίασε περισότερο επειδή αγνοούσα τα πάντα γι' αυτήν και ήρθε κυριολεκτικά από το πουθενά. Τη συνιστώ ανεπιφύλακτα σε κάποιο θερινό σινεμά, κι ας μιλά για τη μοναξιά της παραμονής της πρωτοχρονιάς.

"ΘΕΛΩ ΝΑ ΠΙΣΤΕΨΩ" ΣΤΑ X-FILES, ΑΛΛΑ...

Έχει ενδιαφέρον το ότι έτυχε να δω σχεδόν δίπλα - δίπλα δύο χολιγουντιανά (wanabee) μπλαγκμπάστερ, τον Batman του Νόλαν και το X-Files: I want to believe (2008) (αλήθεια, έτσι λέγεται) του τηλεοπτικού μέχρι πρόσφατα Chris Carter, για να πειστώ για μια ακόμα φορά ότι ούτε η πεμπτουσία του σινεμά είναι το Χόλιγουντ, αλλά ούτε και κάτι που παράγει 100% σαβούρες. Όπως κάθε είδος, σχολή, στιλ, χώρα ή ό,τι άλλο, δημιουργεί εξαιρετικ2008)ά πράγματα και σκουπίδια. Απλώς τα χολιγουντιανά (είτε στη μια κατηγορία ανήκουν είτε στην άλλη) διαφημίζονται και ακούγονται πολύ περισσότερο από τα σκανδιναβικά ή τα κορεάτικα π.χ. αντίστοιχα προϊόντα. Τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο.
Όπως θα καταλάβατε, μετά τον ενθουσιασμό μου για τον Μπάτμαν ήρθε η σειρά της απογοήτευσης από τα τελευταία X-Files (και από τα προηγούμενα δηλαδή). Η ταινία ξεκινά με κάποιο ενδιαφέρον, το οποίο όμως γρήγορα εξατμίστηκε για να δώσει τη θέση του σε μια ρουτινιάρικη παραγωγή, σκηνοθεσία και όλα τα άλλα, με πλήθος κλισέ και πράγματα που όσοι έβλεπαν τη σειρά τα ψιλοξέρουν: Εκείνος πιστεύει στα διάφορα παρα- ή μετα- φυσικά, εκείνη είναι επιστήμονας, θέλει αλλά δεν μπορεί κλπ. Μάλλον ανέμπνευστο σενάριο με αχταρμά από παραψυχολογία με οράματα, α λα Φρανκενστάιν πειράματα και ιατρικές ανακαλύψεις (που βρίσκονται εν μιά νυκτί μέσω Google), με απαραίτητο ολίγο Θεό στο τέλος και συζητήσεις περί πίστης και συγχώρεσής Του προς κάθε είδους απολωλότα πρόβατα. Ο Θεός, βλέπετε, συχνά εμπλέκεται σε παρόμοια (αμερικάνικα κυρίως) θέματα και αποτελεί ασφαλές κερασάκι στην τούρτα.
Ίσως να μη βαρεθείτε απόλυτα, να το δείτε με κάποιο ενδιαφέρον μέχρι τέλους, αυτό όμως δεν αρκεί για να το κάνει καλή ή έστω αξιομνημόνευτη ταινία. Θα σκεφτώ πολύ να δω το τρίτο...
ΥΓ: Πόσες φορές σε παρόμοια φιλμ το αυτοκίνητο θα τρακάρει, θα κάνει καμιά δεκαριά τούμπες, θα γίνει περίπου λιώμα, αλλά ο ήρωας θα βγει σώος και αβλαβής απ' αυτό (ψέματα, με λίγο αιματάκι στο μέτωπο) και μάλιστα έτοιμος για δράση και περαιτέρω περιπέτειες; Τι διάολο, μόνο εμείς οι υπόλοιποι σκοτωνόμαστε με κάθε στούκα στην άσφαλτο;

ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΠΟΝΤΙΚΙΑ ΚΑΙ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ ΘΕΙΟΙ

Ο Alain Resnais είναι από τους σημαντικότερους και πιο πρωτότυπους δημιουργούς που πέρασαν ποτέ από το σινεμά, όχι όμως και ο πιο εύκολος. Το 1980 κάνει μια από τις πιο παράξενες ταινίες του, τον "Θείο μου από την Αμερική" (Mon oncle d' Amerique). Πρόκειται για μια από τις ελάχιστες στιγμές στην ιστορία του που ο κινηματογράφος προσπαθεί μέσα από τη μυθοπλασία να "αποδείξει" μια καθαρά επιστημονική θεωρία.
Ο γάλλος βιολόγος Ανρί Λαμπορί πιστεύει ότι στην πραγματικότητα οι άνθρωποι διαφέρουν από τα ζώα πολύ λιγότερο απ' όσο νομίζουμε. Θεωρεί ότι διαθέτουμε 3"στρώματα" εγκεφάλου, από τα οποία μόνο το 3ο είναι καθαρά ανθρώπινο (λογική κλπ.) Η συμπεριφορά μας καθορίζεται από πολύπλοκους συνδυασμούς των 3 αυτών φλοιών και, τελικά, σε παρόμοια ερεθίσματα αντιδρούμε με παρόμοιους τρόπους, όπως δηλαδή τα (πειραματόζωα) ποντίκια.
Τι σχέση έχουν όλα αυτά με το σινεμά; Στην ταινία του Ρενέ ο ίδιος ο βιολόγος αναλύει τις θεωρίες του (στο μικρό ντοκιμαντερίστικο δηλαδή μέρος), ενώ σε μια κανονική, ρεαλιστική μυθοποπλασία επινοούνται καθημερινές ανθρώπινες καταστάσεις κατά τις οποίες οι ήρωες αντιδρούν ακριβώς με τον τρόπο που η θεωρία περιγράφει. Για τον λόγο αυτόν ο Ρενέ μελετά τις ζωές 3 διαφορετικών ανθρώπων: Ενός διανοούμενου - συγγραφέα, μιας ηθοποιού από αριστερή οικογένεια και με αριστερές πεποιθήσεις και ενός επαρχιώτη, συντηρητικού οικογενειάρχη, στελέχους επιχείρησης. Επαγγελματικές και αισθηματικές περιπέτειες και συγκρούσεις και, σε τακτά διαστήματα, ο Λαμπορί να μιλά για τις θεωρίες του.
Το αποτέλεσμα, μίξη ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας, αν και κάπως στρυφνό και απευθυνόμενο κυρίως σε σινεφίλ, είναι ενδιαφέρον και εξαιρετικά πρωτότυπο, ενώ εμείς μένουμε να αναρωτιόμαστε: Τελικά είμαστε τόσο σπουδαίοι ως είδος όσο νομίζουμε (ή θα θέλαμε) ή μόνο ένα κάπως πιο εξελιγμένο ζώο, που καθορίζεται κυρίως από προϋπάρχουσες μνήμες και ένστικτα;

ΑΡΓΟΙ ΦΥΓΑΔΕΣ, ΝΩΘΡΟ ΓΟΥΕΣΤΕΡΝ

Ο Arthur Penn είναι από τους πιο αξιόλογους αμερικανούς σκηνοθέτες των 60ς και 70ς, που τα πολλά ταελευταία χρόνια έχει αποσυρθεί. Ωστόσο βρίσκω τους "Φυγάδες του Μισούρι" (The Missouri Breaks) του 1976 από τις πλέον βαρετές ταινίες του. Ή μάλλον, σύμφωνα με την προσωπική μου αντίληψη τουλάχιστον, από αυτές που λέμε "άνευ λόγου".
Η ταινία βέβαια περιέχει ορισμένα στοιχεία που την κάνουν να κατέχει μια θέση στην κινηματογραφική ιστορία. Το βασικότερο απ' αυτά είναι η μοναδική επί οθόνης συνύπαρξη δύο ιερών τεράτων: Του Μάρλον Μπράντο και του Τζακ Νίκολσον. Υπάρχει επίσης και μια σαφώς απομυθοποιητική και σαρκαστική ματιά του σκηνοθέτη πάνω στο γουέστερν, που ίσως το 1976 ήταν κάτι σχετικά σπάνιο σε σχέση με σήμερα. Αυτά τα στοιχεία όμως δεν με εμπόδισαν να βαρεθώ αρκετά κάτά την προβολή. Οι ρυθμοί είναι αργοί, η αφήγηση κάπως "ατσούμπαλη" και ήταν αδύνατο να αποφασίσω αν πρόκειται για ένα είδος σάτιρας (με πολύ λίγο χιούμορ) ή μια ρεαλιστική ματιά στην πραγματικότητα της "ηρωικής Δύσης".
Ο πλέον παράξενος είναι ο ρόλος του Μπράντο, που είναι ένας αδίστακτος πληρωμένος δολοφόνος, αλλά με μιά απροσδόκητη... θηλυκή πλευρά στην προσωπικότητά του. Αλλά η αφήγηση είναι τόσο άκομψη (πιθανόν επίτηδες, αφού ίσως ο Πεν ήθελε να απομηθοποιήσει κι αυτήν την ίδια), που, επαναλαμβάνω, δεν κατάφερε να με κρατήσει. Οι χαρακτήρες έχουν παράδοξη και άγαρμπη εξέλιξη, που συχνά δεν κατάφερα να δικαιολογήσω, ενώ η τελική λύση με κάποιον θάνατο έρχεται εντελώς απροειδοποίητα, στα καλά καθούμενα και μένεις να αναρωτιέσαι αν είδες καλά. Αν όλα αυτά γίνονται όπως είπα ηθελημένα, πράγμα πιθανότατο, είναι ίσως ανατρεπτικά, πλην όμως βαρετά.
Εξακολουθώ να αγαπώ τον Arthur Penn, αλλά επιτρέψτε μου να προτιμήσω (πολλές) άλλες ταινίες του.

Ο ΠΙΟ ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ BATMAN

Πιστεύω ότι "Ο Σκοτεινός Ιππότης" του Christopher Nolan είναι με διαφορά ο σκοτεινότερος και ίσως και ο καλύτερος Μπάτμαν από τους 6 μέχρι στιγμής (από τότε δηλαδή που ο ιδιοφυής Τιμ Μπάρτον ανέλαβε να ανανεώσει και να ενηλικιώσει τη μυθολογία του πιο ενδιαφέροντα, τελικά, υπερήρωα). Αν πάτε να δείτε ένα "ελαφρό", εφηβικό υπερθέαμα, ξεχάστε το. Τα πράγματα εδώ είναι πολύ σοβαρά. Τα πάντα γύρω από τον ήρωα τίθενται υπό αμφισβήτηση, ενώ η ίδια η κόμικς αισθητική πάει περίπατο.
Ναι, το φιλμ είναι ένα χορταστικό υπερθέαμα, και μάλιστα πολύ μεγάλης διάρκειας (145΄) και τηρεί όλες τις προδιαγραφές ενός χολιγουντιανού blogbuster. Επίσης διαθέτει πλήθος συνεχών ανατροπών (από τις απροσδόκητες συμμαχίες και τους ρόλους καλών - κακών που εναλλάσσονται, μέχρι το ποιοι θα πεθάνουν και ποιοι όχι). Ίσως μάλιστα οι ανατροπές αυτές να είναι πάρα πολλές για μια ταινία. Δεν πρόκειται λοιπόν να βαρεθείτε καθόλου.
Από εκεί και πέρα όμως, αρχίζουν οι αληθινές ανατροπές. Η όλη ιστορία του πολυεκατομμυριούχου που το βράδυ ντύνεται νυχτερίδα και πολεμά το έγκλημα τίθεται υπό αμφισβήτηση. Τι τύπος πρέπει να είναι κάποιος για να κάνει με τέτοια εμμονή κάτι τέτοιο; Μήπως, τελικά, είναι ο ίδιος τόσο psycho όσο και οι κακοί που κυνηγά; Και, τελικά, όλη αυτή η ολομέτωπη επίθεση στο κακό, μήπως συσπειρώνει τους εγκληματίες και συνολικά δημιουργεί περισότερο κακό απ' όσο εξαλείφει; Τα πτώματα, βλέπετε, γύρω από τον Μπάτμαν - ή μάλλον εξ αιτίας της δράσης του, έστω κι αν ο ίδιος δεν το θέλει - είναι σχεδόν ίσα με αυτά που αφήνει πίσω του ο ειδεχθής Τζόκερ. Υπάρχει ο προβληματισμός πάνω στις έννοιες της τάξης και του χάους και, κυρίως, ο έντονος προβληματισμός πάνω στις έννοιες καλού - κακού και πόσο αλληλένδετες είναι τελικά (η μία δεν θα υπήρχε δίχως την άλλη). Μπορεί να ζήσει ο Μπάτμαν χωρίς Τζόκερ κι ο Τζόκερ χωρίς Μπάτμαν;
Ο ίδιος ο ήρωας παρουσιάζεται τρωτός, σαφώς προβληματικός, με σκοτεινές πτυχές. Πολύ πιο σκοτεινός όμως είναι ο κόσμος γύρω του. Η διαφθορά έχει εισχωρήσει βαθύτατα, σε κάθε κοινωνικό στρώμα, τάξη ή θεσμό. Οι πολιτικοκοινωνικές αναφορές είναι σαφείς, ενώ το χιούμορ των ταινιών του Μπάρτον έχει εκλείψει σχεδόν ολοσχερώς. Και στο τέλος... ε... με όλα όσα σας είπα μην περιμένετε κανένα φοβερό χάπι-εντ...
Πλειάδα γνωστών και καλών ηθοποιών παρελαύνει από την ταινία, με τον Χιθ Λέτζερ - Τζόκερ να κλέβει την παράσταση. Εκεί που ο Τζόκερ του Νίκολσον ήταν ένα μείγμα τρελού χιούμορ και παράνοιας, εδώ είναι μόνο ένας ζοφερός παρανοϊκός. Και η κόμικς αισθητική του Μπάρτον έχει εξαφανιστεί για να αντικατασταθεί από ένα βρώμικο, ρεαλιστικό Γκόθαμ Σίτι, που θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε σύγχρονη μεγαλούπολη. Αυτά δεν σημαίνουν ότι απορρίπτω τους 2 Μπάτμαν του Μπάρτον. Κάθε άλλο. Μ' αρέσουν πολύ (ιδιαίτερα ο δεύτερος). Απλώς εδώ μιλάμε για εντελώς διαφορετική προσέγγιση.
Ένας φίλος παρατήρησε ότι η ταινία έχει τόσο πολλές πρωτότυπες και καλές ιδέες, που θα μπορούσαν να γίνουν πολλά φιλμ, το καθένα βασισμένο σε μια απ΄ αυτές. Όντως. Συνολικά πάντως, παρά το κάπως too much του όλου πράγματος, το απόλαυσα πραγματικά. Απλώς μην περιμένετε ανώδυνη διασκέδαση.

Η ΑΛΙΚΗ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ

Οι καλύτερες εποχές του Wim Wenders είναι σίγουρα οι δεκαετίες του 70 και του 80. "Η Αλίκη στις πόλεις" του 1974 το επιβεβαιώνει με τον καλύτερο τρόπο. Και χαρίζει στο ευρωπαϊκό σινεμά ένα από τα σημαντικότερα road movies του.
Ασπρόμαυρη, λιτή, δίχως "περιπέτειες" με τη χολιγουντιανή έννοια του όρου, η ταινία αφηγείται τις περιπλανήσεις ενός δημοσιογράφου που έχει "μπλοκάρει" και δεν μπορεί να γράψει το άρθρο που περιμένουν απ' αυτόν για την Αμερική και της ενιάχρονης Αλίκης, που ο πρώτος αναλαμβάνει να παραδώσει στη γιαγιά της μετά την εγκατάλειψή της από τη μητέρα της. Νέα Υόρκη, Άμστερνταμ και μετά μια σειρά γερμανικών πόλεων συνθέτουν το ταξίδι αυτό στο άγνωστο και την βαθμιαία επαφή του ήρωα με τη ζωή. Ο κόσμος είναι αρχικά κενός για τον δημοσιογράφο, αφού προσπαθεί να τον γνωρίσει δίχως να συμμετάσχει, απ' έξω. Αρκείται να τον φωτογραφίζει με Πολαρόιντ και του είναι αδύνατο να τον περιγράψει με λόγια. Ηλίθιες εκπομπές στην τηλεόραση, πανομοιότυπα δωμάτια ξενοδοχείων, ψηλά, απρόσωπα κτίρια... Η ανεπιθύμητη (αρχικά τουλάχιστον)εισβολή της μικρής Αλίκης, που βιώνει ξένοιαστα την παιδική της ηλικία, τον φέρνει σε επαφή με τη ζωή, του δίνει ένα σκοπό, έστω κι αν αυτός είναι ουσιαστικά ένα βάρος, μια ευθύνη.
Ο τρόπος που πραγματεύεται τη σχέση τους ο Βέντερς είναι λεπτός, οι αλλαγές ανεπαίσθητες, όμως συμβαίνουν. Δίχως τίποτα κραυγαλέο και "συγκλονιστικό" παρακολουθούμε την βαθμιαία εξέλιξη του ήρωα και ταυτόχρονα αγωνιούμε για την έκβαση της αναζήτησης της "Ιθάκης", της άγνωστης γιαγιάς δηλαδή όπου η εγκαταλειμένη μικρή θα βρει καταφύγιο. Οι πόλεις που αλλάζουν δείχνονται γυμνές, δίχως γνωστά αξιοθέατα ή τουριστικές ατραξιόν. Περιπλανήσεις σε άγνωστους, συνηθισμένους δρόμους, καφέ, σπίτια και ξενοδοχεία. Η καρδιά της πόλης, βλέπετε, δεν είναι η Ακρόπολη ή το Μέγαρο, αλλά ο συνηθισμένος δρόμος (άσχετο αν είναι όμορφος ή άσχημος) στο Παγκράτι ή στα Πατήσια. Ενώ, ταυτόχρονα, οι εμμονές του Βέντερς με την Αμερική, το ροκ και, φυσικά, τις πόλεις, είναι παρούσες.
Ίσως πρόκειται για μια σινεφίλ ταινία, αφού, ξαναλέω, τίποτα εντυπωσιακό, καμιά ανατροπή δεν συμβαίνει. Τη βρίσκω όμως, μέσα στη λιτότητα και τη χαλαρότητά της, μια από τις ωραιότερες και τρυφερότερες του ευρωπαϊκού σινεμά.

ΑΝ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΞΑΝΑΡΧΟΤΑΝ...

Βρισκόμαστε στα 1957 και ο Jules Dassin (1911-2008) κάνει την πρώτη του «ελληνική» ταινία. Μπορεί να μιλά γαλλικά και οι περισσότεροι ηθοποιοί να είναι ξένοι, τόσο η ιστορία όμως (μεταφορά του περίφημου και αιρετικού «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» του Καζαντζάκη), όσο και το τοπίο (γυρίστηκε ολόκληρο σε ένα χωριό της Κρήτης) είναι πέρα για πέρα ελληνικά. Πρωταγωνιστεί βέβαια και η Μελίνα (νομίζω ότι ήταν ήδη η αγαπημένη του σκηνοθέτη την εποχή αυτή), οπότε μπορούμε άνετα να τη χαρακτηρίσουμε έτσι.
Ο Dassin μένει αρκετά πιστός στο βιβλίο του Καζαντζάκη και ακολουθεί την προβληματική του, μεταφέροντας το δράμα του Ιησού στη σύγχρονη εποχή (στο 1922 τέλος πάντων, όπου διαδραματίζεται η ιστορία). Ο πρωτότυπος τίτλος είναι χαρακτηριστικός: «Celui qui doit mourir» (Αυτός που πρέπει να πεθάνει). Οι βασικοί άξονες βιβλίου και ταινίας είναι οι ακόλουθοι: Οι αδίστακτοι ισχυροί είναι πάντοτε έτοιμοι να συντρίψουν τους φτωχούς και αδύναμους όταν αυτό τους συμφέρει. Η εξουσία πάντοτε δρα υπέρ της διατήρησης του status quo (δηλαδή της διατήρησης ακριβώς της εξουσίας της πάνω στους άλλους), αφού απ’ αυτήν πηγάζουν μεγάλα συμφέροντα. Ο χριστιανισμός και η φιλοσοφία του έχουν διπλή όψη: Την ουσιαστική, αυτά που δίδαξε δηλαδή ο ίδιος ο Ιησούς, («αγαπάτε αλλήλους», «μοιράζετε τα υπάρχοντά σας στους φτωχούς» κλπ.), που εκπροσωπείται από τον παπά των προσφύγων, και αυτήν της επίσημης, οργανωμένης εκκλησίας, που πάντοτε συμμαχεί με τους εκάστοτε ισχυρούς – εδώ με τους κατακτητές Τούρκους και τους ευημερούντες προύχοντες – και αντιπροσωπεύει το άκρον άωτον της υποκρισίας και της ψευτιάς, διαστρεβλώνοντας αδίστακτα αυτά που υποτίθεται ότι πρεσβεύει, προκειμένου να διατηρήσει με νύχια και με δόντια τα συμφέροντά της (ο βασικός «κακός» της ταινίας είναι ο παπάς του πλούσιου χωριού). Όλα αυτά συνυπάρχουν με μια ουμανιστική και αριστερή λογική και, τελικά, ο Ντασέν μοιάζει να μας λέει ότι στην ουσία η φιλοσοφία του χριστιανισμού (όχι της εκκλησίας) βρίσκεται πολύ κοντά σε αριστερές οπτικές. Το τελικό συμπέρασμα πάντως είναι ότι και σήμερα αν ερχόταν ο Χριστός, πάλι θα σταυρωνόταν, αφού τίποτα στη δομή του κόσμου δεν έχει αλλάξει.
Καλά και ενδιαφέροντα όλα αυτά, αλλά σήμερα η ταινία δείχνει τα χρόνια της. Βασικό μειονέκτημα για μένα είναι το τυπικό υπερβολικό παίξιμο (όπως της Μερκούρη, την οποία ποτέ δεν συμπάθησα σαν ηθοποιό), χαρακτηριστικό πολλών ταινιών της εποχής, και το επίσης υπερβολικό «στήσιμο» στη σκηνοθεσία, κυρίως στα σκηνές πλήθους. Αυτό που σήμερα αποκαλούμε «φυσική ροή» μάλλον δεν αποτελούσε αρετή τότε. Αν πάντως ο σημερινός θεατής ξεπεράσει αυτά τα σημεία, πιστεύω ότι θα απολαύσει ένα βαθιά αλληγορικό, τολμηρό φιλμ, που θίγει καίρια και επίκαιρα μέχρι τώρα προβλήματα.