"Ο ΞΕΝΟΣ" ΚΑΙ Η ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ

Το 2025 ο πολύ ενδιαφέρων και απρόβλεπτος Francois Ozon μεταφέρει στην οθόνη το σημαντικό μυθιστόρημα του Αλμπέρ Καμί "Ο Ξένος" (L'Etranger) με τον Benjamin Voisin στον βασικο ρόλο. Κατά την προσωπική μου γνώμη πετυχαίνει μια δύσκολη αποστολή, παραμένοντας πιστός στο γράμμα και στο πνεύμα του βιβλίου.

Στο Αλγέρι των 30ς, που τότε ήταν γαλλική αποικία, ένας νεαρός Γάλλος υπάλληλος είναι αδιάφορος για ό,τι συμβαίνει γύρω του, αρνείται να εκφέρει οποιαδήποτε γνώμη για οτιδήποτε και ζει τη ζωή δίχως καμιά φιλοδοξία, κυριολεκτικά όπως έρθουν τα πράγματα. Ο θάνατος της μητέρας του σε γηροκομείο έξω από την πόλη μοιάζει να μην τον ταράζει συναισθηματικά, απλώς τον βγάζει από την καθημερινή του ρουτίνα. "Τυχαία" επίσης, την ίδια μέρα, αφήνεται να τα φτιάξει με μια κοπέλα και, λίγο καιρό μετά, προχωρά σε μια αδικαιολόγητη πράξη...

Ο Ozon, με υπέροχη ασπρόμαυρη φωτογραφία, δίνει ανάγλυφα τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου δίχως ενδιαφέροντα, με κυνική άποψη για τη ζωή και με τη μόνιμη ιδέα ότι τίποτα δεν έχει σημασία, όλα είναι εφήμερα και μάταια, ακόμα και το πώς και το πότε θα πεθάνουμε. Συγχρόνως μας μεταφέρει στο χαλαρό, νωχελικό κλίμα της εποχής, καταδεικνύοντας όμως σε κάθε στιγμή ότι αυτό αφορά μόνο τους λευκούς (Γάλλους κυρίως) που ζουν εκεί και όχι τους αυτόχθονες. Σε μερικές σκηνές μάλιστα που περνούν στο "βάθος πεδίου", δίχως να επιμένει σ' αυτό, δείχνει καθαρά τον ρατσισμό των αποίκων απέναντι στους Άραβες. Αλλά βέβαια δεν είναι αυτό το κύριο θέμα του φιλμ. 

Η ιστορία δίνεται λιτά, χωρίς εξάρσεις και υπερβολές, όπως ακριβώς ταιριάζει στον ουσιαστικά μηδενιστικό κόσμο του ήρωα, που αφήνεται να παρασύρεται δίχως αντίσταση από όσα συμβαίνουν γύρω του (ίσως λίγο υπερβολική να είναι η τελική έντονη συνομιλία με τον ιερέα). Ακριβώς αυτή η λιτότητα, η αποστασιοποιημένη αφήγηση και η "νοσταλγική" εικόνα, συμβάλλουν κατά τη γνώμη μου στη γοητεία της ταινίας, την οποία απόλαυσα. Από μένα μπράβο στον Ozon.

¨ΟΤΑΝ ΕΡΘΕΙ ΤΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ"... ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΠΛΗΘΑΙΝΟΥΝ

Ο Francois Ozon είναι ένας σκηνοθέτης που συνήθως μου δημιουργεί ανάμεικτα συναισθήματα. Για να είμαστε ακριβείς καμιά ταινία του από όσες έχω δει δεν μου αρέσει πραγματικά. Οι περισσότερες είναι του στιλ "εντάξει ήταν, αλλά..." Το 2024 όμως γυρίζει το "Όταν έρθει το Φθινόπωρο" (Quand vient d'automne) και τα πράγματα αλλάζουν, καθώς το φιλμ μου άρεσε και με συγκίνησε με έναν απρόσμενο τρόπο. 

Μια συμπαθής ηλικιωμένη ζει μόνη στην επαρχία, με μοναδική φίλη τη συνομίληκή της Μαρί Κλοντ. Περιμένει με ανυπομονησία να έρθει η κόρη της από το Παρίσι και να της αφήσει για διακοπές τον εγγονό της. Από την αρχή βλέπουμε την επιθετική συμπεριφορά της κόρης προς τη μητέρα. Ένα ατύχημα θα ανατρέψει τα σχέδια, ενώ στο πλάνο θα μπει ο 35άρης γιος της Μαρί Κλοντ που μόλις αποφυλακίστηκε...

Σε ένα φιλμ με διαρκείς ανατροπές, τα πάντα αλλάζουν. Καινούρια πρόσωπα εμφανίζονται στην ιστορία, οι σχέσεις είναι όλο και πιο παράξενες, ακόμα και ο γενικός προσανατολισμός της αλλάζει 2-3 φορές. Αυτό που ξεκινά ως ήσυχο κοινωνικό δράμα θα μετατραπεί σε αστυνομικό και μετά σε ένα είδος ψυχολογικού θρίλερ. Μυστικά του παρελθόντος αποκαλύπτονται, τραγικά (και απρόσμενα) γεγονότα συμβαίνουν και τίποτα δεν γίνεται όπως το περιμένουμε. Όλα αυτά σε μια "ήσυχη" ταινία, που όμως τα πάντα είναι υπόκωφα, σιγοβράζουν...

Παράλληλα με την πρωτότυπη ιστορία, η ταινία μιλά για τη (γλυκιά εδώ) μοναξιά της τρίτης ηλικίας, για τα γεγονότα που μπορούν να αλλάξουν την τροπή της ζωής μας, για τη ζωή στην επαρχία, τον κλειστό κόσμο και τον συντηρητισμό της... Και πάνω απ' όλα αναρωτιέται : Μήπως ένα τραγικό ατύχημα ή έγκλημα (το αστυνομικό στοιχείο που λέγαμε), και μάλιστα αγαπητού προσώπου, μπορεί να επιφέρει γαλήνη και, τελικά, ευτυχία;

Μου άρεσε πολύ. Αλλά, προειδοποιώ, μην περιμένετε δράση, κυνηγητά ή ό,τι άλλο τέτοιο. Θα επαναλάβω ότι πρόκειται για μια ήσυχη ταινία, που όλα συμβαίνουν κάτω από την επιφάνεια.

ΔΙΕΠΡΑΞΑ ΟΝΤΩΣ "ΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΜΟΥ";

 Ο Francois Ozon από την αρχή της καριέρας του άλλαζε διαρκώς, κάνοντας ταινίες εντελώς διαφορετικές η μία από την άλλη (θυμηθείτε το αντίστοιχο παράδειγμα του Soderbergh). Συνήθως οι ταινίες του είναι ενδιαφέρουσες. Αυτή τη φορά κάνει μια κωμωδία - παρωδία κάποιων κινηματογραφικών ειδών.

Προσωπικά διασκέδασα πολύ με "Το Έγκλημά μου" (2023), με την Nadia Tereszkiewicz και την Ιζαμπέλ Ιπέρ. Στο μεσοπόλεμο μία φτωχή κοπέλα, επίδοξη ηθοποιός, που ζει με μια συγκάτοικο, επίδοξη δικηγόρο, κατηγορείται για τον φόνο διάσημου θεατράνθωπου. Δικάζεται, όμως η δίκη σύντομα θα πάρει μια ασυνήθιστη (για δίκες) τροπή. Η συνέχεια θα είναι ακόμα πιο ασυνήθιστη.

Το φιλμ βασίζεται σε θεατρικό έργο των 30ς. Ο Ozon πολύ συνειδητά διατηρεί μια κάποια θεατρικότητα (δεν με ενόχλησε), αλλά και κάποιες ως καρικατούρες φιγούρες (ο μάλλον βλαξ αστυνομικός που "επιλύει" την υπόθεση, ο "κακός" θεατράνθρωπος κλπ.). Ούτε κι αυτό με ενόχλησε όμως, καθώς έκανε το όλο πράγμα πιο αστείο. Και πάμε στην ουσία: Πρόκειται για φεμινιστική ταινία, όπου οι γυναίκες, περισσότερο καταπιεσμένες βεβαίως την εποχή εκείνη, διεκδικούν την ανεξαρτησία τους, οικονομική, ερωτική κλπ. Και, κάτω από το αμείλικτο αντρικό / πατριαρχικό κατεστημένο, προσπαθούν να τα καταφέρουν με πονηριά και έμμεσους τρόπους, για να θριαμβεύσουν τελικά ξεγελώντας το ανδρικό κυρίαρχο φύλο, που εδώ περισσότερο ως ηλίθιο παρουσιάζεται παρά οτιδήποτε άλλο. 

Το στοιχείο όμως που (προσωπικά πάντοτε) μου άρεσε περισσότερο, είναι η πλήρης ανατροπή του είδους "αστυνομικό / δικαστικό δράμα". Ούτε λίγο ούτε πολύ στη δίκη, αλλά και σε όσα ακολουθούν μετά από αυτήν, οι βασικές ηρωίδες προσπαθούν με κάθε τρόπο να αποδείξουν ότι είναι... δολοφόνοι και όχι αθώες. Γιατί; Θα το καταλάβετε αν δείτε την ταινία. Έτσι καταδεικνύεται (όχι άμεσα καταγγελτικά, αλλά με χαριτωμένο τρόπο), η ελαστικότητα της αστικής ηθικής - θεσμοθετημένη ή μη, η εύκολη διαστρέβλωσή της κλπ. κλπ.

Το είδα πολύ ευχάριστα. Δεν είναι κανένα αριστούργημα, αλλά πέρασα πολύ καλά και διασκέδασα την καλυμμένη και εύθυμη ανατρεπτικότητά του. Ό,τι πρέπει για θερινό! 

ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΓΙΑ ῾῾ΤΟ ΑΓΟΡΙ ΣΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΘΡΑΝΙΟ῾῾

Το 2012 ο δραστήριος (και άνισος κατά τη γνώμη μου) γάλλος Francois Ozon γυρίζει το φιλόδοξο φιλμ "Dans la Maison" (῾῾Το Αγόρι στο Τελευταίο Θρανίο῾῾ στην Ελλάδα), μια ενδιαφέρουσα ταινία, με έξυπνη ιδέα, που θίγει πλήθος θεμάτων.
Ένας φιλίλογος, αποτυχημένος συγγραφέας κάποτε, ξεχωρίζει από το πλήθος των μετριοτήτων της τάξης του έναν μαθητή ο οποίος γράφει μια πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση με το κοινότοπο θέμα ῾῾Πώς πέρασα το Σαββατοκύριακο῾῾, η οποία μάλιστα τελειώνει με ένα ῾Συνεχίζεται...῾. Ο μαθητής έχει αρχίσει να παρακολουθεί και να προσπαθεί να εισχωρήσει στη μεσοαστική οικογένεια ενός συμμαθητή του. Από εκεί και πέρα ένα όλο αι πιο επικίνδυνο παιχνίδι θα αρχίσει ανάμεσα στον καθηγητή και το μαθητή, καθώς ο τελευταίος θα του φέρνει γραπτά με τη συνέχεια ττης ιστορίας, ενώ οι ζωές όλων των εμπλεκομένων θα αρχίσουν να εκτροχιάζονται...
Έξυπνη ιδέα, αρκετό ενδιαφέρον στην εξέλιξη της πλοκής, που γίνεται όλο και πιο αγχωτική, συχνά άβολη για το θιεατή, αλλά και ενίοτε χιτσοκικού τύπου ατμόσφαιρα, όλο και περισσότερες περιπλοκές, αναφορές σε κάθε λογής παλιότερα έργα (από λογοτεχνία μέχρι Παζολίνι) και, από ένα σημείο και μετά, μπέρδεμα της πραγματικότητας με την (φανταστική άραγε ή όχι;) αφήγηση, δίχως όμως ποτέ το ῾῾χάσιμο῾῾αυτό να γίνεται χαώδες. Ειλικρινά δεν ξέρω αν αυτό είναι καλό ή κακό, αλλά, όπως είπα και στην αρχή, η ταινία θίγει έναν τεράστιο αριθμό θεμάτων (για μεριοκούς ίσως αυτό να μπερδεύει): Το ξέσπασμα της εφηβείας, τις ταξικές και κοινωνικές διαφορές, την τελμάτωση του ζευγαριού μετά από χρόνια γάμου, το εύθραυστο του σχήματος της οικογένειας, το ρόλο της - ακατάληπτης για τους περισσότερους - σύγχρονης τέχνης, το αδιέξοδο των διανοούμενων, το ρόλο των σπορ, τη λανθάνουσα ομοφυλοφιλία, την ηδονοβλεψία, τα όρια δημόσιου και ιδιωτικού και, πάνω απ᾽όλα, τη σχέση τέχνης και πραγματικότητας ή, αν θέλετε, φαντασίας και πραγματικότητας και την τεράστια, βαθιά ριζωμένη ανάγκη μας του να ακούμε ιστορίες, να τρεφόμαστε από ιστορίες. Πιστέψτε με, είναι πολύ πιθανό να βρείτε και να εντοπίσετε και άλλα προς συζήτηση θέματα.
Πολυεπίπεδο λοιπόν φιλμ, που προσωπικά με κράτησε, άλλοι όμως θα το κατηγορήσουν για ένα είδος μεγαλομανίας (θέλει να τα πει όλα) και έλλειψης εστίασης σε συγκεκριμένο θέμα. Το ξαναείπα: Αυτό μπορεί να είναι και καλό και κακό. Διαλέγετε και ςαοφασίζετε. Σίγουρα όμως είναι πολύ ενδιαφέρον.

ΜΠΕΡΔΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ "ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΦΙΛΕΝΑΔΑ"

Όταν η καλύτερή της φίλη (ήδη από τα παιδικά χρόνια) πεθαίνει νέα, η ηρωίδα, παντρεμένη κι ίδια, έρχεται πιο κοντά στο σύζυγο της εκλιπούσας και... κάνει μια απροσδόκητη ανακάλυψη: Στον χήρο και πατέρα μικρού παιδιού αρέσει να ντύνεται γυναικεία, δίχως ωστόσο να είναι ομοφυλόφιλος. Μετά το πρώτο σοκ η σχέση των δύο περνά από πολλά και διαφορετικά, αρκετά πολύπλοκα στάδια για να καταλήξει... αλλά δεν πρόκειται φυσικά να σας πω το τέλος.

Πρόκειται για την ταινία "Η Καινούρια Φιλενάδα" (Une Nouvelle Amie, 2014) του γάλου Francois Ozon και όχι, δεν πρόκειται για κωμωδία, αλλά για ένα περίπλοκο ψυχολογικό δράμα. Ο Ozon είναι ένας παραγωγικός και σχετικά ενδιαφέρων σκηνοθέτης, του οποίου ωστόσο το έργο, ομολογώ, δεν έχω παρακολουθήσει στενά. Εδώ ασχολείται με μια σπάνια περίπτωση παρενδυσίας (ήταν ακριβώς η περίπτωση του cult σκηνοθέτη Εντ Γουντ), όπου άντρες μετατρέπονται ουσιαστικά σε τραβεστί, αρέσκονται να ντύνονται δηλαδή γυναικεία, δίχως να είναι ομοφυλόφιλοι. Στην ταινία ο Οζόν κυρίως παίζει με τα φύλα και το δύσκολο και ανεξήγητο φαινόμενο του έρωτα, λέγοντάς μας ουσιαστικά ότι όλα μπορούν να συμβούν - και είναι επιτρεπτά. Η σχέση ανάμεσα στη φίλη και τον χήρο νέο άντρα, όπως είπα στην αρχή, περνά από πολλά πολύπλοκα στάδια και, βέβαια, θέτει και το ζήτημα της ομοφυλοφιλίας (η ηρωίδα ονειρεύεται ή φαντασιώνεται τόσο μία λεσβιακή σχέση με τη νεκρή φίλη της όσο και μια σχέση του συζύγου της με τον χήρο). Αλλά και η ίδια νοιώθει ανάμικτα αισθήματα γι' αυτόν: Την έλκει άραγε αυτός καθ' εαυτός ο άντρας ή το ότι εκείνος μετατρέπεται σε μία άψογη γυναίκα; Να γιατί όλα μπορούν να συμβούν στον έρωτα.

Παράλληλα με τα μπερδεμένα (από άποψη φύλου) ερωτικά αισθήματα θίγεται και η έννοια της τόλμης σε σχέση με την κοινωνία - της αψήφησης του κοινωνικού περίγυρου δηλαδή και των περιορισμών που αυτός επιβάλλει - και της αμέριστης αποδοχής της διαφορετικότητας. Νομίζω ότι η θέση του Οζόν απέναντι σ' αυτά είναι σαφέστατη.

Σχετικά ενδιαφέρον (και ίσως "γαργαλιστικό", αν και δεν περιλαμβάνει ιδιαίτερα τολμηρές σκηνές) λοιπόν, αλλά δεν το θεωρώ και κάτι πολύ σημαντικό. Απλώς συμπαθητικό και, σίγουρα, θεματικά ασυνήθιστο.