"ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΑΜΟΥ": ΕΝΑ ΟΔΥΝΗΡΟ ΨΥΧΟΓΡΑΦΗΜΑ

Ο πάντοτε ενδιαφέρων Noah Baumbach σκηνοθετεί συνήθως ψυχολογικά δράματα (και πικρές κωμωδίες ενίοτε), πάντα με θαυμαστό βάθος. Η δυνατή "Ιστορία Γάμου" (2019) δεν αποτελεί εξαίρεση.
Ένα ζευγάρι καλλιτεχνών (θεατρικός σκηνοθέτης εκείνος, ηθοποιός εκείνη), που έχουν και ένα μικρό αγοράκι, αν και ακόμα ερωτευμένοι, χωρίζουν με κοινή συναίνεση. Ωστόσο οι δυσκολίες αρχίζουν μετά την κοινή τους απόφαση. Κυρίως αν αυτό το "κοινή συναινέσει" παραδίδεται στα χέρια του νόμου και απάνθρωπων δικηγόρων. Η κόλαση και μετά η πικρή ηρεμία...
Εξαίρετο, όπως είπαμε, ψυχογράφημα, που αναλύει τόσο τα αίτια του χωρισμού όσο και τις βαθιές στη ψυχή συνέπειές του. Και, σπάνιο αυτό, ασχολείται ιδιαίτερα με το ψυχρό, άχαρο νομικό μέρος (οι εκατέρωθεν μεγαλοδικηγόροι είναι οι απόλυτα αντιπαθείς προσωπικότητες του φιλμ), που τινάζει στον αέρα κάθε διάθεση συναίνεσης και ζεστασιάς (η οποία σαφώς υπάρχει ακόμα) ανάμεσα στο πρώην ζεύγος. Και τελικά, [spoiler, spoiler] όλα θα ξαναγυρίσουν σε μια μοναχική πλέον κανονικότητα, θα επέλθει μια επιφανειακή τουλάχιστον επούλωση πληγών, μια πικρή ηρεμία, οι πληγές όμως έχουν καταγραφεί για πάντα.
Παράλληλα με τα παραπάνω απολαμβάνουμε εξαιρετικές ερμηνείες από Σκάρλετ Γιόχανσον, Άνταμ Ντράιβερ, αλλά και Ρέι Λιότα και Λόρα Ντερν σε καλοφτιαγμένους δεύτερους ρόλους. Ίσως να σας τρομάζουν τα "ψυχολογικά δράματα". Ανεξαρτήτως αυτού όμως, η εσωτερικά σπαρακτική αυτή ταινία είναι κατά τη γνώμη μου από τις καλύτερες και πλέον αληθινές στο θέμα αυτό.

"BLACK PANTHER: ΟΤΑΝ ΤΟ ΥΠΕΡΗΡΩΙΚΟ ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΗΝ ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΗ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ

Το "Black Panther", που γύρισε το 2018 ο μαύρος σκηνοθέτης Ryan Coogler ανήκει βεβαίως στο (βαρετό για μένα) υπερηρωικό είδος, έχει όμως αρκετές ιδιαιτερότητες. Εκτός του προφανούς - πρόκειται για έναν από τους ελάχιστους μαύρους υπερήρωες - εμπνέεται ολόκληρο από την αφρικάνικη παράδοση και κουλτούρα.
Ο ήρωας, που ζει ως "κανονικός άνθρωπος", καλείται να επιστρέψει στην αληθινή του πατρίδα, το μυστικό και πολύ προχωρημένο τεχνολογικά βασίλειο της Wakanda, για να γίνει ο νέος του βασιλιάς μετά το θάνατο του πατέρα του. Εκεί θα αντιμετωπίσει πολλές προκλήσεις, καθώς τον θρόνο διεκδικεί κάποιος (με υπερδυνάμεις κι αυτός φυσικά) που, αν το πετύχει, θα οδηγήσει την ανθρωπότητα σε έναν ολέθριο πόλεμο.
Η ιδιαιτερότητα που λέγαμε δεν είναι μόνο ο μαύρος υπερήρωας. Είναι το ότι όλοι οι πρωταγωνιστές είναι μαύροι, ότι η Wakanda, που είναι η πιο προχωρημένη και ισχυρή χώρα στον κόσμο (γι' αυτό παραμένει κρυφή) κατοικείται αποκλειστικά από μαύρους, ότι όλα εκεί θυμίζουν ένα αφρικάνικο βασίλειο... Επίσης σκηνικά, ρούχα, μουσική, φυσικό περιβάλλον, ήθη και έθιμα, όλα παραπέμπουν συνειδητά στη μαύρη ήπειρο και την κουλτούρα της. Και, αφού συχνά το φιλμ γίνεται θεαματικό, όλη αυτή η αισθητική "ανατροπή" έχει το ενδιαφέρον της, τουλάχιστον στα πλαίσια του είδους αυτού που τόσο ανελέητα μας βομβαρδίζει τα τελευταία χρόνια. Οπως επίσης θετικό είναι και το περιρέον στην ατμόσφαιρα αντιπολεμικό μήνυμα.
Κατά τα άλλα παραμένει ένα θεαματικό φιλμ με πάμπολλα κλισέ του είδους, με μπόλικο ξύλο (με χρήση υπερδυνάμεων φυσικά), με τις τυπικές μεταφυσικές πινελιές κλπ. κλπ. Προσωπικά και πάλι βαρέθηκα. Αναμφισβήτητα ανανεωτικό λοιπόν και πρωτότυπο, αλλά μόνο στα πλαίσια ενός είδους που αντιπαθώ.

ΜΙΑ ΟΧΙ ΚΑΙ ΤΟΣΟ ΑΘΩΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ "ΣΤΑ ΜΑΧΑΙΡΙΑ"

O Rian Johnson από την πρώτη του κιόλας ταινία ("Έγκλημα στο Κολέγιο" το 2005) είχε καλές και έξυπνες ιδέες. Η ρέντα συνεχίζεται με το "Knives Out" (Στα Μαχαίρια) του 2019, με πλειάδα καλών ηθοποιών: Ντάνιελ Κρεγκ, Τζέμι Λι Κέρτις, Κρίστοφερ Πλάμερ, Μάικ Σάνον κ.ά.
Βρισκόμαστε στον κλασικό κόσμο της Άγκαθα Κρίστι (δίχως να βασίζεται βέβαια σε δικό της βιβλίο): Μια ομάδα ανθρώπων (εδώ οι όλες οι γενιές των μελών μια πλούσιας οικογένειας) κλεισμένοι σε έναν πύργο... και ένα πτώμα. Όλοι είναι εξ ίσου ύποπτοι, αλλά όλα δείχνουν ότι ο νεκρός 85χρονος πάτερ φαμίλιας... αυτοκτόνησε. Τι έχει συμβεί πραγματικά;
Φυσικά όσο προχωρά το φιλμ οι ανατροπές διαδέχονται η μία την άλλη. Το ενδιαφέρον είναι ότι με φλας μπακ γνωρίζουμε τι έχει συμβεί από τα μισά περίπου της ταινίας, ωστόσο οι ανατροπές συνεχίζονται. Πώς γίνεται αυτό; Θα το δείτε. Ο Κρεγκ έχει πλάκα στο ρόλο του ιδιόρρυθμου (ως Πουαρό) ντετέκτιβ και  όλοι σχεδόν οι υπόλοιποι είναι απολαυστικοί ως κακοί ή/και μαλάκες. Το χιούμορ βρίσκεται παντού και, γενικά, βλέπεται εξαιρετικά ευχάριστα. Επί πλέον ο Johnson υπονομεύει διαρκώς και καθόλου δεν χαρίζεται σε μια σειρά από τύπους: Από πλούσιους μεγαλοαστούς (που μόνο "καλοί" δεν είναι και, φυσικά, κάθε άλλο παρά αθώοι ή, στην καλύτερη περίπτωση, απλώς κηφήνες), μέχρι νεαρούς ακροδεξιούς ή ακροαριστερούς (αμφότεροι βασισμένοι απόλυτα στα λεφτά της οικογένειας). Ρατσιστές, δήθεν διανοούμενοι, απατεώνες, ψεύτες... να μερικά χαρακτηριστικά των μεσήλικων ηρώων.
Έτσι η απολαυστική θέαση συνδυάζεται με έντονη κοινωνική κριτική σε ένα, νομίζω, από τα πιο ευχάριστα αστυνομικά φιλμ των τελευταίων χρόνων.

ΞΑΝΑΒΛΕΠΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΡΩΤΟ "ALIEN"

Όταν το 1979 ο Ridley Scott γύρισε το "Alien" οι πάντες είχαν μείνει με το στόμα ανοιχτό. Ήταν ένα φιλμ επιστημονικής φαντασίας που δεν έμοιαζε με κανένα άλλο. Τι συνέβαλε όμως σ' αυτό; Ας δούμε όμως ελάχιστα για την πλοκή που, φαντάζομαι, θα είναι σε όλους γνωστά:
Ένα εμπορικό σκάφος κατά την επιστροφή του στη γη διατάζεται να προσεδαφιστεί σε άγνωστο πλανήτη απ' όπου εκπέμπονται μυστηριώδη σήματα. Εκεί θα ανακαλύψουν τα απομεινάρια ενός εξωγήινου διαστημοπλοίου και κάποια παράξενα "αβγά". Θα φέρουν πίσω στο σκάφος τους μια παράδοξη μορφή ζωής και πολύ σύντομα τα πάντα θα μετατραπούν σε έναν ατελείωτο εφιάλτη.
Ποιες είναι λοιπόν οι καινοτομίες αυτού του πρώτου, κλασικού "Alien"; Αρχικά το πάντρεμα των ειδών: Για πρώτη φορά (μια από τις πρώτες, τέλος πάντων, σίγουρα όμως η πιο πετυχημένη μέχρι τότε) η επιστημονική φαντασία συνυπάρχει τόσο άρρηκτα δεμένη με την ταινία τρόμου. Είναι το φιλμ που άνετα μπορεί να καταταγεί σε αμφότερες τις κατηγορίες. Έπειτα είναι το απίστευτο σασπένς και ο φοβερός σκηνοθετικός ρυθμός που σε κάνει να το παρακολουθείς κυριολεκτικά "στην άκρη του καθίσματος". Τα φοβερά ντεκόρ, το ίδιο το τέρας (αν δεν το γνωρίζετε η μορφή του δεν δημιουργήθηκε για τις ανάγκες της ταινίες, αλλά προϋπήρχε σε έργα του "σκοτεινού" καλλιτέχνη H.R.Giger, που δημιούργησε και μέρος των σκηνικών), τα απίστευτα κλειστοφοβικά σκηνικά (η έννοια της κλειστοφοβίας είναι κυρίαρχο στοιχείο στο φιλμ), όλα συντελούν σ' αυτό. Επί πλέον, για πρώτη ίσως φορά στην ΕΦ, ένα σκάφος δείχνεται τόσο κοινότοπο, να εκτελεί δηλαδή μια απλή ρουτινιάρικη αποστολή για καθαρά εμπορικούς λόγους (μεταφέρει ορυκτά από κάποιον πλανήτη στη γη) και το πλήρωμα να μη δείχνει καμιά έλξη ή δέος για τη "μαγεία του αχανούς διαστήματος", αλλά απλώς να μαλώνει με τον πιο κοινότοπο τρόπο για μισθούς, μπόνους και άλλα τέτοια. Όπως ακριβώς συμβαίνει σε ένα σύγχρονο εμπορικό σαπιοκάραβο δηλαδή. Και υπάρχει και το υπόγειο φεμινιστικό στοιχείο, με την υπόμνηση της γυναικείας δύναμης, αλλά ας μην κάνω spoiler. (Ο Scott έκανε κι άλλη έντονα φεμινιστική ταινία, το "Θέλμα και Λουίζ").
Μπορείτε να εντοπίσετε και να θαυμάσετε και άλλα στοιχεία της ταινίας. Σίγουρα όμως αυτό το πρώτο φιλμ του 1979 δεν πρόκειται να κουράσει κανέναν λόγω "παλαιότητας". Βλέπεται όπως την πρώτη φορά κι ας έχουν μεσολαβήσει δεκάδες παρόμοια (συχνά κακέκτυπα).
ΥΓ: Να παρατηρήσω ότι η συγκεκριμένη ταινία ευτύχησε να έχει 3 αξιόλογα σίκουελ γυρισμένα από σημαντικούς σκηνοθέτες (Κάμερον, Φίντσερ, Ζενέ), πράγμα πολύ σπάνιο . Την δεύτερη σειρά των πρι ή σί - κουελ... ξεχάστε την κατά τη γνώμη μου.

ΙΔΙΟΦΥΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΝΟΙΑ ΣΤΟ "ΕΝΑΣ ΥΠΕΡΟΧΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ"

Ο Ron Howard είναι ένας παντός καιρού, συχνά επιτυχημένος αμερικάνος σκηνοθέτης, με καλά φιλμ στο ενεργητικό του, δίχως όμως πρωτοτυπία και ιδιαίτερο προσωπικό στιλ. Από τις πολύ καλές στιγμές του είναι το "A Beautiful Mind" (Ένας Υπέροχος Άνθρωπος) του 2001, "πειραγμένη" (με την έννοια ότι δεν μένει πολύ πιστή στα αληθινά γεγονότα) βιογραφία του ιδιοφυούς μαθηματικού Τζον Νας, ο οποίος έπασχε από σχιζοφρένεια, δίχως αυτό να τον εμποδίσει να αναπτύξει πρωτότυπες θεωρίες και να τιμηθεί με Νόμπελ. Και υπάρχει βεβαίως και η καταπληκτική ηθοποιία του Ράσελ Κρόου.

Ο Νας ξεκινά ως ιδιόρρυθμος, πλην όμως με λαμπρό μυαλό, φοιτητής μαθηματικών, διακρίνεται, από την αρχή όμως αντιλαμβανόμαστε ότι κάτι δεν πάει καλά μ' αυτόν. Τελειώνοντας με διθυράμβους τις σπουδές του στα ανώτερα μαθηματικά θα προσληφθεί σε μυστικές αμερικάνικες υπηρεσίες για να αποκρυπτογραφεί πολύπλοκους κώδικες, σύντομα όμως η εργασία του αυτή θα μετατραπεί σε εφιάλτη. Εμείς πάντως εξακολουθούμε να αντιλαμβανόμαστε ότι κάτι δεν πάει καλά...

Η ταινία μπορεί να κατηγορηθεί για διάφορες "αμερικανιές" (η αγάπη σώζει, όσον αφορά τη στάση της γυναίκας του, ο επιμένων νικά και άλλα τέτοια). Πλην όμως είναι νομίζω μια καλή ταινία, με σασπένς και ανατροπές (κάπου στο μέσον της) και δίχως να κάνει ούτε στιγμή κοιλιά. Και, βέβαια, από τη φύση του θέμα της είναι συγκλονιστικό, καθώς παρακολουθούμε με κομμένη την ανάσα τη διαρκή πάλη ανάμεσα στην ιδιοφυία και την τρέλα και, τελικά, έναν παράδοξο "συμβιβασμό" ανάμεσα στα δύο, συμβιβασμό που είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι μπορεί να υπάρχει στην πραγματικότητα. Κι όμως όντως ο (αληθινός) Νας συνέχιζε να δουλεύει και να προτείνει εκπληκτικές μαθηματικές θεωρίες και κατάφερε να πάρει Νόμπελ, ενώ παράλληλα μπαινόβγαινε διαρκώς σε άσυλα. Είναι εκπληκτικό.

Χολιγουντιανή μεν, προφανώς καλογυρισμένη, αλλά δίχως σκηνοθετική "προσωπικότητα", ωστόσο προτείνεται ανεπιφύλακτα. Το αμερικάνικο mainstream στα καλύτερά του.

"STRAIGHT TIME" Ή ΜΕΤΑ ΤΗ ΦΥΛΑΚΗ

"Ο Κυνηγημένος" (ελληνικός τίτλος του "Straight Time") που γύρισε ο βέλγος (αλλά που έζησε και εργάστηκε στις ΗΠΑ) Ulu Gosbard (1929-2012) το 1978, είναι μια εξαιρετική ρεαλιστική ταινία, με κυρίαρχο τον Ντάστιν Χόφμαν, αλλά και τους νέους τότε Χάρι Ντιν Στάντον και Τερέζα Ράσελ (υπέροχη) σε βασικούς ρόλους.
Παρακολουθεί την πορεία ενός άρτι αποφυλακισθέντος ληστή, ο οποίος αφήνεται μεν ελεύθερος, αλλά με περιοριστικούς όρους. Πρέπει διαρκώς να δίνει αναφορά για ό,τι κάνει στον επιτηρητή του. Αρχικά κάνει τα πάντα για να μείνει μακριά από εγκληματικές δραστηριότητες και να αρχίσει μια καινούρια, "καθαρή" ζωή. Είναι όμως η απαράδεκτη συμπεριφορά του επιτηρητή (του νόμου δηλαδή), που θα τον οδηγήσει τα περάσει κάποια όρια...
Εξαίρετο ψυχογραφικό πορτρέτο του βασικού ήρωα, καταγραφή της "βρώμικης" καθημερινότητας των μεγαλουπόλεων των 70ς, ξεθωριασμένη, επίσης "βρώμικη" φωτογραφία (η οποία δεν ωραιοποιεί τίποτα), σασπένς για τη μοίρα του πρωταγωνιστή και πολύ καλές ηθοποιίες συνθέτουν μια δυνατή ταινία, την οποία προσωπικά αγνοούσα. Και, βέβαια, το βασικό θέμα είναι το "στίγμα". Άπαξ και παραστρατήσεις μία φορά, όλα σε οδηγούν στην επανάληψη. Οι ίδιες οι κοινωνικές συνθήκες, η ίδια η (μη) αποδοχή σου από βασικές συνιστώσες της κοινωνίας, η ίδια η αντιμετώπισή σου από το νόμο. Από εκεί και πέρα το να ξανακυλίσει κανείς είναι θέμα χρόνου. Ανεξαρτήτως προθέσεων...
Να το ψάξετε.

"INFERNO" :ΝΟΥΑΡ ΚΑΙ ΤΑΙΝΙΑ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΣΕ ΣΚΗΝΙΚΟ ΓΟΥΕΣΤΕΡΝ

Ο Roy Ward Baker (2016-2010), που συχνά υπέγραφε ως σκέτο Roy Baker, έκανε σινεμά, τηλεόραση και έγινε περισσότερο γνωστός από τις ταινίες τρόμου που γύρισε στις αρχές των 70ς. Πίσω στα 1953 όμως, όταν γύριζε διαφόρων ειδών φιλμ, κάνει το "Inferno" με τους Ρόμπερτ Ράιαν και Ρόντα Φλέμινγκ, ένα περίεργο φιλμ που "βουτά" σε διάφορα είδη.
Ένας εκατομμυριούχος σπάει το πόδι του σε ατύχημα και αφήνεται ολομόναχος στην έρημο για να πεθάνει από την άπιστη γυναίκα του και τον εραστή της. Για τις επόμενες λίγες μέρες θα αρχίσει γι' αυτόν ένας αμείλικτος αγώνας επιβίωσης, ενώ παράλληλα παρακολουθούμε τους εραστές και τις ενέργειές τους... μέχρι τη  τελική σύγκρουση.
Το ενδιαφέρον του φιλμ - εκτός του ότι νομίζω ότι "κρατά" τον θεατή - είναι η μείξη των ειδών: Φυσικά το στόρι παραπέμπει σε νουάρ δράμα. Νουάρ της ερήμου όμως. Βλέπετε, διαδραματίζεται στη σύγχρονη εποχή (το 1953 δηλαδή), όμως το σκηνικό, τα χαρακτηριστικά τοπία της ερήμου, ακόμα και τα ρούχα των πρωταγωνιστών, "δείχνουν" αβίαστα σε γουέστερν (αν απομονωσεις αρκετές σκηνές, όλοι θα νομίζουν ότι πρόκειται για τέτοιο). Συγχρόνως είναι μια "ταινία επιβίωσης" καθώς παρακολουθούμε έναν τραυματισμένο "Ροβινσώνα Κρούσο" να πασχίζει να επιβιωσει όπως - όπως σε ένα αφιλόξενο, θανατηφόρο περιβάλλον. Επίσης ο ήρωας, ο τραυματισμένος πλούσιος, δεν είναι ακριβώς "καλός", αφού μαθαίνουμε ότι πρόκειται μάλλον για κάθαρμα.
Όλα αυτά καθιστούν την ταινία ενδιαφέρουσα και ασυνήθιστη. Αξίζει να την ψάξετε, δίχως βέβαια να πρόκειται για μεγάλο φιλμ.
ΥΓ: Στην Ελλάδα παίχτηκε ως... "Η Κόλαση στα Κορμιά μας" (!!!), ενώ στις ΗΠΑ προβλήθηκε και σε 3D παρά το ότι η εικόνα δεν διαθέτει κάτι ιδιαίτερα εντυπωσιακό για κάτι τέτοιο. 

"Ο ΙΡΛΑΝΔΟΣ" ΚΑΙ Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΣΚΟΡΣΕΖΕ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΦΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ

Το 2019 ο Martin Scorsese αποφασίζει μάλλον να ολοκληρώσει το στοχασμό του πάνω στην Αμερική και τη μαφία (πράγματα αλληλένδετα) με τον "Ιρλανδό", ένα έπος 3.30 ωρών, με καστ που φέρνει μαζί τους βασικούς ηθοποιούς - φετίχ του δημιουργού: Ρόμπερτ Ντε Νίρο, Τζο Πέσι, Αλ Πατσίνο, Χάρβεϊ Καϊτέλ.
Παρακολουθούμε τη ζωή ενός ιρλανδού στη Νέα Υόρκη, που σύντομα γίνεται εκτελεστής της μαφίας από την εποχή του πολέμου έως τη δεκαετία του 80, και έτσι "πιάνει την καλή". Οικογένεια, "μπίζνες", βία άνοδος και πτώση.
Είναι δυνατόν μια ταινία να είναι κουραστική και, ταυτόχρονα, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα; Ε, λοιπόν, σ' εμένα αυτό συνέβη με τον "Ιρλανδό". Κουράστηκα, αλλά και θαύμασα και συγκινήθηκα. Νομίζω ότι τα επίπεδα του φιλμ είναι πολλά: Μπορεί κανείς να μιλήσει για τη σκοτεινή πλευρά του αμερικάνικου ονείρου ή ότι το να "αδράξεις την ευκαιρία" μπορεί να σημαίνει είτε πολύ ακριβό τίμημα είτε ότι αυτό κάθε άλλο παρά νόμιμο πιθανόν να είναι (ή και τα δύο μαζί). Ο φτωχός ιρλανδός - αδίστακτος, εκτελώντας πάντοτε πιστά διαταγές άνωθεν, μένοντας πιστός ακόμα κι όταν πρέπει να αντιμετωπίσει ένα άκρως επώδυνο προσωπικό δίλημμα και διακρινόμενος γι' αυτή του την αποτελεσματικότητα και τιμιότητα - θα γίνει πλούσιος και απόλυτα σεβαστός "σε ορισμένους κύκλους". Σε προσωπικό επίπεδο όμως θα χάσει την οικογένειά του, που αγαπά πολύ, και τελικά... ας μην αποκαλύψω το "τελικά".
Πάλι με τη μαφία; θα μου πείτε. Δεν μάθαμε πια τα πάντα γι' αυτήν; Ναι, αλλά για τον Σκορσέζε η μαφία δεν είναι ούτε ευκαιρία για εντυπωσιακές περιπέτειες ούτε για απλώς ένα ακόμα γκαγκστερικό φιλμ. Γι' αυτόν είναι η ίδια η ουσία των ΗΠΑ. Βουτώντας σε αληθινά, ιστορικά γεγονότα (τα περισσότερα πρόσωπα είναι υπαρκτά), μιλά για την πληρέστατη διαφθορά - κυριολεκτικά ως το κόκκαλο και δίχως δυνατότητα πισωγυρίσματος και κάθαρσης - της αμερικάνικης κοινωνίας. Ο αμφιλεγόμενος συνδικαλιστής Χόφα, οι διεφθαρμένοι πολιτικοί και, βέβαια, οι μαφιόζοι άρχοντες και οι οικονομικά ισχυροί είναι αυτοί που κάνουν κουμάντο. Ποια δημοκρατία; Ποτέ δεν είδα τόσο ξεκάθαρα τον εμπαιγμό και το ψεύδος του τάχα "ο λαός αποφασίζει". Αφού οι παραπάνω εκλέγουν ή ρίχνουν κατά βούληση προέδρους και κυβερνήσεις, αφού η βία τους βασιλεύει... Κι αν ακόμα τιμωρούνται σε προσωπικό επίπεδο, η κοινωνική διαπλοκή παραμένει άθικτη.
Ταυτόχρονα, σε υπαρξιακό επίπεδο, έχουμε τη μελαγχολία του χρόνου που περνά, την άδοξη κατάληξη στα αναπόφευκτα γηρατειά, την τελική μοναξιά...
Το φιλμ συνδυάζει θαυμάσια το προσωπικό με το πολιτικοκοινωνικό στοιχείο, και είναι συγκινητικό καθώς - με τη μάζωξη των γερασμένων πλέον, αγαπημένων ηθοποιών και το εξαντλητικό αυτό ρέκβιεμ, ο 77χρονος Σκορσέζε αποχαιρετά μια ολόκληρη εποχή ή, ίσως, ένα τεράστιο κομμάτι του σινεμά. Κι αυτό είναι όντως συγκινητικό. Παρά την κούραση...

"ΟΙ ΣΥΜΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΥΟΡΚΗΣ" ΚΑΙ Η ΑΙΜΑΤΗΡΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ

Ο Martin Scorsese γυρίζει τις "Συμμορίες της Νέας Υόρκης" το 2002 και μας δείχνει με τον πιο γλαφυρό τρόπο τις φρικτές, απάνθρωπες και βίαιες συνθήκες κάτω από τις οποίες ενοποιήθηκαν ουσιαστικά οι ΗΠΑ.
Κατά τη διάρκεια του αμερικάνικου εμφύλιου η Νέα Υόρκη - οι κακόφημες τουλάχιστον περιοχές της - είναι μια κόλαση. Βίαιες και αδίστακτες συμμορίες επιβάλλουν ένα καθεστώς τρόμου και, συγχρόνως, συγκρούονται άγρια μεταξύ τους. Ο αιμοσταγής και ρατσιστής Χασάπης δεσπόζει στην περιοχή, αφού έχει εξοντώσει όλους του αντιπάλους του και κυρίως τον Παπά, επικεφαλής των Ιρλανδών της περιοχής. Ο μικρός γιος του τελευταίου κλείνεται σε αναμορφωτηριο και όταν βγαίνει, νεαρός πλέον, με μόνο του σκοπό την εκδίκηση, τα πράγματα έρχονται έτσι ώστε να γίνει ο αγαπημένος "υπαρχηγός" του Χασάπη.
Όσα δείχνονται εδώ είναι συγκλονιστικά. Μια φραση νομίζω ότι μπορεί να περικλείσει όλη την ουσία: Πάντοτε τα θύματα είναι οι φτωχοί. Η κόλαση βασιλεύει στς φτωχές συνοικίες. Οι χιλιάδες μετανάστες που καταφτάνουν απ' όλο τον κόσμο δεν έχουν στον ήλιο μοίρα και αντιμετωπίζουν τον αμείλικτο ρατσισμό των "ντόπιων" (Ντόπιοι, άλλωστε, είναι το όνομα της συμμορίας του Χασάπη). Οι εκλογές είναι στημένες και οι πολιτικοί ενδιαφέρονται μόνο για τα δικά τους συμφέροντα. Όσο για τον ίδιο τον πόλεμο, τον εμφύλιο, έναν από τους πιο αιματηρούς όλων των εποχών, ποιοι πολαμάνε και σκοτώνονται άραγε; Μόνο οι γόνοι των φτωχών. Οι πλούσιοι νέοι απαλλάσονται, φτάνει να πληρώσουν κάποιο ποσό ανύπαρκτο για τους υπόλοιπους. Το άλλο συγκλονιστικό είναι ο πανταχού παρόν ρατσισμός. Οι "αμερικάνοι" (λες και φύτρωσαν εκεί και δεν είναι κι αυτοί γόνοι μεταναστών) μισούν και περιφρονούν τους ιρλανδούς (που βρίσκονται στον πάτο), αλλά και κάθε νεοφερμένο, και οι ίδιοι οι ιρλανδοί, όταν κάποια στιγμή ξεσηκώνονται, πού ξεσπάνε την οργή τους; Στους μόνους που είναι ακόμα πιο κάτω απ' αυτούς: Τους μαύρους. Ο ρατσισμός βρίσκεται παντού και είναι δείγμα ηλιθιότητας.
Η ειρήνη που θα επιβληθεί είναι βουτηγμενη στο αίμα. Η "ευνοούμενη", σύγχρονη πολιτεία θα ριζώσει πάνω σε εκατόμβες πτωμάτων. Ίσως γι' αυτό η Αμερική της οπλοκατοχής, της βίας και των επεμβάσεων είναι σήμερα αυτό που γνωρίζουμε. Και, βέβαια, η προέλευση του πλούτου είναι σχεδόν πάντοτε βρώμικη και παράνομη.
Όλα αυτά σε μια βίαιη ταινία με τον Ντάνιελ Ντέι Λιούις, το Λεονάρντο ντι Κάπριο και την Κάμερον Ντιάζ στους βασικούς ρόλους. Θυμάμαι ότι στην εποχή της είχε μάλλον μέτριες κριτικές. Προσωπικά με καθήλωσε.

ΕΝΑΣ ΑΚΟΜΗ "JASON BOURNE"

Έτσι κι αλλιώς το Χόλιγουντ είναι αδηφάγο και ποtέ δεν λέει όχι για κάτι που (υποψιάζεται οτι) θα φέρει λεφτά. Το 2016 λοιπόν, 9 χρόνια μετά την τελευταία συνέχεια, ο "Jason Bourne" (ακριβώς μ' αυτόν τον απλό τίτλο) είναι και πάλι εδώ, με σκηνοθέτη και πάλι τον ικανό Paul Greengrass. Έτσι η τριλογία γίνεται τετραλογία  και ιδεύει ολοταχώς προς την πολυλογία.
Ο αμνησιακός σούπερ πράκτορας προσπαθεί και πάλι να ανακαλύψει το χαμένο γι' αυτόν παρελθόν του, καθώς ένα νέο σχέδιο, όπως αυτό που ο ίδιος έφερε στο φως παλιότερα, ετοιμάζεται από σατανικούς κύκλους των αμερικάνικων μυστικών υπηρεσιών. Μετά κόπων και βασάνων λοιπόν θα οδηγηθεί στην ταυτότητα και το ρόλο που έπαιξε στην ιστορία ο άγνωστος γι' αυτόν πατέρας του.
Κοσμοπολίτικη, non stop δράση, δυναμική σκηνοθεσία, γερό καστ (Ματ Ντέιμον, Τόμι Λι Τζόουνς, Αλίσια Βικάντερ, Βενσάν Κασέλ) και μυστικά που αποκαλύπτονται, δίνουν τη βεβαιότητα ότι δεν θα προλάβετε να πλήξετε. Θα το ευχαριστηθείτε. Μόνο που και το σενάριο εδώ είναι πιο απλοϊκό (ΟΚ, για να ξεκινήσουμε πάλι από την αρχή, οι κακοί της CIA ξεκινούν παρόμοιο με το παλιό μυστικό σχέδιο - πόσο πρωτότυπο - και βέβαια στη CIA υπάρχουν και καλοί). Το ελληνικό ενδιαφέρον φυσικά επικεντρώνεται στο πρώτο μέρος του φιλμ που διαδραματίζεται στην Αθήνα, στην περιοχή του Συντάγματος κυρίως (αναφέρονται και αρκετοί δρόμοι) και μάλιστα την εποχή των Αγανακτισμένων ή των μετέπειτα άγριων διαδηλώσεων, με μια Αθήνα να καίγεται, με μολότωφ και ΜΑΤ παντού και, εν μέσω όλων αυτών, να τρέχει και το παιχνίδι των κατασκόπων. Πλακα είχε όλο αυτό το σκηνικό. Ωστόσο, θα το ξαναπώ, τα πραγματα είναι πιο απλοϊκά και προβλέψιμα, ο Μπορν είναι πιο απέθαντος απο ποτέ και το όλο πράγμα αποτελεί βεβαίως ξαναζεσταμένο φαγητό. Σας το λέω ως φαν της αρχικής τριλογίας.

ΟΙ ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ "ΑΘΛΙΟΙ"

Με την πρώτη μυθοπλαστική του ταινία, τους "Ἀθλιους" του 2019,  ο εκ Μάλι και κάτοικος Γαλλίας Ladj Ly κατάφερε να με συγκλονίσει.
Το φιλμ είναι, υποτίθεται, αστυνομικό. Ένας μπάτσος από την επαρχία μετατίθεται σε μια εκρηκτική και υποβαθμισμένη γειτονιά του Παρισιού, που κατοικείται κυρίως από μετανάστες και απογόνους τους. Στην πρώτη του κιόλας περιπολία με δύο έμπειρους συναδέλφους του θα αντιληφθεί ότι βρίσκεται ανάμεσα σε αντικρουόμενες ομάδες και συμφέροντα, θα μπλέξει σε ένα βίαιο επεισόδιο που αφορά ένα παραβατικό παιδί και ένας εφιαλτικός αγώνας δρόμου για το ποιος θα προλάβει ποιον αρχίζει...
Υπάρχει η πλοκή και η δράση που δεν σε αφήνει να πάρεις ανάσα, υπάρχει το στοιχείο της περιπἔτειας, η πέρα για πέρα ρεαλιστική, ῝βρώμικη῝ εικόνα και η δυνατή σκηνοθεσία. Αυτά και μόνο θα αρκούσαν για να με κρατήσουν καθηλωμένο. Αυτά όμως είναι η κορυφή του παγόβουνου. Η ουσία είναι όσα δείχνονται για την κόλαση των υποβαθμισμένων προαστίων του Παρισιού (και πλήθους άλλων δυτικών μεγαλουπόλεων προφανώς). Κατοικημένα από ένα μωσαικό φυλών, χρωμάτων και κουλτούρων, με μεγάλο μέρος (νεαρών κυρίως) κατοίκων με παραβατική συμπεριφορά, με διαφορετικά συμφέρονται που αλληλοσυγκρούονται, με τους μπάτσους να αποτελούν απλώς και μόνο μια ακόμα συμμορία (ή ομάδα συμφερόντων) ανάμεσα στις τόσες, με τα πάντα να βρίσκονται στην κόψη του ξυραφιού και τη βία έτοιμη να ξεσπάσει ανά πάσα στιγμή, με την παραμικρή ῝σπίθα῝ που θα την πυροδοτήσει, κι όλα αυτά φυσικά κάτω (ή εξαιτίας) από την ῝ομπρέλα῝της γενικευμένης φτώχιας και ενός εξαιρετικά άσχημου αστικού τοπίου, τα μέρη αυτά φαντάζουν ως μία επίγεια κόλαση. Ή, ακριβώς όπως υπονοεί ο τίτλος, το μέρος όπου ζουν οι σύγχρονοι Άθλιοι, 150 χρόνια μετά από αυτούς του Ουγκό - πόσο λίγο έχουν αλλάξει από τότε τα πράγματα, τουλάχιστον όσον αφορά το θέμα της εξοργιστικής ανισότητας...
Στο νου μας έρχεται βεβαίως το ῝Μίσος῝ του Κασοβιτς. Παρόμοια δύναμη, παρόμοια καταγραφή της ῝κόλασης῝... Και να θυμάστε: Ανάμεσα σε μαύρους, τσιγγάνους, πακιστανούς, έμπορους ναρκωτικών, μπάτσους, αδελφούς μουσουλμάνους και άλλους που ισορροπούν στο χείλος του γκρεμού, έτοιμοι να συγκρουστούν ανά πάσα στιγμή και να τινάξουν τα πάντα στον αέρα, δεν υπάρχουν νικητές και ηττημένοι. Υπάρχει μόνο ένα καζάνι που βράζει και, πολύ φοβάμαι, θα τιναχτεί κάποια στιγμή με απρόβλεπτες για όλους μας συνέπειες. Τουλάχιστον από το φιλμ φαίνεται να μην υπάρχει καμία λύση...

ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ, ΑΛΛΑ... ΣOΣΙΑΛΙΣΤΙΚΟ "OUR DAILY BREAD"

Το 1934 ο κλασικός αμερικάνος σκιηνοθέτης King Vidor (1894-1982) γυρίζει, με σενάριο βασισμένο σε σε δικό του στόρι, μια ασυνήθιστη για τα αμερικανικά δεδομένα ταινία: Το "Our Daily Bread", ένα φιλμ που με μια αυθόρμητη πρώτη ματιά μπορεί να χαρακτηριστεί σοσιαλιστικό.
Βρισκόμαστε στη λαίλαπα της μεγάλης κρίσης του 1929. Ένα νέο ζευγάρι αναγκάζεται, λόγω ανεργίας του συζύγου, να δεχτεί την πρόταση ενός ευκατάστατου θείου και να εγκαταλείψει την πόλη για να εγκατασταθεί σε μια μεγάλη εγκαταλειμμένη φάρμα. Σύντομα φαίνεται ότι δεν έχουν την παραμικρή ιδέα από αγροτική ζωή και δουλειά (σε μια αστείας σκηνή αγνοούν τι ζώο είναι ένα γαϊδούρι). Τότε ο σύζυγος έχει μια φαεινή ιδέα: Καθώς από τη φάρμα περνούν καραβάνια από άνεργους, πεινασμένους ανθρώπους (οικογένειες ολόκληρες) αναζητώντας την τύχη τους στη δύση (μερικοί θέλουν να γίνουν χρυσοθήρες), τους καλεί να εγκατασταθούν και να δουλέψουν ομαδικά στη φάρμα, προσθέτοντας ο καθένας την εμπειρία του από το παλιό του επάγγελμα. Έτσι σύντομα θα δημιουργηθεί ένα ολόκληρο χωριό, που θα εργάζεται ομαδικά και με απόλυτη κοινοκτημοσύνη της τροφής. Φυσικά οι δυσκολίες δεν θα αργήσουν να φανούν.
Αισιόδοξη, "σοσιαλιστική" - αν και η απόλυτη απέχθεια προς την πολιτεία, η υπογράμμιση της έλλειψης και της μη ανάγκης οποιασδήποτε βοήθειας και η ακράδαντη πίστη ότι όλα μπορούν να επιτευχθούν με τη σκληρή δουλειά ίσως να μη θεωρηθούν και τόσο σοσιαλιστικά - βαθειά ουμανιστική, με πίστη σε αξίες όπως η αλληλεγγύη, η συναδελφικότητα, η συνεργασία, η ισότητα και - φευ, θα έλεγε ένας καλός αμερικάνος - η κοινοκτημοσύνη (έστω και μόνο στα τρόφιμα), διαθέτει κάποια αφέλεια, αλλά και μερικές, μεμονωμένες, δυνατές σκηνές, που, αν τις απομονώσεις, θα μπορούσαν να ανήκουν σε φιλμ του σοβιετικού κινηματογράφου της εποχής. Δίχως να είναι κάτι πολύ μεγάλο, αξίζει όντως να το δείτε ως ένα είδος κινηματογραφικού αξιοπερίεργου - με δεδομένο βέβαια το ότι προκειται για αμερικάνικη ταινία ενός μεγάλου και καθιερωμένου χολιγουντιανού σκηνοθέτη της εποχής.

"ΠΟΝΟΣ ΚΑΙ ΔΟΞΑ" ΚΑΙ ΕΝΑΣ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΤΙΚΟΣ ALMODOVAR

Έχουν περάσει 40 περίπου χρόνια και κοντά 30 ταινίες από τότε που πρωτογνωρίσαμε τον Pedro Almodovar και, ω του θαύματος, να που μπορεί να μας συγκινεί ακόμα εν έτει 2019 με το αυτοβιογραφικό "Πόνος και Δόξα" (Dolor y Gloria) και να φαίνεται πιο ώριμος από ποτέ.
Ένας διάσημος σκηνοθέτης, τιμημένος κάποτε με βραβείο στις Κάννες, έχει αποσυρθεί και απομονωθεί καθώς του λείπει η έμπνευση και βασανίζεται από ασθένειες και πόνους (κάποιοι απ' αυτούς ψυχολογικής φύσης). Καθώς όμως θυμάται τα παιδικά του χρόνια και τις δημιουργικές του εποχές και συναντά κάποια πρόσωπα - κλειδιά από το μακρινό παρελθόν, προσπαθεί να συμφιλιωθεί με την παρούσα κατάστασή του, να ξεφύγει από εθισμούς και να ξαναβρεί τη χαρά της ζωής.
Πρόκειται για το πλέον αυτοβιογραφικό φιλμ του Almodovar. Σχεδόν όλα όσα βλέπουμε είναι αληθινά και έχουν συμβεί. Τα παιδικά του χρόνια, οι ξένοιαστες και οργιαστικές εποχές της νιότης και της δημιουργικότητας, η μελαγχολία της μεγαλύτερης ηλικίας και η τάση για απομόνωση... Η επιστροφή - και λύτρωση από τα φαντάσματα που τον κρατάνε καθηλωμένο - θα γίνει μέσα από τις διαδοχικές συναντήσεις σημαντικών προσώπων από το παρελθόν: Με τον αγαπημένο του πρωταγωνιστή, με τον οποίο έχουν να μιλήσουν για δεκαετίες, με έναν παλιό εραστή, με τον οποίο ήταν βαθιά ερωτευμένος, καθώς και με αναμνήσεις από τη μητέρα του απ' όλες τις εποχές της ζωής του. Και, για να γίνει ακόμα πιο συγκινητικό το όλο πράγμα, επανασυνδέεται όντως στο φιλμ με αγαπημένους ηθοποιούς που πρωταγωνίστησαν στις παλιότερες υαινίες του: Τον Αντόνιο Μπαντέρας (εδώ στην καλύτερη ίσως ερμηνεία του ως εμφανέστατο alter ego του ίδιου του Almodova) και της Πενέλοπε Κρουζ. Η λύτρωση θα έλθει αβίαστα.
Στοχασμός πάνω στη μελαγχολία του χρόνου που περνά, πάνω στην τέχνη, την έμπνευση και τη δημιουργικότητα, πάνω στο κλείσιμο παλιών πληγών, τη  συμφιλίωση και τη γαλήνη που έρχεται, το φιλμ είναι κατά τη γνώμη μου και από τα καλύτερα του δημιουργού και από τα καλύτετα του 2019.

"ΔΙΧΑΣΜΕΝΟ ΚΟΡΜΙ": ΚΛΕΙΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΜΑΤΙ ΣΤΟΝ ΧΙΤΣΚΟΚ

Το 1984 ο Brian De Palma έκανε ακόμα ενδιαφέρουσες ταινίες. Η παρακμή ήρθε αργότερα... Τότε λοιπόν γυρίζει το "Body Double" ("Διχασμένο Κορμί" στην Ελλάδα), αποτίοντας έναν απόλυτο φόρο τιμής στο Χίτσκοκ και σε κάποιες ψυχοπαθολογικές καταστάσεις...
Ένας άσημος ηθοποιός που προσπαθεί να τα βγάλει πέρα όπως μπορεί, πάσχει από κλειστοφοβία, πράγμα που τον κάνει να χάσει ένα ρόλο βαμπίρ, στον οποίο ήλπιζε. Ευτυχώς ένας καινούριος φίλος του παρέχει για λίγο καιρό ένα σούπερ σπίτι. Εκτός από τα πολλά προσόντα του σπιτιού αυτού, ένα τηλεσκόπιο του δίνει τη δυνατότητα θέας στην πόλη, η πιο ενδιαφέρουσα από τις οποίες είναι βεβαίως μια σέξι γειτόνισσα. Σύντομα θα γίνει ένας τακτικός ηδονοβλεψίας, ώσπου μια νύχτα αυτό που θα δει - ένας φόνος - θα αλλάξει εντελώς τη ζωή του...
Σας θυμίζει κάτι; Φυσικά τον "Σιωπηλό Μάρτυρα" του Χίτσκοκ. Θα σας πω ότι η πλοκή, εκτός από το βασικό αυτό μοτίβο, δανείζεται πολλά (τα περισσότερα ίσως) και από τον "Δεσμώτη του Ιλίγγου", το άλλο κλασικό φιλμ του μετρ. Πέραν αυτών των προφανώς ηθελημένων αναφορών, το φιλμ παίρνει τη θέση του στο χώρο των cult, με την απίθανη τροπή, το γρήγορο ρυθμό, τις μεγάλες και αγωνιώδεις σεκάνς κυνηγητών και όχι μόνο, το διακριτικό άγγιγμα του τρόμου, τις καυτές εμφανίσεις της νεαρής τότε Μέλανι Γκρίφιθ κλπ. Και, φυσικά, το σχόλιο πάνω σε διάφορες "αποκλίνουσες" ψυχικές καταστάσεις: Από την κλειστοφοβία (ο Στιούαρτ στον Χίστσκοκ έπασχε από υψοφοβία) και τη βίαιη θεραπεία της έως, βεβαίως, την κυρίαρχη ηδονοβλεψία. Για την τελευταία μοιάζει να μας λέει κάτι σαν "Μα γιατί "διαστροφή"; Αφού είναι κάτι το οποίο όλοι σχεδόν το έχουμε!" Ό,τι είχε πει κι ο Χίτσκοκ δηλαδή με πιο διακριτικό τρόπο. Εδώ όλα είναι πιο προφανή και φανερά (δεκαετία του 80 γαρ και πολλά ταμπού έχουν πέσει).
Ενώ μπορεί το σενάριο να είναι κάπως τραβηγμένο και απίθανο και να έχει κανείς διάφορες αντιρρήσεις, η ταινία, ως cult όπως είπαμε, "οφείλει" να έχει κάποια στραβοπατήματα, τα οποία παραβλέπονται. Οπότε τελικά νομίζω ότι παραμένει απολαυστική μέχρι σήμερα.

"ΚΟΡΩΝΑ Ή ΓΡΑΜΜΑΤΑ": ΜΙΑ ΤΑΙΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΚΟΥΑΝΤΟΡ

Ο εξ Ισημερινού σκηνοθέτης Camilo Luzuriaga γυρίζει το 2003 την 3η του ταινία "Cara o Cruz" (Κορώνα Γράμματα), ένα ψυχολογικό δράμα.
Μια γυναίκα που από 8 ετών, μετά το θάνατο της μητέρας τους, ζούσε στη Νέα Υόρκη, επιστρέφει στον Ισημερινό, συναντά για πρώτη φορά από τότε τη δίδυμη αδελφή της, το σύζυγό της και τον γέρο πατέρα της, ο οποίος βρίσκεται σε ίδρυμα. Μένει μαζί με την οικογένεια, ανατρέποντας πλήρως την ισορροπία της, καθώς ο χαρακτήρας της, ελευθεριακός στις σχέσεις, επιρρεπής σε εθισμούς και άκρως συναισθηματικός και ασταθής, βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση μ' αυτόν της αδελφής της.
Οικογενειακό δράμα με κάποιους περαιτέρω στόχους. Εκτός του πλήρως εκτροχιασμού που θα επιφέρει στην οικογένεια που τη φιλοξενεί, η παρουσία της "άγνωστης" αδελφής θα λειτουργήσει ως καταλύτης αποκαλύπτοντας τα βαθιά κρυμένα, κάτω από μια ήρεμη καθημερινότητα, προβλήματα και δυσλειτουργικότητές της (της οικογένειας εννοώ). Και ίσως τη συνειδητοποίηση εκ μέρους της αδελφής της για τις πλάνες και την υποκρισία που ζούσε ως τότε. Ωστόσο και η ίδια η "αμερικάνα" αδελφή κάθε άλλο παρά ευτυχισμένη είναι...
Έχει το ενδιαφέρον της, αλλά παραμένει κάπως θεατρικό και δίχως κινηματογραφικές εκπλήξεις. Δείτε το αν σας ενδιαφέρουν τα βαθιά δράματα. Και προσέξτε πόσο η αστική καθημερινότητα της μεσαίας τάξης μιας τόσο μακρινής χώρας μοιάζει (τουλάχιστον όσον αφορά τα ψυχολογικά και οικογενειακά προβλήματα) μ' αυτήν οποιασδήποτε δυτικής χώρας. Και προβληματιστείτε αν θέλετε πάνω στο θέμα της παγκοσμιοποίησης και της ομογενοποίησης της ζωής σε μεγάλο μέρος του πλανήτη.

ΞΑΝΑΒΛΕΠΟΝΤΑΣ ΤΟ "PULP FICTION"

Ο Quentin Tarantino γυρίζει το "Pulp Fiction" το 1994. Είναι η δεύτερη ταινία του και για πολλούς η καλύτερή του. Όλα τα ταραντινικά γνωρίσματα βρίσκονται εδώ, και μάλιστα σε άψογη ισορροπία. Όσο για το καστ... ποιους να πρωτοθυμηθεί κανείς: Την Ούμα Θέρμαν, τον Τζον Τραβόλτα, τον Μπρους Γούίλις, τον Σάμουελ Τζάκσον, τη Ροζάνα Άρκετ, τον Χάρβεϊ Καϊτέλ... για να πούμε μερικούς μόνο.
Σχεδόν σπονδυλωτές, αρχικά άσχετες μεταξύ τους ιστορίες βίας, απάτης, ληστείας, φόνων και άλλων τινών δένουν τελικά μεταξύ τους κάπου στο τέλος. Ενδιάμεσα απίστευτες συζητήσεις περί ανέμων και υδάτων, μπόλικο χιούμορ και καλτ μουσικά κομμάτια συνθέτουν ένα πραγματικά απολαυστικό μωσαϊκό.
Τι είναι αυτό που κάνει τόσο απολαυστικό το φιλμ αυτό; Μα... όλα όσα είπαμε παραπάνω. Ο απίθανος συνδυασμός ωμής βίας, αμπελοφιλοσοφίας, ῾κουφών῾ καταστάσεων, χιούμορ, μουσικής, ποικίλων αναφορών κλπ. κλπ. Ο άριστος ρυθμός της ταινίας, που παρά τις μακρές συζητήσεις, καταφέρνει να μην κάνει ούτε λεπτό κοιλιά. Οι απίθανες - στα όρια της γελοιότητας - καταστάσεις διαδέχονται η μία την άλλη, ενώ οι σπαρταριστοί τύποι παρελαύνουν καθ᾽όλη τη διάρκεια. Τι άλλο θέλετε;
Ξέρετε φαντάζομαι ότι pulp λένε στην Αμερική τη φτηνή λογοτεχνία (αρχικά), τυπωμένη σε εξίσου φτηνό χαρτί, που κρεμόταν συα περίπτερα σε εξευτελιστικές τιμές και τροφοδοτούσε τα όνειρα και τις φαντασιώσεις εκατομμυρίων. Ε, λοιπόν, αυτό το pulp κλίμα καταφερνει να βγάλει άριστα στο φιλμ ο Ταραντίνο. Και γι´αυτό παίρνει άριστα. Υπάρχει σοβαρή πλευρά; θα αναρωτηθείτε ίσως. Δεν έχω ιδέα. Ή τουλάχιστον δεν έχω ιδέα αν επιδιώκεται συνειδητά κάτι τέτοιο. Ωστόσο η Αμερική που αποτυπώνεται στο φιλμ κάθε άλλο παρά κολακευτική είναι. Μοιάζει σαν ολόκληρη η χώρα να μη διαθέτει τίποτα άλλο εκτός από γκάνγκστερς, πληρωμένους δολοφόνους, χρήστες ποικίλων ουσιών, πουλημένους μποξέρ, βιαστές, ναρκέμπορους, μικροληστές... Παρέλειψα κάτι; Πολλά ίσως, αλλά δεν έχει σημασία. Αν το προσέξετε, παρά τον περιρέοντα χαβαλέ που κάνει τους πάντες συμπαθείς, δεν υπάρχει ούτε ένας νομίζω θετικός χαρακτήρας στην ταινία. Ξαναλέω: Δεν ξέρω αν το κάνει συνειδητά, αλλά πάντως η εικόνα κάθε άλλο παρά κολακευτική για μια χώρα είναι.
Όπως καταλάβατε πάντως προσωπικά το απήλαυσα και πάλι μετά από χρόνια...

"ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΣΤΙΓΜΑ", Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΣΤΕΝΟΚΕΦΑΛΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ

Το 2003 ο Robert Benton μεταφέρει στην οθόνη το βιβλίο του Philip Roth "Το Ανθρώπινο Στίγμα" (The Human Stain) με λαμπρό καστ: Άντονι Χόπκινς, Νικόλ Κίντμαν, Εντ Χάρις, Γκάρι Σινίζ.
Ένας επιτυχημένος κοσμήτορας σε κολέγιο αναγκάζεται να παραιτηθεί λίγο πριν τη σύνταξη, επειδή εν αγνοία του χρησιμοποίησε έναν ρατσιστικό όρο. Μετά το θάνατο της γυναίκας του, αν και ηλικιωμένος, θα τα φτιάξει με μια πολύ νεότερή του και "κατώτερή" του ταξικά γυναίκα, που δουλεύει ως καθαρίστρια. Αυτό θα θεωρηθεί σκάνδαλο στην πόλη. Παράλληλα βλέπουμε σκηνές από τα νεναικά του χρόνια και, κάποια στιγμή, μαθαίνουμε ένα μυστικό που επιλέγει να κρύβει επιμελώς σχεδόν σ' ολόκληρη τη ζωή του.
Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο δράμα, που προσπαθεί να θίξει αρκετά θέματα. Τον ρατσισμό πάν' απ' όλα, την ταξική δομή της κοινωνίας, τη συχνά ηλίθια πολιτική ορθότητα, την στενοκέφαλη και υποκριτική κοινωνία, που φαίνεται ευαίσθητη απέναντι σε δευτερεύοντα ζητήματα, σε πολλά άλλα και ουσιαστικά όμως είναι απόλυτα μη ανεκτική και συντηρητική... Αφηγείται την ιστορία με πισωγυρίσματα στο χρόνο, αποκαλύπτοντας προοδευτικά το παζλ, ενώ προσπαθεί να σχεδιάσει τα ψυχολογικά πορτρέτα των ηρώων της. Τέλος, οι ηθοποιίες είναι καλές. Ίσως όμως το όλο αποτέλεσμα να είναι κάπως θεατρικό. Έχει σίγουρα ενδιαφέρον, προβληματίζει σε πολλά επίπεδα τον θεατή (τελικά η "δειλία" και η προδοσία του ήρωα δεν είναι αποτέλεσμα της κοινωνικής κατάστασης και μη ανεκτικότητας;), ενώ σε κάποια σημεία κατάφερε να με συγκινήσει. Ωστόσο, συνολικά, νομίζω ότι δεν είναι τόσο σημαντική κοινωνική ταινία όσο θα ήθελε. Κινηματογραφικά εννοώ.

ΣΠΑΡΑΚΤΙΚΟ ΑΛΛΑ ΜΑΚΡΟΣΥΡΤΟ "ΦΩΣ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ"

Τελικά ο Casey Affleck, αδελφός του γνωστού Ben, εκτός από καλός ηθοποιός είναι και ικανός σκηνοθέτης. Το "Light of my Life" (Φως στο Σκοτάδι) του 2019, παρά τα μείον του, το αποδεικνύει.
Πρόκειται για ένα δυστοπικό φιλμ επιστημονικής φαντασίας, που όμως ρίχνει το βάρος στο ψυχολογικό μέρος, δίχως εφέ και άλλα σχετικά. Σε μια μελλοντική, μετακαταστροφική κοινωνία οι γυναίκες έχουν σχεδόν εκλείψει από επιδημία. Οι ελάχιστες που μένουν (μαθαίνουμε ότι, διότι δεν τις βλέπουμε ποτέ) βρίσκονται έγκλειστες, σαν σκλάβες. Ένας μόνος πατέρας όμως έχει μια κόρη γύρω στα 10, που διαθέτει μυστηριωδώς ανοσία. Μ' αυτήν, μονίμως  μεταμφιεσμένη σε αγόρι για να την προφυλάξει, περιπλανιούνται σ' έναν ερημωμένο, κατεστραμμένο και άκρως επικίνδυνο κόσμο πασχίζοντας με κάθε τρόπο να επιβιώσουν.
Φυσικά στο μυαλό μας έρχεται κατ' ευθείαν "Ο Δρόμος" (The Road) του 2009. Παρόμοιος εχθρικός κόσμος (υπόλειμμα κόσμου μάλλον) και ένα επίσης περιπλανώμενο ζεύγος (πατέρας - παιδί) που προσπαθεί να επιβιώσει. Το φιλμ του Affleck είναι καλογυρισμένο, με απόλυτα σκοτεινή ατμόσφαιρα, μινιμαλιστικό, συγκινητικό σε κάποια σημεία, επικεντρώνεται στο δραματικό στοιχείο και διαθέτει στοιχεία θρίλερ, με αρκετές βίαιες εξάρσεις. Όπως είπαμε δεν υπάρχουν εφέ ή άλλα στοιχεία απλού εντυπωσιασμού. Και υπάρχει και το ανοιχτό τέλος, καθώς και οι πολύ καλές ερμηνείες των δύο πρωταγωνιστών (του Affleck και της αποκάλυψης Anna Pniowsky).
Συνολικά μπορώ να πω ότι μου άρεσε και το βρήκα σοβαρή προσπάθεια (οι σχέσεις πατέρα - κόρης λειτουργούν ίσως και ως αλληγορία των αληθινών αντίστοιχων σχέσεων, με το συνδυασμό αγάπης - καταπίεσης). Ωστόσο με κούρασε με τους αργούς ρυθμούς του (κυρίως η πρώτη, ατελείωτη σκηνή, αλλά και γενικότερα). Δεν θα το ξανάβλεπα εύκολα...

"FAQ ABOUT TIME TRAVEL" ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΞΕΚΑΡΔΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

Ο βρετανός Gareth Carrivick (1957-2010) ήταν καθαρά τηλεοπτικός σκηνοθέτης. Το 2009 γύρισε τη μοναδική του ταινία, την κωμωδία επιστημονικής φαντασίας "Frequently Asked Questions about Time Travel".
Τρεις μπακούρηδες φίλοι, λίγο ρεμάλια, αλλά συμπαθείς, οι δύο εκ των οποίων είναι κολλημένοι με την ΕΦ, πάνε μετά την όχι και τόσο καλή δουλειά τους σε παμπ για ποτά. Απροειδοποίητα θα πέσουν σε μια... ρωγμή στο χρόνο (που βρίσκεται στις... τουαλέτες της παμπ), θα αρχίσουν να μπαινοβγαίνουν από το παρόν, στο παρελθόν και στο μέλλον... και σύντομα όλα θα γίνουν μπάχαλο.
Εντελώς low budget, πλην όμως έξυπνη και ευφάνταστη κωμωδία ΕΦ, η οποία, πριν από οτιδήποτε άλλο, κλείνει το μάτι στους φίλους του είδους με πλήθος αναφορών όχι μόνο σε φιλμ, σειρές κλπ. ΕΦ, αλλά και σε κοινά θέματα, ερωτήματα, παράδοξα και μυστήρια / αδιέξοδα του ταξιδιού στο χρόνο. Έτσι οι γνώστες θα απολαύσουν διπλά το φιλμ. Και οι υπόλοιποι όμως νομίζω ότι θα ευχαριστηθούν ένα έξυπνο σενάριο και, για μια ακόμα φορά, θα κατανοήσουν ότι δεν χρειάζονται εκατομμύρια, υπερπαραγωγές και ψηφιακά εφέ για μια καλή ταινία. Αρκούν οι καλές ιδέες και τα σωστά σενάρια. Τα άλλα... αφήστε τα στους βαρετούς υπερήρωες.
Όπως καταλάβατε ευχαριστήθηκα το φιλμ, το οποίο μου ήταν παντελώς άγνωστο. Εκτός του χιούμορ διαθέτει και τον σωστό ρυθμό για να μην κουράσει κανέναν. Αν λοιπόν θέλετε να περάσετε δύο ευχάριστες ώρες ψάξτε το.

"BIRDS OF AMERICA" Ή ΥΠΕΡΑΣΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ

Ο Craig Lucas έχει δύο μόνο ταινίες στο ενεργητικό του. Η δεύτερη απ' αυτές, το "Birds of America" του 2008, είναι ένα συμπαθητικο δείγμα του ανεξάρτητου αμερικάνικου σινεμά, που ασχολείται με χιούμορ, αλλά και δραματικά στοιχεία, με ένα προσφιλές θέμα του σινεμά αυτού: Μια δυσλειτουργική οικογένεια.
Ο ήρωας είναι ο μόνος που διαλέγει να ακολουθήσει μια "φυσιολογική" ζωή (βλέπε συντηρητική, κομφορμιστική κλπ.) Ζει σε σπίτι σε προάστιο, είναι παντρεμένος και αγαπά τη γυναίκα του και, καθηγητής σε σχολείο, πασχίζει (γλίφοντας κατουρημένες ποδιές) για την πολυπόθητη μονιμότητα. Τα άλλα δύο αδέλφια του όμως, μια παρορμητική, "περιπετειώδης" αδελφή και ένας ψυχικά ασταθης αδελφός, κάθε άλλο παρά σαν αυτόν είναι. Όταν, για διάφορους λόγους, θα επιστρέψουν αμφότεροι στο σπίτι του μεγάλου αδελφού τους, κάθε έννοια ισορροπίας και ρουτίνας θα τιναχτεί στον αέρα...
Χιούμορ, δραματικές πινελιές και κάποιες αποκαλύψεις στο τέλος για το τι ακριβώς έχει συμβεί στο παρελθόν, συνθέτουν ένα μάλλον ευχάριστο φιλμ, το οποίο, επιπλέον, συνηγορεί τελικά υπέρ της ανατροπής της επαναλαμβανόμενης καθημερινότητας, της απόρριψης της δουλικότητας και της μικρής, προσωπικής επανάστασης του "μέσου ανθρώπου". Και διαθέτει και κάποιες αστείες σκηνές.
Προσωπικά το είδα αρκετά ευχάριστα, δίχως φυσικά να το θεωρώ κάτι πολύ σπουδαίο.

"SPLITTING HEIRS": ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΒΙΩΣΗΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΤΩΝ MONTY PYTHON, ΑΛΛΑ...

Το 1993 ο Eric Idle, ένας από τους θρυλικούς Monty Python, γράφει το σενάριο του "Splitting Heirs" ("Εντιμότατοι Κληρονόμοι" στην Ελλάδα), πρωταγωνιστεί ο ίδιος, με τον Τζον Κλιζ σε χαρακτηριστικό ρόλο, ενώ τη σκηνοθεσία αναλαμβάνει ο τηλεοπτικός συνήθως Robert Young. Έτσι προκύπτει μια τρελή κωμωδία, που θέλει να μοιάσει στα αριστουργήματα των Python, αλλά...
Ένας ζάμπλουτος δούκας πεθαίνει και αφήνει την κληρονομιά στον ιδιόρυθμο και "έξω καρδιά" γιο του. Ωστόσο ένα υπάλληλός της εταιρίας της οικογένειας - και πρόσφατος φίλος του κληρονόμου - , που έχει μεγαλώσει σε φτωχή, ινδική οικογένεια, υποψιάζεται ότι αυτός είναι ο πραγματικός γιος του νεκρού δούκα, άρα και ο νόμιμος κληρονόμος. Ακολουθούν απόπειρες δολοφονίας και άλλα πολλά...
Σίγουρα υπάρχει κάποιος σουρεαλισμός, μια απόλυτη περιφρόνηση προς κάθε είδους ρεαλισμό και αληθοφάνεια, μια τάση προς την τρελή κωμωδία. Και μερικά ξεκαρδιστικά σημεία. Ωστόσο το όλο αποτέλεσμα δεν φτάνει σε καμιά περίπτωση τα εκπληκτικά φιλμ (και τηλεοπτικά) της ομάδας στην πλήρη της σύνθεση. Κάπου κουράζει, κάπου γίνεται κάπως κρύο... Πάντως, δίχως να είναι κάτι σπουδαίο όπως καταλάβατε, βλέπεται σχετικά ευχάριστα. Οι φανατικοί φίλοι κυρίως των Montys θα ανακαλύψουν κάποια σκόρπια ψήγματα από το ανατρεπτικό και απόλυτα σουρεαλιστικό πνεύμα τους.
ΥΓ: Στους γυναικείους ρόλους βρίσκουμε την εκρηκτική Μπάρμπαρα Χέρσεϊ και τη σχετικά άγνωστη ακόμα Κάθριν Ζέτα Τζόουνς.

"ΠΑΡΑΣΙΤΑ": ΤΟ ΓΕΛΟΙΟ ΚΑΙ Η ΦΡΙΚΗ ΜΑΖΙ

Θεωρώ τον κορεάτη Bong Joon Ho όχι μόνο τον αγαπημένο μου σκηνοθέτη από τη μακρινή αυτή χώρα, αλλά και έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους. Τα "Παράσιτα" του 2019 επιβεβαιώνουν τη γνώμη μου αυτή.
Μια οικογένεια πάμφτωχων κορεατών, που ζουν σε υπόγειο, βλέπουν την τύχη τους να αλλάζει όταν ο γιος προσλαμβάνεται ως δάσκαλος αγγλικών σε βίλα πλούσιας οικογένειας. Σιγά - σιγά και τα υπόλοιπα μέλη της φτωχής οικογένειας θα αρχίσουν ύπουλα να παρεισφρέουν ως υπάλληλοι των πλουσίων. Αυτό όμως είναι μόνο η αρχή. Οι ανατροπές είναι τέτοιες που οτιδήποτε πω θα είναι απαράδεκτο spoiler.
Τι να πρωτοπω για ένα φιλμ που μου άρεσε τόσο; Ότι μπερδεύει και παίζει με πολλά είδη; Ξεκινά από μαύρη κωμωδία και περνά στο δράμα, στην πολιτική αλληγορία, στο αιματοβαμμένο θρίλερ... Κι όλα αυτά δίχως να κάνει πουθενά "κοιλιά" (κατά τη γνώμη μου πάντοτε). Κι όσο γι' αυτά που θέλει να πει... Η πολιτική χροιά είναι σαφής: Το χάσμα πλούσιων και φτωχών διευρύνεται διαρκώς και, φοβάμαι, είναι πλέον αγεφύρωτο. Οι δεύτεροι, όσο σκληρά κι αν συμπεριφέρονται, μοιάζουν να δικαιολογημένα να προσπαθούν να "φάνε" τους επάνω με κάθε μέσο. Ωστόσο δεν είναι όλα τόσο απλά. Δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση για φιλμ με "καλούς" και "κακούς", πολύ περισσότερο για "καλούς φτωχούς" και "κακούς πλούσιους". Βλέπετε, οι παρίες, προκειμένου να επιβιώσουν, δεν διστάζουν να εξοντώσουν με κάθε τρόπο ομοίους τους, δηλαδή εξ ίσου φτωχοδιάβολους. Το είδαμε και στο "Joker": Αν ξεσπάσει κάτι μεγάλο και βίαιο στο μέλλον, που μπορεί να καταλήξει σε ανατροπη μιας σάπιας κοινωνίας, δεν θα είναι οργανωμένο, δεν θα έχει καν ιδεολογία: Θα είναι κάτι ανεξέλεγκτο, τυφλό, βίαιο, όπου όλοι θα είναι εναντίον όλων κι ο καθένας για τον εαυτό του. Κι αυτό είναι το χειρότερο απ' όλα. Και δεν θα φταίνε όσοι θα εξεγερθούν...
Από την άλλη η ταινία δεν διστάζει να δείξει τους πλούσιους αρκετές φορές σχετικά συμπαθητικούς, να μας κάνει να τους λυπηθούμε για όσα, εν αγνοία τους, παθαίνουν. Είπαμε: Τα πράγματα είναι τόσο ανεξέλεγκτα και πολύπλοκα, που ακόμα και ο "έχων" μπορεί να είναι αθώος ή τουλάχιστον να αδυνατεί να συνειδητοποιήσει την κατάσταση.
Εξαιρετικό φιλμ, πολυεπίπεδο και - προειδοποιώ - απροσδόκητα και απροειδοποίητα βίαιο, παίρνει επάξια εξέχουσα θέση στα (πολύ) καλά του 2019.

"Η ΟΡΟΣΕΙΡΑ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ" ΚΑΙ Η ΚΤΗΝΩΔΙΑ ΤΗΣ ΧΙΛΙΑΝΗΣ ΧΟΥΝΤΑΣ

Ο χιλιανός Patricio Guzman είναι ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή ντοκιμαντερίστες. Εγκατέλειψε την πατρίδα του το 1973, αμέσως μετά το φασιστικό πραξικόπημα του Πινοσέτ, ζει έκτοτε στη Γαλλία, όλες οι ταινίες του όμως σχετίζονται με τη Χιλή.
"Η Οροσειρά των Ονείρων" (La Cordillere des Songes) του 2019 είναι το τρίτο μέρος της εξαιρετικής τριλογίας του για τη Χιλή και τα σημάδια της από την κτηνώδη 17χρονη χούντα (1973-1990) - και όχι μόνο. Σ' αυτό το τρίτο μέρος εστιάζει στην υποβλητική οροσειρά των Άνδεων, που απλώνεται κατά μήκος της μακρόστενης χώρας και ταυτόχρονα "την προστατεύει, αλλά και τη χωρίζει από τον υπόλοιπο κόσμο". Στοχάζεται πάνω στον επιβλητικό όγκο της, εξερευνά τις μόνιμα χιονισμένες κορυφές της, αλλά σύντομα θα οδηγηθεί και πάλι στο μεγάλο και ανεπούλωτο τραύμα της χώρας αυτής: Τόσο στην εφιαλτική δικτατορία όσο και στην επώδυνη ατιμωρησία που ακολούθησε. Τελικά, μέσα από συνεντεύξεις, από τα λόγια ενός κινηματογραφιστή που από την εποχή της χούντας μέχρι σήμερα φιλμάρει τις διαδηλώσεις στη χώρα, δημιουργώντας έτσι έναν τεράστιο όγκο υλικού και τα σχόλια του ίδιου του Γκουζμάν, αντιλαμβανόμαστε ότι η χούντα μπορεί να έπεσε 30 χρόνια πριν, τα σημάδια της όμως και η πορεία στην οποία έβαλε τη χώρα παραμένουν ανεξίτηλα μέχρι σήμερα - μια πορεία που σχετίζεται άμεσα με τον σύγχρονο κυρίαρχο οικονομικό νεοφιλελευθερισμό.
Όλα αυτά με τον γνωστό ποιητικό τρόπο του δημιουργού αυτού, με το μπλέξιμο του πολιτικού με τις προσωπικές (όχι μόνο πολιτικής φύσης) αναμνήσεις και με την εναλλαγή εικόνων από διαδηλώσεις, από την πρωτεύουσα Σαντιάγκο και από τις Άνδεις (πολλές από τις τελευταίες κόβουν την ανάσα με την απόκοσμη ομορφιά τους).
Προσωπικά μου άρεσε κάπως λιγότερο από την πρώτη τουλάχιστον ταινία της τριλογίας, την εξαιρετική και ευρηματική "Νοσταλγία του Φωτός", ίσως επειδή ο Guzman το κάνει για 3η φορά (είναι και 78 ετών), ίσως επειδή είναι περισσότερο προσκολλημένος στο πολιτικό μέρος (δίχως, επαναλαμβάνω, να του λείπει η ποίηση). Ωστόσο εξακολουθεί να είναι πολύ ενδιαφέρον. Σας συνιστώ πάντως ανεπιφύλακτα να δείτε ολόκληρη την τριλογία με τη σειρά, για να ανακαλύψετε μια διαφορετική, ποιητική προσέγγιση στο ντοκιμαντέρ.

ΙΣΛΑΝΔΙΚΑ "ΓΕΡΑΚΙΑ"

Ο Friorik Por Fridriksson  είναι ισλανδός και έχει κάνει αρκετές ταινίες (μερικές ντοκιμαντέρ). Το 2002 κάνει μια μικρή αλλά συμπαθητική, μισή αγγλόψωνη μιση ισλανδόφωνη, ταινία, το "Falcons", με τον Κιθ Καραντάιν στο βασικό αντρικό ρόλο.
Ο οποίος είναι ένας αμερικανός με ισλανδικές ρίζες (έχει πάει εκεί μία μόνο φορά πριν 30 χρόνια) που μόλις έχει αποφυλακιστεί. Μην έχοντας κανένα στις ΗΠΑ, πάσχοντας από μοναξιά, έχοντας τάσεις αυτοκτονίας και θέλοντας να τα ξεχάσει όλα, μετακομίζει στην Ισλανδία δίχως κανένα σχέδιο. Εκεί θα γνωρίσει μια πολύ νεότερή του καλλιτέχνιδα, η οποία διαθέτει ένα δικό της τρόπο σκέψης και βρίσκεται στο όριο του να χαρακτηριστεί ότι "δεν είναι πολύ καλά στα μυαλά της", η οποία έχει σώσει και διατηρεί στο σπίτι της κρυφά και παράνομα ένα πολύτιμο ισλανδικό γεράκι (από το φιλμ έμαθα ότι αυτά είναι από τα πλέον ακριβά πουλιά του κόσμου και μπορούν να πουληθούν σε άραβες κυρίως για τεράστια ποσά). Οι δυο τους θα συγκρουστούν με τον καταπιεστικό μπάτσο του χωριού και θα διαφύγουν στη Γερμανία (με το γεράκι πάντα) σε μια δίχως σκοπό περιπλάνηση.
Η σχέση των δύο δεν θα γίνει ποτέ ερωτική. Αντίθετα είναι βαθιά φιλική ή, αν θέλετε, χρειάζεται ο ένας τον άλλον - και κυρίως εκείνος, για να νοιώσει ότι έχει κάποιον λόγο να ζει. Και υπάρχει και κάτι άλλο... Ζεστή και ανθρώπινη ταινία, που παρακολουθεί την περιπέτεια και τη σχέση δύο για διαφορετικούς λόγους outsiders, μοιάζει να αγαπά τους εκτός κοινωνίας ήρωές της και μπορεί ακόμα και να συγκινήσει. Νομίζω ότι βλέπεται με ενδιαφέρον, δίχως να είναι κάτι φοβερό.

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΕΝΟΣ ΑΜΝΗΣΙΑΚΟΥ ΣΤΟ "BOURNE SUPREMACY"

Η πολύ πετυχημένη σειρά των περιπετειών του αμνησιακού πρώην πράκτορα και εκπαιδευμένου δολοφόνου Jason Bourne ξεκινά το 2002 και έως το 2007 εξελίσσεται σε τριλογία. Το 2004 λοιπόν έρχεται το 2ο μέρος, το "The Bourne Supremacy" ("Στη Σκιά των Κατασκόπων" στην Ελλάδα), αυτή τη φορά με σκηνοθέτη τον ικανότατο Paul Greengrass και, φυσικά, τον Matt Damon στον βασικό ρόλο.
Εδώ ο πρώην πράκτορας ζει ήσυχα με την κοπέλα του κάπου στην Ινδία, όταν ένας δολοφόνος εμφανίζεται ξαφνικά για να του καταστρέψει απόλυτα την ήσυχη ζωή που διάλεξε. Ο ίδιος, πάσχοντας πάντοτε από αμνησία, δεν καταλαβαίνει γιατί κάποιοι τον κυνηγούν ακομα. Από εκεί και πέρα, καθώς πανίσχυρες μυστικές υπηρεσίες (βλ. CIA) και άτομα κινούν αόρατα νήματα, αυτός αναγκάζεται να περάσει στην αντεπίθεση και να γυρίσει το μισό κόσμο για να επιβιώσει και να κατανοήσει σε βάθος την κατάσταση.
Για μια ακόμα φορά θα πω ότι θεωρώ το φιλμ απολαυστικό, με την έννοια ότι το παρακολούθησα "στην άκρη της καρέκλας", δίχως να βαρεθώ ούτε λεπτό. "Φταίει" γι' αυτό η εξαιρετική σκηνοθεσία του Greengrass, που διαθέτει αλάνθαστο ρυθμό, προσθέτει μια "βρώμικη", ρεαλιστική εικόνα και κάνει τα πάντα να συμβαίνουν καταιγιστικά, δίχως αυτό να σημαίνει (τις περισσότερες φορές τουλάχιστον) ότι έχουμε να κάνουμε με διαρκές ξύλο και κλωτσοπατινάδα. Αντίθετα και η ίδια η κοσμοπολίτικη ιστορία προσθέτει σασπένς και κάποιες ανατροπές και δημιουργεί περισσότερο ενδιαφέρον.
Δεν υπάρχει πολύ "βάθος" για να αναλύσουμε - εκτός από μια γενική καταγγελία του ύπουλου πολέμου μυστικών υπηρεσιών και αλληλοσυγκρουόμενων συμφερόντων, στο βωμό των οποίων ανθρώπινες μοίρες και ζωές θυσιάζονται αλύπητα. Ωστόσο, θα ξαναπώ, η πρώτη αυτή τριλογία του Bourne βλέπεται πραγματικά με κομένη την ανάσα.

"ΜΗ ΧΑΜΗΛΩΝΕΙΣ ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ": Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΕΝΟΣ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΥΜΑΤΙΚΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Θυμάστε τον γερμανό Florian Henckel von Donnersmack (όνομα - σιδηρόδρομος) από τις πολύ καλές "Ζωές των Άλλων"; Μετά από τον απόλυτα αποτυχημένο "Τουρίστα" επανέρχεται το 2018 με το γερμανικό φιλμ "Μη Χαμηλώνεις το Βλέμμα" (Werk ohne Autor), μια ταινία για τη ζωή του γερμανού ζωγράφου Gerhard Richter, από τους σημαντικότερους εν ζωή καλλιτέχνες σήμερα.
Το φιλμ τον παρακολουθεί από την παιδική του ηλικία στη Δρέσδη και τις τραυματικές εμπειρίες του από τη ναζιστική κτηνωδία, τις μεταπολεμικές σπουδές στην Καλών Τεχνών της Ανατολικής πλέον Γερμανίας (και την υποχρεωτική του ενασχόληση με τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό), τη φυγή του στη Δύση στις αρχές των 60ς, τις σπουδές στην υπερμοντέρνα τότε σχολή του Ντίσελντορφ (που είχε κηρύξει τη ζωγραφική νεκρή) και τη σταδιακή διαμόρφωση της τέχνης του, μέχρι να βρει την προσωπική του έκφραση και αλήθεια. Ταυτόχρονα παρακολουθούμε την προσωπική του ζωή, τη σχέση του με το μεγάλο του έρωτα (τη σύζυγο του) και με τον πρώην ναζί (και αμετανόητο) πεθερό του.
Όλα αυτά δίνονται με όμορφες εικόνες (στα χρόνια της παιδικής ηλικίας η φωτογραφία των τοπίων θυμίζει έντονα τη μετέπειτα ζωγραφική του Ρίχτερ) και έχουν πολύ ενδιαφέρον. Απλώς θεωρώ υπερβολική την τεράστια διάρκειά του φιλμ (189'). Επίσης δεν βρήκα πολύ πετυχημένη τη σύζευξη της προσωπικής ιστορίας (τα φριχτά μυστικά του παρελθόντος, τη σύμπτωση με το παρελθόν του πεθερού, την οποία αμφότεροι αγνοούν, αλλά ο θεατής γνωρίζει κλπ.) με τον προβληματισμό πάνω στην τέχνη (τα εικαστικά συγκεκριμένα) και την αναζήτηση του καλλιτέχνη για την αλήθεια και την προσωπική, γνήσια έκφραση.
Πέραν αυτών για τους γνώστες της τέχνης περνούν από το φιλμ πολλοί σημαντικοί καλλιτέχνες της εποχής (εκτός του ίδιου του Ρίχτερ, καθοριστικό ρόλο παίζουν ο Beuys, o Uecker κ.ά.), αν και η απόδοση της ατμόσφαιρας της σχολής του Ντίσελντορφ, όπου δίδασκε ο Μπόις, μου φάνηκε κάπως καρικατουρίστικη.
Γενικά τη βρήκα ενδιαφέρουσα ταινία, που θα αρέσει σε πολλούς, αλλά δεν τρελάθηκα κιόλας.

Ο "AKIRA" ΚΑΙ Η ΑΥΓΗ ΤΩΝ ANIME

Το 1988 η Δύση μαθαίνει για πρώτη φορά ότι στην Ιαπωνία ανθεί το animation, τα anime, όπως λέγονται εκεί και, πλέον, διεθνώς. Αφορμή ήταν το περίφημο "Akira" του Katsuhiro Otomo, βασισμένο σε κόμικς (manga) του ίδιου, ένα εντελώς ενήλικο φιλμ διάρκειας 124΄.
Σε ένα μελλοντικό, βίαιο Τόκιο, μυστική στρατιωτική ομάδα δουλεύει σε ένα μυστηριώδες project. Όταν συλλαμβάνουν ένα μέλος μιας συμμορίας βίαιων έφηβων μοτσυκλετιστών, θα πειραματιστούν πάνω του και θα το μετατρέψουν σε έναν οργισμένο ψυχοπαθή με τεράστιες δυνάμεις. Τα αποτελέσματα θα ξεφύγουν σύντομα από κάθε έλεγχο.
Είπαμε: Αυτό που εντυπωσιάζει είναι το ενήλικο του πράγματος. Πολιτικά σχόλια, στρατιωτικοί που συνωμοτούν και επιβάλλουν δικτατορία, διεφθαρμένοι παραδοσιακοί πολιτικοί, κοινωνική βία και, βέβαια επιστημονική φαντασία και μεταφυσικές αναζητήσεις, μπλέκονται αξεδιάλυτα. Όλα αυτά δίνονται με καταιγιστική δράση, κυνηγητά, εκρήξεις... Ένα χαρμάνι που, είπαμε, τότε είχε πραγματικά ενυπωσιάσει. Ίσως να προϋπήρχαν κι άλλα παρομοίως ενήλικα anime, δεν ξέρω. Η σημασία του φιλμ αυτού όμως είναι ότι εξ αιτίας του η Δύση έκπληκτη ανακάλυψε ότι "τα πράγματα είναι σοβαρά" στη χώρα αυτή και έβαλε τις βάσεις της σύγχρονης δυτικής λατρείας μιας ευρείας μερίδας νέων σε κάθε τι ιαπωνικό (κυρίως βεβαίως σε animation και κόμικς).
Νοηματικά, είπαμε ότι εκτός του πολιτικού στοιχείου, από ένα σημείο και πέρα το φιλμ ξεφεύγει σε μεταφυσικές, σχετικά απροσδιόριστες και ίσως ακόμα και χαώδεις αναζητήσεις, ακολουθώντας μια πορεία σε στιλ "2001: Οδύσσεια του Διαστήματος".  Ξαναβλέποντάς το σήμερα ίσως να κουράστηκα κάπως από τη βαβούρα και τη μεγάλη του διάρκεια, ωστόσο σε γενικές γραμμές παραμένει απόλυτα εντυπωσιακό και must see. Όσο για τον καθοριστικό ιστορικό του ρόλο, είπαμε: Αυτός είναι αναμφισβήτητος.

"ΕΡΩΤΙΚΟ" ΚΑΤΑ IVORY "ΚΟΥΑΡΤΕΤΟ"

Το "Quartet" ("Ερωτικό Κουαρτέτο" στη χώρα μας) είναι μια ταινία εποχής (ως συνήθως) του James Ivory του 1981, με την Ιζαμπέλ Αντζανί, Τον Άλαν Μπέιτς και τη Μάγκι Σμιθ.
Στο Παρίσι του μεσοπολέμου μια κοπέλα μένει μόνη, καθώς ο αμφιλεγόμενος έμπορος τέχνης σύζυγός της κλείνεται φυλακή για απάτη. Απελπισμένη και δίχως καθόλου χρήματα, δέχεται την πρόσκληση ενός παράξενου και πλούσιου ζευγαριού Άγγλων να μείνει μαζί τους. Εκεί θα αναγκαστεί να υποκύψει στις ερωτικές πιέσεις του συζύγου και η συναισθηματική και όχι μόνο κατάσταση όλων θα γίνεται όλο και πιο περίπλοκη...
Φυσικά είναι καλογυρισμένο (Ivory γαρ), αποδίδει πιστά την ατμόσφαιρα (και την κοινωνική) της εποχής, αλλά δεν το θεωρώ από τα μεγάλα φιλμ του δημιουργού. Κάπως με κούρασε, κάπως μου φάνηκε ότι έχανε σε ρυθμό και νεύρο... Θα σημειώσω όμως ότι το ουσιαστικό του νόημα για μένα είναι η κατάδειξη της εκμετάλλευσης των γυναικών από άντρες που πάντοτε, οικονομικά, κοινωνικά ή συναισθηματικά, μοιάζουν να έχουν το πάνω χέρι. Η γυναίκα, μόνη, αβοήθητη και σε μια κοινωνία που είναι δύσκολο (κάποιες φορές αδύνατο) να αντιδράσει, το μόνο που μπορεί να κάνει (σε ακραίες περιπτώσεις ακόμα και για να επιβιώσει) είναι να υποκύψει στις πιέσεις... Η τελευταία σκηνή είναι σαφής πάνω σ' αυτό.
Θα αρέσει ίσως σε φίλους καλαίσθητων ταινιών εποχής, προσωπικά πάντως, επαναλαμβάνω, δεν το κατατάσσω στα μεγάλα φιλμ του βρετανού σκηνοθέτη.

Ο "JOKER" ΩΣ ΘΥΜΑ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΧΑΟΥΣ

Έχουν γραφεί τόσο πολλά για τον "Joker" του Todd Phillips του 2019, που ό,τι και να προσθέσω έχει ήδη ειπωθεί. Λίγα πράγματα λοιπόν κι από μένα:
Κατ' αρχήν η μεγαλύτερη έκπληξη είναι ο Todd Phillips, ο οποίος από δημιουργός ξεκαρδιστικών, αλλά και χοντροκομμένων κωμωδιών που διαρκώς προκαλούν τα όρια του πολιτικώς ορθού, μετατρέπεται ξαφνικά σε δημιουργό μιας άκρως πεσιμιστικής (μηδενιστικής μάλλον) ζοφερής ταινίας, με πολλές προεκτάσεις και αναγνώσεις. Δεύτερον, να τονίσω, για τους ελάχιστους που δεν το έχουν καταλάβει, ότι αυτός εδώ ο Τζόκερ ουδεμία σχέση έχει με την υπερηρωική πλημμυρίδα που έχει κατακλύσει τις οθόνες και προσωπικά με κάνει να βαριέμαι αφόρητα. Φυσικά σχετίζεται με το μύθο του Μπάτμαν και πρέπει κάποιος να γνωρίζει γι' αυτόν, αλλά είναι εντελώς διαφορετικά διαπραγματευμένο απ' όσα έχουν γίνει μέχρι σήμερα. Και, ΟΚ, ο Joakin Phenix, που παίρνει όλο το φιλμ στις πλάτες του, είναι εξαιρετικός.
Η ταινία, πολύ μακριά από την κόμκς αισθητική, είναι κυρίως η κατάβαση ενός εξ αρχής διαταραγμένου ανθρώπου στην κόλαση της απόλυτης τρέλας (περί αισθητικής να πω εδώ ότι το φιλμ είναι εντελώς ρεαλιστικό ως σκηνικό, βρώμικο, σκοτεινό και σε τίποτα δεν θυμίζει τα φουτουριστικά / φανταστικά σκηνικά της συντριπτικής πλειοψηφίας των υπερηρωικών φιλμ, με τα οποία μόνο ως προέλευση της ιστορίας συγγενεύει). Ένας μοναχικός τύπος λοιπόν με τραυματικό παρελθόν, σεξουαλικά και όχι μόνο στερημένος, που ζει με τη μητέρα του και έχει ως απωθημένο να γίνει κωμικός, βρίσκεται, λόγω καθημερινής ζωής, αλλά και συνολικής κοινωνικής ευθύνης, όλο και πιο κοντά στην ανεξέλεγκτη παράνοια. Η κατάληξη απειλεί να τινάξει τα πάντα στον αέρα.
Προσωπική οδύσσεια, αλλά και κοινωνική και πολιτική καταγγελία τόσο της μοναχικότητας των μεγαλουπόλεων όσο και των απαράδεκτων κοινωνικών ανισοτήτων που βρίσκονται διαρκώς στα όρια του να πυροδοτήσουν μια ανεξέλεγκτη εξέγερση, αλλά και των πολιτικών που ουσιαστικά αποτελούν δεκανίκια των ισχυρών (αν δεν είναι οι ίδιοι εντελώς απροκάλυπτα  οι ισχυροί, όπως συμβαίνει όλο και συχνότερα στην εποχή μας - βλέπε Τραμπ, Μπερλουσκόνι κ.ά.), ή, αν θέλετε, μια αλληγορία της εποχής του Τραμπ, το φιλμ συγγενεύει άμεσα ως (αμφιλεγόμενος) προβληματισμός με κλασικές ταινίες όπως ο "Ταξιτζής" ή το "Βασιλιάς για μια Νύχτα", και οι δύο του Σκορσέζε, οι οποίες αποτελούν και την άμεση επιρροή του (καθόλου τυχαία η εμφάνιση του Ντε Νίρο, πρωταγωνιστή αμφοτέρων, ως "φόρου τιμής").
Προσωπικά απόλαυσα το φιλμ και το θεωρώ ήδη από τα καλύτερα του 2019. Όσο για τα συμπεράσματα του τέλους (ας μην κάνω spoiler, δεν θα πω λοιπόν ποια είναι αυτά) θα ήθελα να επισημάνω ότι η κατάσταση που περιγράφεται δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με τις (πολιτικές ή άλλες) απόψεις του δημιουργού. Μπορεί να συμβαίνει κι αυτό, μπορεί όμως κάλλιστα να προειδοποιεί για το πού μπορεί να οδηγήσει μια τόσο βαθιά άρρωστη και διχασμένη κοινωνία, όπου η ψαλίδα της ανισότητας ανοίγει διαρκώς, και όντως μία μόνο σπίθα χρειάζεται για να συμβεί ανάφλεξη... (προσωπικά δεν το πιστεύω, διότι όλες αυτές οι σποραδικές αναφλέξεις ελέγχονται απόλυτα από το σύστημα. Γι' αυτό άλλωστε και το πανίσχυρο και αδηφάγο Χόλιγουντ επιτρέπει να γυρίζονται τέτοιες ταινίες).

"ΕΝΗΛΙΚΟΙ ΣΤΗΝ ΑΙΘΟΥΣΑ" ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΗΡΩΟΠΟΙΗΣΕΙΣ

Ο Κώστας Γαβράς, από τους σημαντικούς εν ζωή παγκόσμιους δημιουργούς, είναι το 2019 86 χρονών. Τα φιλμ του είναι πάντοτε πολιτικά. Με το "Ενήλικοι στην Αίθουσα" υιοθετεί απόλυτα την οπτική του Γιάννη Βαρουφάκη, όπως αυτή καταγράφεται στο ομώνυμο βιβλίο του, για την εποχή των σκληρών και αγχωτικών (για όλους) διαπραγματεύσεών του με τους ευρωπαίους εταίρους το 2015 με θέμα την υπογραφή ή μη ενός νέου μνημονίου, την ελάφρυνση του ελληνικού χρέους κλπ., οι οποίες βεβαίως οδηγήθηκαν σε ήττα της ελληνικής πλευράς (απόλυτα αναμενόμενο) και στην παραίτηση του τότε υπουργού.
Όλα αυτά καταγράφονται στο φιλμ του Γαβρά και ο Χρήστος Λούλης κρατιέται καλά στον βασικό ρόλο. Η ταινία είναι διαπραγματευμένη ως πολιτικό θρίλερ - αν και όλοι γνωρίζουμε το τέλος - με το διάχυτο άγχος, τα σκαμπανεβάσματα των διαπραγματεύσεων, τις αφόρητες πιέσεις που υφίσταται η ελληνική αντιπροσωπεία, και καταφέρνει (η ταινία) να κρατά το ενδιαφέρον του θεατή (εννοώ να μην τον κουράζει, αν τουλάχιστον κάποιος γνωρίζει τι έχει πάει να δει). Παράλληλα σκιαγραφεί τους χαρακτήρες των πρωταγωνιστών, τόσο των ελλήνων του ΣΥΡΙΖΑ όσο και των άτεγκτων, συχνά στυγνών και σκληρότατων ευρωπαίων (Ντάισεμπλουντ, Σόιμπλε κλπ.), παρουσιάζοντάς μας έτσι μια σκληρή, τυφλά γραφειοκρατική και εκδικητική Ευρωπαϊκή Ένωση και καταγγέλλοντας ταυτόχρονα τον άκρατο οικονομικό νεοφιλευθερισμό, που αψηφά τον άνθρωπο και οδηγεί σε πλήθος προσωπικών τραγωδιών, με τη δικαιολογία της "γενικής οικονομικής ανόδου" (;;;) ή της ευημερίας των αριθμών.
Βεβαίως τα γεγονότα είναι πολύ πρόσφατα και ο καθένας μπορεί να έχει την προσωπική του άποψη για το τελικό αποτέλεσμα (είχε δίκιο ο Βαρουφάκης και η τακτική του ή η πολιτική και οι καθυστερήσεις του χειροτέρεψαν τα πράγματα;). Ωστόσο η ταινία είναι μονοδιάστατη, καθώς υιοθετεί απόλυτα τις απόψεις και τις μαρτυρίες του. Προσωπικά δεν συμπαθώ τα ευρωπαϊκά κοράκια που προαναφέραμε ούτε τον νεοφιλελευθερισμό, ωστόσο η αποτίμηση των αποτελεσμάτων της διαπραγμάτευσης είναι κάτι διαφορετικό - και αμφιλεγόμενο. Πρέπει όμως να πω ότι, ακριβώς λόγω του μονοδιάστατου, που κατέληγε σε ένα είδος (προκαθορισμένης) αναμέτρησης χοντροκομμένων καλών - κακών, με τη ταυτόχρονη απόλυτη ηρωοποίηση του υπουργού, η ταινία δεν μου άρεσε ιδιαίτερα. Και, κυρίως, βρήκα άστοχες (έως και ακούσια γελοίες) τις "συμβολικές" ή "θεατρικές" σκηνές που παραπέμπουν σε αρχαία τραγωδία. Κρίμα. Δεν είναι θέμα πολιτικών, αλλά κινηματογραφικών προτιμήσεων.

Η ΣΠΑΡΤΑΡΙΣΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΡΧΙΑ ΣΤΟ "ΠΑΡΑΚΑΛΩ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΗΝ ΚΛΑΙΤΕ"

Το έργο του Σταύρου Τσιώλη (1937-2019) ή σε απωθεί ή σε κερδιζει αμέσως και σε κάνει να το αγαπήσεις βαθύτατα. Συνήθως μιλάμε για cult ταινίες, εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με έναν cult δημιουργό, με εντελώς προσωπικό, αναγνωρίσιμο ύφος (μετά τη δεκαετία του 80 τουλάχιστον). To 1992 συνεργάζεται σε σενάριο και σκηνοθεσία με τον αδικοχαμένο Χρήστο Βακαλόπουλο (1956-1993) γυρίζοντας το "Παρακαλώ Γυναίκες μην Κλαίτε".
Ένας "μεγάλος" (υποτίθεται) ηλικιωμένος αγιογράφος, ο Θεοφάνης, καταφτάνει με τον βοηθό του Θεοδόσιο σε ένα έρημο μοναστήρι πάνω από ένα ορεινό χωριό στην Πελοπόννησο με συμβόλαιο να μείνουν εκεί και νο το αγιογραφήσουν. Υπάρχουν επίσης οι επίτροποι, υπάρχουν οι κάτοικοι του χωριού, οι πιστοί που έρχονται να "προσκυνήσουν" τον Θεοφάνη, δύο τσιγγάνοι, μια κοπέλα που φτάνει να μαθητεύσει μαζί τους, ένας βοσκός... Καθώς θα συμβαίνουν διάφορα ενίοτε ξεκαρδιστικά, με το χαρακτηριστικό "τσιωλικό" χιούμορ, οι μέρες και οι μήνες φεύγουν και οι αγιογράφοι περνάνε "ζωή και κότα" δίχως να έχουν καν ξεκινήσει τη δουλειά τους...
Υπόγειο χιούμορ, κλαρίνα και σκυλάδικα, απίστευτοι τύποι και καθημερινοί άνθρωποι της επαρχίας μαζί, απατεωνιές και μικρές απάτες, άφθονο κιτς, Ντάτσουν, πλούσιοι ελληνοαμερικάνοι, εκκλησιαστικοί παράγοντες και άλλα πολλά συνθέτουν ένα αληθινά απίστευτο, σπαρταριστό πορτρέτο της ελληνικής επαρχίας και της ελληνικής πραγματικότητας γενικότερα στα χειρότερά της (ή μήπως, ταυτόχρονα, στα γλυκύτερά της;) Διότι αυτή είναι η ματιά του Τσιώλη: Κατάδειξη όλης της γελοιότητας, της μιζέριας, της κακογουστιάς, της κουτοπονηριάς που μας διακρίνει ως λαό και συγχρόνως μια βαθιά συμπάθεια και κατανόηση για όλα αυτά. Διότι αυτό υπήρξε πάνω απ' όλα ο Τσιώλης: Ένας "γλυκός" δημιουργός.
Φυσικά την παράσταση κλέβει ο Γιώργος Μπακιρτζής, με την μπάσα φωνή και τα όσα στομφώδη, μεγαλεπήβολα και "λαοπλάνα"αραδιάζει σε όλη την ταινία, ενώ κατά βάθος δεν είναι παρά ένας μοναχικός μικροαπατεώνας. που ερωτεύεται δίχως τύχη, αλλά και αισιόδοξος κατά βάθος. "Πάμε γι' άλλα" θα έπρεπε να είναι το μότο του. Και βέβαια ο "άγιος" Θεοφάνης, που το μόνο που κάνει είναι να τρώει τον αγλέωρα και να αράζει αναπαυτικά, να δέχεται τις υπηρεσίες και το σεβασμό όλων και ο ίδιος να μην κουνά ούτε το μικρό του δαχτυλάκι.
Ξέρω ότι πολλούς θα ξενίσει το παράδοξο, "λαϊκό" ύφος των δημιουργών. Για μένα είναι μία από τις καλύτρερες ελληνικές ταινίες.

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ "ΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΙΑΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΠΟΥ ΦΛΕΓΕΤΑΙ"

Για μένα από τώρα ήδη παίρνει θέση στα 10 καλύτερα του 2019. Εννοώ το γαλλικό "Πορτρέτο μιας Γυναίκας που Φλέγεται" (Portrait de la Jeune Fille en Feu) της Celine Sciamma. Ένα φιλμ με μια λεσβιακή σχέση στο επίκεντρό της, αλλά με πολλά επίπεδα και πολλές άλλες προεκτάσεις.
Στα τέλη του 18ου αιώνα μια ζωγράφος φτάνει με βάρκα σε μια απομονωμένη έπαυλη ιταλίδας αριστοκράτισας. Αποστολή της να φτιάξει το πορτρέτο της νεαρής κόρης της. Αυτό θα σταλεί στον μέλλοντα σύζυγο της μικρής (δεν έχουν ποτέ ειδωθεί μεταξύ τους), ώστε εκείνος να έχει μια εικόνα της πριν τον προκαθορισμένο γάμο. Μόνο που η μελλοντική νύφη αρνείται να ποζάρει, φοβούμενη - όπως είναι φυσικό - το γάμο με έναν άγνωστο. Έτσι η ιδιότητα της ζωγράφου αποκρύπτεται, υποτίθεται ότι προσλαμβάνεται ως συνοδός, και είναι υποχρεωμένη, παρατηρώντας διαρκώς την κοπέλα, να τη ζωγραφίζει κρυφά τις νύχτες από μνήμης. Όμως...
Θαύμασα πολλά πράγματα στο φιλμ, τόσο κινηματογραφικά όσο και νοηματικά. Την υπέροχη φωτογραφία και τις συνθέσεις των πλάνων, που παραπέμπουν άμεσα σε πίνακες της εποχής (γαλλικά και ολλανδικά εσωτερικά). Τις θαυμάσιες ηθοποιίες, τη λιτή αλλα ουσιαστική ατμόσφαιρα... Νοηματικά το φιλμ είναι βαθιά φεμινιστικό. Ουσιαστικά, δίχως τίποτα ακραίο ή μελοδραματικό, αποτυπώνει με θαυμάσιο τρόπο την καταπίεση των γυναικών (από τον εγκλεισμό σε μοναστήρι έως έναν υποχρεωτικο γάμο, από την έξοδο από το σπίτι μόνο με συνοδεία μέχρι την απαγόρευση σε γυναίκες ζωγράφους να ζωγραφίζουν άντρες...) Ταυτόχρονα είναι μια κραυγή ελευθερίας, μια ιστορία για έναν βαθύ έρωτα, μια ιστορία συνειδητοποίησης της θέσης της γυναίκας, ένας στοχασμός πάνω στη ζωγραφική... και, τελικά, ένα φιλμ με πολύ πάθος (αν και, επαναλαμβάνω, όχι μελοδραματικό). Εντυπωσιακή χρήση της (ελάχιστης) μουσικής ενώ, από ένα σημείο και πέρα, κυριαρχεί μια σχεδόν μεταφυσική ατμόσφαιρα.
Θα επαναλάβω ότι για μένα μπαίνει δικαιωματικά στα 10 καλύτερα του 2019.
ΥΓ: Φοβερή η ηθοποία της τελικής σκηνής.

ΣΙΝΕΦΙΛ ΚΑΙ ΥΠΝΩΤΙΚΟ "ΑΥΓΟ"

Ο Quan'an Wang είναι κινέζος, το "Αυγό" (Ondog) όμως του 2019 είναι γυρισμένο ολόκληρο στην αχανή μογγολική στέπα. Και είναι μια ταινία που απευθύνεται αποκλειστικά σε σινεφίλ.
Ένας 18χρονος αστυνομικός καλείται να περάσει ολομόναχος μια νύχτα στο πουθενά της στέπας φυλάσοντας ένα πτώμα που βρέθηκε εκεί. Θα τον βοηθήσει μια μεγαλύτερή του γυναίκα βοσκός, που ζει επίσης ολομόναχη στην ακατοίκητη περιοχή (ο κοντινότερος γείτονας απέχει από τη σκηνή της πολλά - πολλά χιλιόμετρα). Εκείνη τη νύχτα θα κάνουν έρωτα κι αυτή θα μείνει έγκυος...
Είπα πριν ότι απευθύνεται σε σινεφίλ. Ο λόγος είναι οι αργοί, τελετουργικοί ρυθμοί και ο μινιμαλισμός τόσο της εικόνας όσο και της ιστορίας. Η επίδραση αυτών των χαρακτηριστικών υπήρξε για μένα υπνωτική, όχι με την έννοια της βαρεμάρας, αλλά της απόλυτης βύθισης σ' αυτό το ατελείωτο, επίπεδο τοπίο, που εκτείνεται παντού τριγύρω δίχως να μοιάζει να σταματά πουθενά. Η επαναλαμβανόμενη καθημερινότητα μιας μοναχικής ζωής, σε απόλυτα αρμονική σχέση με τη φύση, φαντάζει απίστευτη για το δικό μας τρόπο ζωής. Κι όμως, η ταινία διαδραματίζεται στη σύγχρονη εποχή. Οι ήρωες διαθέτουν μηχανές, κινητά, περιπολικά. Ωστόσο τα πάντα εκεί μοιάζουν να παραμένουν αναλλοίωτα, αιώνια, ενώ το αχανές, γυμνό τοπίο, με τα επιβλητικά σύννεφα, τον χαμηλό ήλιο ή το νυχτερινό σκοτάδι είναι ο ουσιαστικός πρωταγωνιστής -  και είναι υποβλητικό.
Ταυτόχρονα το φιλμ διαθέτει την έντονη φεμινιστική πλευρά του, καθώς καταγράφει τη δύναμη μιας γυναίκας, την ανεξαρτησία της, την αποκλειστικά δική της λήψη αποφάσεων για τη ζωή της, αλλά και την απόλυτη αποδοχή και κατανόηση από μέρους της του κύκλου της ζωής.
Σας είπα: Εγώ βυθίστηκα στην ταινία, αλλά, επαναλαμβάνω, απευθύνεται αποκλειστικά σε σινεφίλ. Οι υπόλοιποι  "μη εκπαιδευμένοι" θεατές θα κουραστούν.

"VALLEY OF THE BEES": ΟΔΥΝΗΡΗ ΚΑΤΑΒΥΘΙΣΗ ΣΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΦΑΝΑΤΙΣΜΟ

Το 1968 - στα τέλη της "Άνοιξης της Πράγας" δηλαδή - ο Frantisek Vlacil (1924-1999) γυρίζει μια από τις καλύτερες ταινίες της χώρας του, το ασπρόμαυρο, βίαιο μεσαιωνικό δράμα "The Valley of the Bees" (Udoli vcel στα τσέχικα), που η όλη εικόνα του μας φέρνει στο νου φιλμς όπως η "7η Σφραγίδα" του Μπέργκμαν.
Στο μεσαίωνα ένα παιδί καταδικάζεται (για ένα αστείο που έκανε) από τον άρχοντα πατέρα του να κλειστεί σε μοναστήρι ιπποτών, όπου βασιλεύει ο θρησκευτικός φανατισμός και μια απόλυτα μαζοχιστική άποψη για τον χριστιανισμό και όπου θα γίνει στενός φίλος ενός μεγαλύτερού του ιππότη. Νεαρός άντρας πλέον, καταφέρνει να δραπετεύσει από την καταπιεστική μονή και να επιστρέψει στο κάστρο του, όπου ο πατέρας του έχει στο μεταξύ πεθάνει. Εκεί θα προσπαθήσει να βρει την ευτυχία της ζωής (την υλική ευτυχία δηλαδή) γνωρίζοντας για πρώτη φορά την χαρά των εγκοσμίων απολαύσεων, ο φανατικός ιππότης φίλος του όμως θα τον ακολουθήσει ακούραστα για να αποδώσει αυτό που εκείνος εννοεί ως δικαιοσύνη...
Εξαιρετική εικόνα, γυμνή και λιτή ατμόσφαιρα και, συγχρόνως, ένα φιλμ ποικίλων αναγνώσεων: Από τη μία υπάρχει ο φανατικός, μαζοχιστικός χριστιανισμός, όπως είπαμε, αυτός στον οποίο η παραμικρότερη υποψία για αμφισβήτηση τιμωρείται οικτρά. Συνοδεύεται φυσικά από εξ ίσου απόλυτη άρνηση κάθε μορφής ηδονής. Από την άλλη υπάρχει ο αγώνας του ήρωα για ελευθερία από το ασφυκτικό αυτό περιβάλλον ή, αν προτιμάτε, ο αγώνας για την κατάκτηση της επίγειας ευχαρίστησης, της χαράς της ζωής, σε αντίθεση με την κόλαση του μοναστηριού. Ταυτόχρονα αναλύεται ο φανατισμός και η τυφλή πίστη του ιππότη. Ωστόσο η οπτική αυτή δεν είναι μονόπλευρη: Η ανάγκη αναζήτησης του εαυτού, απομόνωσης από τα εγκόσμια, εξακολουθούν να υπάρχουν, νε ενυπάρχουν μέσα στον ήρωα. SPOILER! SPOILER! Ο οποίος μοιάζει να τα έχει ανάγκη, γι' αυτό και η τελική του επιλογή. Σκεφτείτε όμως τι φρίκη προηγήθηκαν για να ληφθεί αυτή η απόφαση! Μήπως μέσα του έχει υποχρεωθεί να την λάβει; Τέλος, δίχως ποτέ να το αναφέρεται καθαρά, η σχέση των δύο ηρώων παρουσιάζει ως σχεδόν ομοφυλοφιλική (ή κρυπτοομοφυλική). Μήπως τελικά ο φανατικός ιππότης κινείται με τόση απανθρωπιά επειδή ζηλεύει; Επειδή του λείπει αυτό που βαθιά μέσα του αγαπά;
Αυτές είναι λίγες μόνο σκέψεις. Ίσως εσείς διακρίνετε και άλλα - ή διαφορετικά - νοήματα σε μια, ούτως ή άλλως, πολυεπίπεδη ταινία. Κι επειδή όλα αυτά συνυπάρχουν με την οπτική ομορφιά, πρόκειται για ταινία που συνίσταται ανεπιφύλακτα.

"Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ DICK LONG". ΝΑΙ, ΑΛΛΑ ΠΩΣ;

Το 2019 ο Daniel Scheinert γυρίζει τη 2η μεγάλου μήκους ταινία του, το "The Death of Dick Long", μια μαύρη κωμωδία με αστυνομική υφή... και μπόλικη κοινωνική κριτική.
Μικρή πόλη κάπου στις νότιες πολιτείες. Μια αντροπαρέα έχει ερασιτεχνική (και χάλια) ροκ μπάντα, κάνει πρόβες στο γκαράζ ενός απ' αυτούς και, σύντομα καταλαβαίνουμε ότι οι πρόβες διαρκούν μάλλον λίγο. Η ουσία είναι το μετά: Μπίρες και φούντα μέχρι τελικής πτώσης, άγριες βόλτες και άλλα (κρυφά απ' τις συζύγους εννοείται)... Σε μια τέτοια νύχτα, ο ένας απ' τους τρεις θα πεθάνει, άγνωστο πώς. Έντρομοι οι άλλοι δύο θα αφήσουν το πτώμα έξω από το νοσοκομείο και θα προσπαθήσουν να καλύψουν το γεγονός, σα να μη ξέρουν τίποτα. Τα γεγονότα και τα μπερδέματα όμως - μικρή πόλη είπαμε - θα ακολουθήσουν ραγδαία.
Το πρώτο πράγμα που μας έρχεται στο νου είναι βεβαίως οι Κοέν. Κατάμαυρο χιούμορ, αμερικάνικη επαρχία, πανηλίθιοι ή/και εκκεντρικοί, απίστευτοι χαρακτήρες, συσσωρευμένη βλακεία, εξ ίσου απίστευτο δίδυμο γυναικών αστυνομικών (σερίφης και βοηθός) και άλλα πολλά. Εδώ, εκτός από τη βλακεία, κυριαρχεί η απόλυτη αντρική καφρίλα. Και, βεβαίως, μια αναπάντεχη ανατροπή / αποκάλυψη, η οποία κινείται εξ ίσου ανάμεσα στο απόλυτα γελοίο και το απόλυτα σοκαριστικό. Προσωπικά διασκέδασα, αλλά και για μια ακόμα φορά εντυπωσιάστηκα (αρνητικά) με την εν γένει καφρίλα της "βαθιάς Αμερικής", αυτής που δεν φαίνεται στη Νέα Υόρκη, τη Βοστώνη ή την Καλιφόρνια. Για μια ακόμα φορά λοιπόν ένα καυστικό σχόλιο για όσα συμβαίνουν κάτω από την ήσυχη επιφάνεια της ήσυχης επαρχίας - και ένα φιλμ που τελικά θα το κατατάσσαμε στο χώρο του weird. Μικρό, ανεξάρτητο, αλλά επιτυχημένο (κατά τη γνώμη μου πάντοτε).

"ADORATION": Η ΕΠΙΤΟΜΗ ΤΟΥ ΤΡΕΛΟΥ ΕΡΩΤΑ

Το "Adoration" είναι μια γαλλική ταινία που γύρισε το 2019 ο Fabrice du Welz. Πρόκειται για τον απόλυτο ορισμό του amour fou, του τρελού έρωτα, δίχως όρια και αναστολές.
Ένα 12χρονο, μοναχικό και με πλούσια φαντασία αγόρι ζει σε απομονωμένο ίδρυμα για ψυχικά ασθενείς, στο οποίο δουλεύει ως νοσοκόμα η μητέρα του (η οποία, βεβαίως, ζει επίσης εκεί). Όταν έρχεται μια νέα, έφηβη ασθενής, το αγόρι θα την ερωτευτεί παράφορα. Δίχως τίποτα να σκεφτεί, θα τη βοηθήσει να δραπετεύσουν μαζί, θα μυηθούν στον έρωτα και θα ξεκινήσουν μια άγρια περιπλάνηση δίχως να υπολογίζουν τίποτα - και δίχως να διστάζουν μπροστά σε τίποτα.
Είπαμε: Εδώ ο έρωτας, τυφλός, απόλυτος, έχει τον κύριο (και τον μοναδικό άλλωστε) λόγο. Ένας έρωτα που βρίσκεται πάνω και πέρα από ηθική, λογική, κανόνα, πρόγραμμα, μέλλον. Όταν εκείνη θα αποδειχτεί περισσότερο άρρωστη απ' όσο νομίζαμε, εκείνος θα εξακολουθήσει να τη λατρεύει δίχως δισταγμό, ακόμα κι αν όλο αυτό προκαλεί κακό σε αθώους (και μάλιστα απόλυτα καλοπροαίρετους) γύρω τους. Για εκείνον, πάντοτε αποτραβηγμένο και κλειστό, υπάρχει μόνο η εμμονή του έρωτα, τίποτα άλλο.
Σχετικά ενδιαφέρον, αλλά προσωπικά η συχνά κολλημένη στα πρόσωπα φωτογραφία και η επαναληπτικότητα του θέματος μάλλον με κούρασαν. Πάντως παραμένει μια απόπειρα μελέτης πάνω στο θέμα της εμμονής για ένα πρόσωπο, τραβηγμένη στα άκρα. Όσοι ενδιαφέρονται για το θέμα ας το ψάξουν.