BEST OF 2022

 Ναι, ήρθε η ώρα για τον προσωπικό μου απολογισμό των καλύτερων ταινιών του 2022. Αν και... ποιου '22; Με το μπάχαλο της πανδημίας, τις αναβολές εξόδου ταινιών, τις επιφυλάξεις για τις αίθουσες κλπ. κλπ., οι ταινίες που θα παραθέσω είναι τόσο του 21 όσο και του 22. Ο σωστός τίτλος θα ήταν "Best of Ταινιών ΠΟΥ ΕΙΔΑ το 2022".

Κατά τα άλλα, τα γνωστά: Τόσο οι 10 πρώτες όσο και οι "επιλαχούσες" ΔΕΝ αναφέρονται με αξιολογική σειρά (μου είναι αδύνατο), αλλά απλώς με αλφαβητική κατά σκηνοθέτη. Επίσης στη λίστα υπάρχουν μόνο φιλμ του 21 και 22 και όχι παλιότερα που έτυχε να ξαναβγούν σε Α' προβολή. Ιδού λοιπόν:

ΟΙ 10 ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ

- Το Γεγονός (2021) της Audrey Diwan 

- Bones and All (2022) του Luca Guadagnino

- Drive my Car (2021) του Ryusuke Hamaguchi 

- Lamb (2021) του Valdimar Johannsson  

- Η Νύχτα της 12ης (2022) του Dominik Moll 

- Menu (2022) του Mark Mylod

- Το Τρίγωνο της Θλίψης (2022) του Ruben Ostlung 

- Μικρή Μαμά (2021) της Celine Sciamma

- EO (2022) του Jerzy Skolimowski

- X (2022) του Ti West

 

ΟΙ ΕΠΙΛΑΧΟΥΣΕΣ (κάποιες από τις οποίες θα μπορούσαν να είναι και στις 10 καλύτερες)

- Madelaine Collins (2021) του Antoine Barraud

- Belfast (2021) του Kenneth Branagh

- Απόφαση Φυγής (2022) του Chan-Wook Park

- Εγκλήματα του Μέλλοντος (2022) του David Cronenberg (κυρίως για σεναριακούς λόγους)

- Pinocchio (2022) του Guilermo Del Toro

- The Lost King (2022) του Steven Frears

- Maigret (2022) του Patrice Lecont

- Μετρητής Καρτών (2021) του Paul Schrader

- Το Χέρι του Θεού (2021) του Paolo Sorentino

- Οι Αθώοι (De Uskyldige) (2021) του Eskil Vogt       

Τέλος θα προτείνω και το Avatar καθαρά για λόγους θεάματος (σε 3-D αν είναι δυνατόν) και τίποτα άλλο. Εδώ έχουμε Εικόνα - Σενάριο 5-0.

Αυτά. Κάθε αντίρρηση δεκτή. Υποκειμενικά είναι αυτά... Και του χρόνου. Εύχομαι καλό κινηματογραφικό (και όχι μόνο) 2023!

  

"Ο ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ" : ΚΑΝΕΝΑΣ ΟΙΚΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΠΛΗΣΤΟΥΣ

Ο Ridley Scott, που στη μακρά καριέρα του έχει κάνει και αριστουργήματα και παντελώς αδιάφορα φιλμ, γυρίζει τον "Συνήγορο" (The Counselor) το 2013 σε σενάριο του συγγραφέα Cormac McCarthy με ένα πραγματικά αστραφτερό καστ: Μάικλ Φασμπέντερ, Πενέλοπε Κρουζ, Κάμερον Ντιάζ, Χαβιέ Μπαρδέμ, Μπρούνο Γκαντζ, Μπραντ Πιτ και άλλοι! Κι όμως το φιλμ απέτυχε οικονομικά και στο IMDB (όχι ότι μας ενδιαφέρει αυτό, αλλά το αναφέρω ενδεικτικά) έχει βαθμολογία μόλις 5,4 ! Δεν συμφωνώ.

Ένας επιτυχημένος δικηγόρος, που ζει έναν μεγάλο έρωτα με μια κοπέλα την οποία σκοπεύει να παντρευτεί, επιθυμεί να εμπλακεί στο πανίσχυρο σύστημα των καρτέλ διακίνησης ναρκωτικών για να βγάλει περισσότερα λεφτά, παρά τις προειδοποιήσεις ενός φίλου του ναρκέμπορα ότι αν γίνει αυτό δεν θα υπάρχει επιστροφή, ούτε και οίκτος. Από εκεί και πέρα αρχίζει ένας απίστευτος κατήφορος...

Είναι κατανοητό το γιατί δεν άρεσε η ταινία. Το σενάριο είναι ελλειπτικό, δίχως να ενδιαφέρεται να φωτίσει λεπτομέρειες για το πώς και το γιατί των σχέσεων των ηρώων, δίχως να μας εξηγεί πώς ξεκίνησαν όλα κλπ. Ναι, υπάρχουν σεναριακά κενά, έχω όμως την αίσθηση ότι αυτό γίνεται στη συγκεκριμένη περίπτωση απόλυτα συνειδητά και ηθελημένα. Ότι η ταινία ενδιαφέρεται να πει κάποια πράγματα αδιαφορώντας για τα πέριξ αυτών. Αυτό λοιπόν στο οποίο συγκλίνουν τα πάντα είναι το εξής απλό: Η απληστία είναι απόλυτα καταστροφική και μάλιστα όχι μόνο για τον άπληστο αλλά και για το περιβάλλον του. Η γνωστή παροιμία το διατυπώνει αλλιώς: "Όποιον ανακατεύεται με τα πίτουρα, τον τρώνε οι κότες". 

Προσωπικά λοιπόν η ταινία με άγγιξε, ίσως επειδή θεωρώ την απληστία (σε χρήμα, σε εξουσία, σε οτιδήποτε) τη μεγαλύτερη ίσως κατάρα της ανθρωπότητας και πρόξενο μυρίων κακών. Έτσι κι εδώ ο ήρωας εισέρχεται ηθελημένα σε έναν "κόσμο δίχως έλεος", όπου η έννοια της συγχώρεσης είναι άγνωστη, όπου επικρατεί ο εξοντωτικός αγώνας όλων εναντίον όλων για περισσότερο χρήμα ή ό,τι άλλο ποθεί ο καθένας από τους ανταγωνιστές. Όταν το συνειδητοποιεί στο πετσί του, τρέχει ήδη με μεγάλη ταχύτητα για να μπορέσει να σταματήσει… 

"Διάβασα" την ταινία ως ένα είδος κατάβασης στην κόλαση (υπαρξιακή ίσως). Αυτό με συνεπήρε. Δεν θα παραξενευτώ καθόλου πάντως αν στους περισσότερους δεν αρέσει.

"Ο ΣΥΝΤΡΟΦΟΣ ΒΟΛΚΟΝΟΓΚΟΦ ΑΠΕΔΡΑΣΕ" Ή ΜΙΑ ΚΑΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΟΛΑΣΗ

 

"Ο Σύντροφος Βολκονογκοφ Δραπέτευσε" είναι μια ρωσική ταινία του 2021 που γύρισαν οι Natasha Merkulova και Aleksei Chupov, που έχουν γράψει και το σενάριο.

Το φιλμ μας μεταφέρει στο εφιαλτικό για τη Σοβιετική Ένωση 1938, όταν κορυφώνεται η σταλινική τρομοκρατία με πλήθος εκτελέσεων και φυλακίσεων ("εκκαθαρίσεων" στην επίσημη γλώσσα). Υπάρχει μια επίλεκτη ομάδα νεαρών φανατικών βασανιστών και εκτελεστών, οι οποίοι αποσπούν με φριχτούς τρόπους ομολογίες από τους κατηγορούμενους, ακόμα κι αν αυτοί είναι αθώοι. Ωστόσο όταν αρχίσουν να κατηγορούνται ακόμα και μέλη της ίδιας της ομάδας (και να εξαφανίζονται σταδιακά) ένας από τους πλέον "πιστούς" αποφασίζει να δραπετεύσει. Από εκεί ξεκινά ένα εφιαλτικό ταξίδι... 

Αρχικά νομίζουμε ότι θα δούμε μια ταινία (θρίλερ μάλλον) που εμπνέεται από τα πραγματικά (και φριχτά) γεγονότα της εποχής. Πολύ σύντομα όμως αντιλαμβανόμαστε ότι ναι μεν ξεκινά απ' αυτά, αλλά στρέφεται σε εντελώς μεταφυσικούς δρόμους. Ένας από τους εκτελεσμένους συντρόφους του εμφανίζεται για να του μιλήσει για το τι τον περιμένει εκεί κάτω κι ο σκοπός του δραπέτη παύει να είναι πλέον η απλή επιβίωση. 

Όλα αυτά βεβαίως είναι πολύ χριστιανικά για τα γούστα μου. Ωστόσο αυτό που παρακολουθούμε - αν ξεχάσουμε το καθαρά μεταφυσικό κομμάτι - είναι μια αληθινή κατάβαση του ήρωα στην κόλαση. Σε μια επίγεια κόλαση, με ρεαλιστικό μεν, αλλά όλο και πιο εφιαλτικό και εξαθλιωμένο περιβάλλον, όλο και πιο "δύσκολες" (για να το θέσω κομψά) συναντήσεις, στις οποίες ο ήρωας συναντά κοντινούς ανθρώπους των θυμάτων του αναζητώντας απεγνωσμένα συγχώρεση. Έτσι λοιπόν μετατρέπεται σε ένα παράδοξο θρίλερ που μιλά για τύψεις και σχεδόν αγγίζει τα όρια του φανταστικού. Κάτι σαν "έγκλημα και τιμωρία".

Το βρήκα πολύ ενδιαφέρον, αν και δεν θα βρεθείτε "μέσα στην καλή χαρά" όσο παρακολουθείτε μια σειρά ζοφερών καταστάσεων. Κάθε άλλο...

"KIMI" Ή Ο "ΣΙΩΠΗΛΟΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ" ΣΤΗΝ ΜΕΤΑ-COVID ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ

 

Το 2022 ο "παντός καιρού" αλλά συνήθως ικανός Steven Soderbergh γυρίζει το θρίλερ "Kimi" με την ανερχόμενη Zoe Kravitz, ένα θρίλερ πραγματικά της ψηφιακής, αλλά και μετα-covid εποχής.

Μια αγοραφοβική (μετά από ένα τραυματικό συμβάν που της έχει συμβεί) κοπέλα που δουλεύει σε υπολογιστές ζει κλεισμένη στο σπίτι της, εργάζεται από εκεί και αρνείται να βγει έξω. Ώσπου, δουλεύοντας πάνω σε μια εξελιγμένη τεχνητή νοημοσύνη που καταγράφει διάφορα, πιάνει μια συνομιλία που θα μπορούσε να αφορά ακόμα και φόνο. Προσπαθεί να επικοινωνήσει με την εταιρία της, αλλά τα προβλήματα θα πολλαπλασιάζονται διαρκώς...

Ο Σόντερμπεργκ "πατά" κατ' ευθείαν (ή, αν θέλετε, αναφέρεται άμεσα) στα κλασικά "Σιωπηλός Μάρτυρας" του Χίτσκοκ βεβαίως, αλλά και στο "Blow Up" του Αντονιόνι. Συνδυάζει τα δύο, τα μεταφέρει στο σήμερα ανακατεύοντας τις τραυματικές επιπτώσεις του covid, τις ψηφιακές νοημοσύνες στιλ "Αλέξα" που έχουν ήδη μπει σε πολλά σπίτια (αλλά πιο προχωρημένες υποτίθεται) και κάνουν αυτόματα ό,τι τις διατάξεις με φωνητικές εντολές, το χάος του διαδικτύου, τους χάκερς, τους "κομπιουτεράδες", τους όλο και περισσότερους ανθρώπους που εργάζονται από το σπίτι, τις αδηφάγες εταιρίες του σύγχρονου "φιλελεύθερου" (= αποκλειστικά ιδιωτικού) καπιταλισμού κλπ. και κάνει ένα σύγχρονο θρίλερ που μόνο μετά το 2020 θα μπορούσε να γυριστεί, με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό το κλειστοφοβικό στοιχείο, αφού είναι γυρισμένο κατά τα 2/3 μέσα στο σπίτι της ηρωίδας (δίχως αυτό να κουράζει κατά τη γνώμη μου).

Το καλό είναι ότι διαθέτει σασπένς, κρατά νομίζω τον θεατή και, τέλος πάντων, βλέπεται ευχάριστα. Το κακό είναι ότι όλα αυτά τα έχουμε ξαναδεί σε πλήθος παραλλαγών χιλιάδες φορές. Απλώς, όπως είπαμε, μεταφέρονται όλα στο σήμερα. Ουσιαστικά το σενάριο δεν διαθέτει εκπλήξεις - είναι προβλέψιμο θα έλεγα - ενώ η εντελώς τελευταία σκηνή μάλλον εύκολη μπορεί να χαρακτηριστεί. Δεν θα πλήξετε, αλλά δεν θα δείτε και τίποτα πρωτότυπο.

ΜΙΝΙΜΑΛΙΣΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟ "AFTERSUN"

 

Το "Aftersun" του 2022 είναι το ντεμπούτο της σκοτσέζας Charlotte Wells και διακρίθηκε σε διάφορα πεδία. Πολλοί κριτικοί το αποθέωσαν. Προσωπικά το βρήκα συγκινητικό και "φρέσκο", αλλά δεν τρελάθηκα όσο πολλοί άλλοι.

Η ιστορία είναι απλή. Ένας χωρισμένος πατέρας, ευαίσθητος και συμπαθής, κάνει διακοπές με την 11χρονη κόρη του σε ένα από τα πελώρια all included παραθαλάσσια ξενοδοχεία κάπου στην Τουρκία, επιθυμώντας να μείνει για κάποιο διάστημα μόνος μαζί της και να γνωριστούν καλύτερα (ο πατέρας ζει σε άλλη πόλη). Τρυφερές στιγμές, ερασιτεχνικά βιντεάκια, πλήξη και διασκέδαση... η καθημερινότητα δηλαδή.

Η ταινία είναι γυρισμένη με διάφορα στιλ: Ερασιτεχνικά βιντεάκια από κινητό, όπως προείπαμε, κάμερα στο χέρι και επίτηδες θολή και κουνημένη φωτογραφία, "κανονική" κινηματογράφηση κλπ. Οι καθημερινές στιγμές και των δύο πρωταγωνιστών καταγράφονται όπως ακριβώς συνέβησαν. Η σχέση πατέρα - κόρης είναι γλυκιά και τρυφερή, ενώ συμβαίνουν και τα πρώτα προεφηβικά ερωτικά σκιρτήματα της μικρής. Ταυτόχρονα καταγράφεται και η πλήξη, το απρόσωπο, αλλά και η μελαγχολία όλων αυτών των ίδιων-σ'-όλο-τον-κόσμο τέτοιων ξενοδοχείων και αυτού του είδους των διακοπών. Η μικρή Frankie Corio μάλιστα είναι καταπληκτική. Παρ' όλα αυτά εγώ μάλλον έπληξα με το φιλμ. Ίσως οι αργοί ρυθμοί (αυτό συνήθως δεν με ενοχλεί καθόλου), το σαφώς ντοκιμαντερίστικο στιλ, η επίτηδες περίεργη, ερασιτεχνική φωτογραφία... με έκαναν να μην το βρω το αριστούργημα που πολλοί θεωρούν ότι είναι.

 Πάντως η ευαισθησία, η συγκίνηση που προκαλεί και η τρυφερότητά του είναι αναμφισβήτητες.

"3000 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΟΣΜΟΝΗΣ" Ή ΑΠΟ ΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ ΑΛΛΑ...

 

Ο αγαπητός George Miller (ναι, αυτός των Mad Max) δεν κάνει συχνά ταινίες, πού και πού όμως επανέρχεται ευχάριστα. Όπως το 2022 με το "Τρεις χιλιάδες χρόνια Προσμονής", με την ταιριαστή στο ρόλο Τίλντα Σουίντον και τον Ίντρις Έλμπα στους βασικούς ρόλους.

Μια μοναχική, ακαδημαϊκή μελετητής αφηγήσεων και μύθων, απόλυτα προσγειωμένη, λογική και ευχαριστημένη με τη ζωή της, μιλά στην Κωνσταντινούπολη σε ένα σχετικό συνέδριο. Στο παζάρι αγοράζει ένα γυάλινο φιαλίδιο και αργότερα, στο δωμάτιο του ξενοδοχείου της, ένα πελώριο τζίνι θα βγει απ' αυτό. Μετά το πρώτο σοκ το τζίνι αρχίζει να της διηγείται την ιστορία του, μια ιστορία διαρκών εγκλεισμών.

Πρόκειται, όπως καταλάβατε, για ένα παραμύθι, αλλά μεταφερμένο στο σήμερα και προορισμένο αυστηρά για ενήλικες. Για μια αλληγορία πάνω στη μοναξιά και τη βαθιά, ασυνείδητη ίσως, επιθυμία για συντροφιά, για το πέρασμα των χρόνων και της ηλικίας, για την ευτυχία και, τελικά τι είναι κι αν υπάρχει τέτοιο πράγμα. Παράλληλα - για να μην πλήττουμε - παρακολουθούμε τις ιστορίες του τζίνι σε τρεις διαφορετικούς παρελθόντες χρόνους. Μερικές από αυτές είναι αρκετά "άρρωστες" και βίαιες.

Ενδιαφέρον φιλμ με πρωτότυπη ματιά πάνω στο κλασικό θέμα του Αλαντίν, με το τζίνι δηλαδή που θα εκπληρώσει τρεις ευχές (γι' αυτό προσέχετε τι εύχεστε), με απόλυτα ενήλικη ματιά (όπως είπα και πριν) και αρκετά στοχαστικό, δημιουργεί τροφή για σκέψη και δεν συνίσταται μόνο για τους φίλους του φανταστικού, αλλά και γενικότερα.

"Η ΛΕΟΠΑΡΔΑΛΗ ΤΟΥ ΧΙΟΝΙΟΥ" ΚΑΙ Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΕΝΑΤΕΝΙΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ

 

Το 2021 οι γάλλοι Marie Amiguet και Vincent Munier (έχουν ξανασυνεργαστεί στο παρελθόν) γυρίζουν τη "Λεοπάρδαλη του Χιονιού" (La panthère des neiges), ένα υποβλητικό ντοκιμαντέρ γυρισμένο στα Ιμαλάια.

Δύο παθιασμένοι με τη φύση (και με τον σκοπό τους) άντρες αναζητούν στο ορεινό Θιβέτ τη σπάνια λεοπάρδαλη του χιονιού, ένα ζώο που πολλοί θεωρούσαν εξαφανισμένο, με (εμμονικό) σκοπό να τη φωτογραφίσουν / κινηματογραφήσουν.

Η φύση των Ιμαλαϊων είναι προφανώς εντυπωσιακή. Ωστόσο η ταινία δεν στοχεύει στα "ωραία τοπία". Υπάρχουν κι αυτά, μεγάλο μέρος όμως είναι γυρισμένο σε γυμνά, βραχώδη, άχαρα θα λέγαμε σημεία. Σημεία όπου οι δύο άντρες περιμένουν υπομονετικά για πολλές ώρες την πιθανή εμφάνιση του ποθητού ζώου - σε ασφαλή απόσταση βεβαίως. Στο μεταξύ κινηματογραφούν κάθε είδους ζωή που εμφανίζεται μπροστά τους από τα λίγα είδη που μπορούν να ζουν σ' αυτές τις ερημιές, σχεδόν απάτητες από άνθρωπο (εκτός από λίγους νομάδες κτηνοτρόφους που εμφανίζονται σποραδικά και φιλοξενούν τους γάλλους): Γιακ, λαγοί, κάποια πτηνά, κάποια τρωκτικά, μια αρκούδα... Όλα αυτά τα πλάσματα μας δίνουν όμορφες και παράξενες εικόνες.

Το μότο του φιλμ (αφορά τα άγρια πλάσματα βεβαίως και κυρίως την πρωταγωνίστρια λεοπάρδαλη) είναι "Εμείς δεν τη βλέπουμε, αυτή όμως μας βλέπει". Όλο το φιλμ το διαπερνά κυρίως μια "οικολογική" φιλοσοφία, που μιλά για τη ζωή σε αρμονία με τη φύση, για την ανισορροπία που έχει προκαλέσει ο άνθρωπος κλπ. Αλλά και μια άλλη, παράλληλη, που εξυμνεί την ηρεμία, την ησυχία, την αναμονή, την απόσυρση - για ένα διάστημα τουλάχιστον - από τα εγκόσμια, που οδηγεί σε βαθιά (και μάλλον αναγκαία) ενδοσκόπηση και περισυλλογή, κάτι που έχει χαθεί στη σύγχρονη αγχώδη ζωή μας. Όλα αυτά "υποβοηθούνται" από την ατμοσφαιρική μουσική των Nick Cave / Warren Ellis, που βεβαίως θυμίζει και άλλα παρόμοιου ύφους σάουντρακ τους.

Μόνη μου αντίρρηση η συχνά επαναλαμβανόμενη "Χρυσή Εποχή", που έχει χαθεί και αναφέρεται στον πρωτόγονο ουσιαστικά άνθρωπο, ο οποίος προφανώς ζούσε σε αρμονία με τη φύση (και στο έλεός της βεβαίως). Ασφαλώς και υποστηρίζω την οικολογική ισορροπία, η οποία σημαίνει συμβίωση με τη φύση και όχι καταστροφή της, όπως με παντελώς ηλίθιο τρόπο συμβαίνει στην ανθρωπότητα σήμερα (σα να πριονίζει η ίδια το κλαδί στο οποίο κάθεται). Αυτό όμως σε καμιά περίπτωση δεν με κάνει να θεωρώ "Χρυσή Εποχή" τα σπήλαια...

Ωραίο και υποβλητικό ντοκιμαντέρ, με αργούς, ταιριαστούς με το θέμα του ρυθμούς, που συνίσταται στους λάτρεις της φύσης.

"AVATAR. THE WAY OF THE WATER": ΥΠΕΡΘΕΑΜΑ ΚΑΙ ΑΦΕΛΕΙΕΣ

 Ο James Cameron περίμενε 13 χρόνια για να κάνει το δεύτερο, πολυαναμενόμενο - αν και όχι από εμένα - Avatar. Έτσι το 2022 το διάρκειας 3.12' "Avatar. The Way of the Water" έκανε τη μεγαλοπρεπή εμφάνισή του σαρώνοντας τα πάντα στο πέρασμά του (όταν λέω "τα πάντα" εννοώ βεβαίως τα ταμεία, αλλά ήθελα να είμαι υπερβολικός). Κατά τη γνώμη μου όσον αφορά το θέαμα το άξιζε.

Η οικογένεια του πρώην γήινου και νυν μόνιμου κατοίκου του πλανήτη Pandora Jake Sully έχει πολλαπλασιαστεί (4 παιδιά) και ζει ευτυχισμένη και σε αρμονία με τη φύση, που στην περίπτωσή τους είναι τα αχανή δάση. Η δεύτερη εισβολή των γήινων, των ανθρώπων δηλαδή, θα αναγκάσει την οικογένεια να εγκαταλείψει τη φυλή της και να ζητήσει άσυλο στους κόλπους της άλλης φυλής του πλανήτη: Αυτής που ζει στο νερό. Πολλά θα ακολουθήσουν...

Να πω αρχικά ότι καλό είναι να δει κανείς το φιλμ σε 3D. Προσωπικά βρήκα το θέαμα μαγευτικό. Οι τρεις και ώρες δεν με κούρασαν (!). Οι υπέροχες εικόνες διαδέχονταν η μία την άλλη όχι με το καταιγιστικό, βιντεοκλιπίστικο στιλ των υπερηρωικών ταινιών που, όπως λέω συχνά, απεχθάνομαι, αλλά με πιο χαλαρούς ρυθμούς ώστε να μπορείς να απολαύσεις αυτό που βλέπεις και η φαντασία όσων τις επινόησαν ήταν κάτι παραπάνω από χορταστική. Το γεγονός αυτό από μόνο του σημαίνει ότι το 2ο Avatar (όπως και το πρώτο άλλωστε) εκπλήρωσε μια χαρά το σκοπό του, που ήταν βεβαίως το θέαμα.

Όσον αφορά την ιστορία βέβαια, κινήθηκε στα απόλυτα αναμενόμενα χολιγουντιανά πρότυπα, με τις εμμονές, τις αφέλειες, τις αμερικανιές τους τελικά. Σύμφωνοι, υπάρχει έντονα οικολογικό περιεχόμενο - η έννοια της οικολογίας και της ζωής σε αρμονία με τη φύση διαπερνά το φιλμ απ' την αρχή ως το τέλος - κι αυτό είναι καλό. Ταυτόχρονα όμως υπάρχει και το new age στοιχείο με τη "μητέρα φύση" και την επαφή μ' αυτήν σα να είναι κάτι ζωντανό και περίπου νοήμον, υπάρχει η αμερικάνικη εμμονή με την "οικογένεια πάνω απ' όλα", υπάρχουν τα κλισέ στις σχέσεις κυρίως των παιδιών με τα παιδιά της άλλης φυλής (εδώ βρίσκουμε και την κυρίαρχη τα τελευταία χρόνια έννοια της αποδοχής του διαφορετικού), υπάρχει ο χαμός δράσης στο δεύτερο μέρος με τη βαρετή επανάληψη του "κακού" που αιχμαλωτίζει κάθε τρεις και λίγο κάποια από τα παιδιά της οικογένειας (σε διάφορους συνδυασμούς) κλπ. κλπ. Ας μη δώσουμε λοιπόν πολύ βάρος στην ιστορία.

Όπως και στο πρώτο, έτσι κι εδώ έχουμε το σκορ Εικόνα - Σενάριο 5-1. Αλλά επειδή κατά τη γνώμη μου η εικόνα αυτή είναι μαγευτική, ιδιαίτερα όταν διαδραματίζεται στο νερό, επειδή πρόκειται για έναν ολόκληρο κόσμο φτιαγμένο από την αρχή και με κάθε λεπτομέρεια και επειδή η φαντασία των δημιουργών είναι οργιαστική (πατώντας βέβαια και σε ιδέες από παλιές εικονογραφήσεις επιστημονικής φαντασίας), πιστεύω ότι αξίζει τον κόπο. Εγώ πάντως, με όλα τα μείον που σας περιέγραψα, το απόλαυσα.

"BONES AND ALL" : ΜΠΟΡΕΙ Η ΦΡΙΚΗ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΡΟΜΑΝΤΙΚΗ;

 

Ο απρόβλεπτος ιταλός Luca Guadagnino μπορεί να γυρίσει πολύ διαφορετικά μεταξύ τους φιλμ, όπως έχει αποδείξει μέχρι τώρα. Το "Bones and All" του 2022 το επιβεβαιώνει και πάλι. Με πρωταγωνιστές τον συχνό συνεργάτη του Timothee Salame και την Taylor Russell, αλλά και με τον "απεχθή" Marc Rylance να κλέβει την παράσταση. Και σε δεύτερους ρόλους - εκπλήξεις η Τζέσικα Χάρπερ (πιθανόν αναφορά στην αγαπημένη στο δημιουργό "Suspiria", της οποίας ο Guadagnino έκανε ριμέικ) και η Chloe Sevigny.

Μια νεαρή κοπέλα πάσχει από... κανιβαλισμό. Πρέπει σε τακτά διαστήματα να τρώει ανθρώπινο κρέας. Όταν γνωρίζει ένα αγόρι με παρόμοιες τάσεις ο έρωτας είναι άμεσος, ενώ, ταυτόχρονα, είναι υποχρεωμένοι να ζουν κυνηγημένοι.

Ταινία τρόμου και φρίκης, road movie, αισθηματικό φιλμ, το "Bones and All" τα συνδυάζει όλα αυτά με θαυμαστό τρόπο, πετυχαίνοντας έτσι κάτι που, εγώ τουλάχιστον, δεν έχω ξαναδεί: Να δημιουργήσει ένα τρυφερό και ρομαντικό σπλάτερ ! (ναι, έτσι ακριβώς). Συγχρόνως καταφέρνει να μιλήσει για ένα σωρό άλλα πράγματα: Για τον εφηβικό έρωτα, για την "κατάρα" (όπως συχνά εκλαμβάνεται τουλάχιστον) της διαφορετικότητας, για τη βρώμικη Αμερική, για τις τύψεις κλπ. Και να λειτουργήσει τόσο ως θρίλερ όσο και ως ευαίσθητη ταινία. 

Εδώ ο κανιβαλισμός αντιμετωπίζεται ακριβώς όπως ο βαμπιρισμός σε πάμπολλα σχετικά φιλμ: Κάτι που είναι ακούσιο, με την έννοια ότι είναι αδύνατο να επιβιώσεις αλλιώς, όχι ως κάτι που το κάνουμε επειδή μας αρέσει. Έτσι οι ήρωες δεν θέλουν να σκοτώνουν (όπως ο Μπραντ Πιτ στη "Συνέντευξη με ένα Βρυκόλακα"), νοιώθουν τύψεις γι' αυτό και προσπαθούν να το ξεπεράσουν, αλλά... Έτσι η μοίρα τους γίνεται ακόμα πιο δύσκολη και βαριά. Και μέλιστα σε έναν κόσμο όπου άλλοι που πάσχουν από το ίδιο πολύ απλά το ευχαριστιούνται. Α, και για να εξηγήσω: Η ταινία δεν είναι ακριβώς σπλάτερ, όπως διάφορα ζόμπι και σχιζοφρενείς, είναι περισσότερο απωθητική και αηδιαστική, έστω και αν δείχνει ελάχιστες τέτοιες σκηνές. Αλλά αυτό με έκανε μάλλον να τη θαυμάσω περισσότερο: Πώς γίνεται να χωρέσει τόση ευαισθησία και ρομαντισμός σε τόσο απωθητικό περιτύλιγμα;

Για μένα αποτέλεσε ευχάριστη έκπληξη. Παρ΄όλα αυτά δεν το συνιστώ σε ανθρώπους που είναι μεν ευαίσθητοι, αλλά είναι και τα στομάχια τους το ίδιο...

ΤΙ ΣΥΝΕΒΗ ΤΗ "ΝΥΧΤΑ ΤΗΣ 12ης" ;

 

Τον Dominik Moll τον γνώρισα με το "Μόνο τα Ζώα είδαν το Δολοφόνο" του 2019, που μου άρεσε πολύ. Επανέρχεται λοιπόν δριμύτερος το 2022 με τη "Νύχτα της 12ης", που τη θεωρώ ένα από τα καλύτερα φιλμ της χρονιάς.

Σε μια μικρή επαρχιακή πόλη μια νεαρή κοπέλα δολοφονείται καθώς επιστρέφει νύχτα από το σπίτι μιας φίλης της. Ένας νέος επιθεωρητής με τους βοηθούς του εγκαθίσταται στην πόλη ανακρίνοντας τους πάντες - πολλοί θα μπορούσαν να το έχουν κάνει, προσπαθώντας να κατανοήσει τι συνέβη τη μοιραία νύχτα. Ωστόσο όλες οι ενδείξεις που μοιάζουν να οδηγούν κάπου, καταρρέουν η μία μετά την άλλη...

Υπάρχει φυσικά η αστυνομική δομή, με τον επιθεωρητή να ψάχνει το δολοφόνο. Όμως υπάρχουν και πολλά άλλα: Η ήσυχη, ανιαρή ζωή της επαρχίας, που ωστόσο κρύβει πολλά μυστικά και αθέατες πλευρές. Η μεθοδική, λεπτομερής έρευνα της αστυνομίας, με τα προβλήματα και τα εμπόδια που αντιμετωπίζει, και η οποία συχνά δεν οδηγεί πουθενά. Η ανατομία των πολύ διαφορετικών χαρακτήρων των αστυνομικών που ερευνούν. Ο ρεαλισμός, δίχως την παραμικρή ωραιοποίηση ή "ευκολία" των παραπάνω. Η πατριαρχική κοινωνία που πάντα υπάρχει στο βάθος, όσες προσπάθειες κι αν έχουν γίνει για αλλαγή. Αλλά και η συνεχής υπενθύμιση "Ποιος είπε ότι το δίκιο θριαμβεύει πάντοτε;". Είδατε εσείς κάτι τέτοιο στην αληθινή ζωή;

Η ιστορία με κράτησε από την αρχή ως το τέλος καθώς οι ύποπτοι παρελαύνουν, οι υποψίες αλλάζουν διαρκώς στόχο, η κούραση καταλαμβάνει τους πάντες (όχι όμως και τους θεατές)... Φυσικά βρισκόμαστε πολύ μακριά από τα εύπεπτα χολιγουντιανά πρότυπα (αν και υπάρχουν κι εκεί κάποιες εξαιρέσεις που δεν θα αναφέρω για να μην κάνω spoiler), καθώς βασικός στόχος της ταινίας μοιάζει να είναι το να μην απομακρυνθεί καθόλου από την αλήθεια των όσων δείχνει.

Θα ψάξω κι άλλες ταινίες του Moll.

"ΠΙΝΟΚΙΟ" ΜΕ ΤΗ ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΤΟΥ DEL TORO

 

Η ιστορία του "Πινόκιο", από το βιβλίο του Carlo Collodi, έχει μεταφερθεί πολλές φορές στην οθόνη, τόσο ως animation όσο και ως ταινία με ηθοποιούς. Το 2022 ο Guilermo del Toro δίνει τη δική του άποψη γι' αυτήν, σε συσκηνοθεσία του Mark Gustafson.

Το ξέρετε: Ο ξυλουργός Τζεπέτο χάνει τον μονάκριβό του γιο, κατασκευάζει ένα παιδί από ξύλο κι αυτό ζωντανεύει και καλύπτει το αβάστακτο κενό του γιου. Με μια διαφορά: Το ξύλινο παιδί, που ποθεί να γίνει αληθινός άνθρωπος, διαθέτει μια μύτη που μεγαλώνει κάθε φορά που λέει ψέματα. Θα ακολουθήσουν πολλές περιπέτειες και χωρισμοί και επανασυνδέσεις του παιδιού και του γερο Τζεπέτο.

Βρήκα την εκδοχή αυτή πολύ ενδιαφέρουσα. Κατ' αρχήν έχουμε τη μεταφορά της ιστορίας στη φασιστική Ιταλία του Μουσολίνι, που επιτρέπει στους δημιουργούς να προσθέσουν και μια πολιτική, αντιφασιστική φυσικά, διάσταση. Από την άλλη υπάρχει η αλληγορική ιστορία της ανθρώπινης ενηλικίωσης, το σταδιακό πέρασμα από την παιδική ηλικία στην ωριμότητα. Θεωρώ επίσης ιδιαιτερότητα της παρούσας προσέγγισης τη συγκίνηση και τρυφερότητα με την οποία αντιμετωπίζονται τα πάντα, που βασικά επιτυγχάνεται και με το ρεαλισμό που εισάγεται. Ρεαλισμό που αφορά όχι βεβαίως την ιστορία (πρόκειται για παραμύθι όπου ξύλινα ομοιώματα ζωντανεύουν, μύτες μακραίνουν, τερατόμορφες μοίρες καθορίζουν τις ζωές μας κλπ.), αλλά τα συναισθήματα που δημιουργούνται και την αντιμετώπιση του θανάτου, ο οποίος είναι πάντοτε παρόν και αληθινός: Ο γιος του Τζεπέτο (δυνατή αντιπολεμική αναφορά), ο ίδιος όταν γεράσει κ.ά. Και βέβαια πανταχού παρούσα είναι η έννοια της απώλειας και της θλίψης που ακολουθεί.

Η ταινία προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο παιδικό και το ενήλικο, νομίζω όμως ότι γέρνει κυρίως προς το δεύτερο: Πρόκειται για φιλμ για ενήλικες. Υπάρχει βεβαίως η πολύ καλή εικόνα, το έντονο γκόθικ στοιχείο που εισάγει όπως πάντα ο Ντελ Τόρο, αλλά και η εναλλαγή ανάμεσα στην τρυφερότητα και το μακάβριο. Για μένα είναι μια από τις πολύ καλές ταινίες της χρονιάς.   

 

Ο ΚΑΤΑ ΒΑΘΟΣ ΥΠΕΡΟΧΟΣ "ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΙΟΣ ΤΟΥ SAINT-PAUL"

 

Το 1974  ο σημαντικός γάλλος δημιουργός Bertrand Tavernier (1941-2021) γυρίζει τον "Ωρολογοποιό του Saint-Paul", με τον καταπληκτικό Φιλίπ Νουαρέ στο βασικό ρόλο, ο οποίος έχει παίξει και σε άλλα φιλμ του σκηνοθέτη, και τον Ζαν Ροσφόρ. Θα μπορούσα να τη θεωρήσω από τις πιο ωραίες και αρκετά άγνωστες ταινίες των 70ς.

Ο ήρωας είναι ένας μεσήλικας χήρος ωρολογοποιός και αποτελεί το άκρον άωτον του συνηθισμένου ανθρώπου. Όχι "κακός" ή απαράδεκτα συντηρητικός. Το γλεντά με τους φίλους του, γελάνε αρκετά, πίνουν λίγο και η ζωή κυλά σε μια γλυκιά ρουτίνα. Ώσπου ξαφνικά μαθαίνει ότι ο 20κάτι γιος του έχει συλληφθεί κατηγορούμενος για φόνο. Ολόκληρη η ζωή του θα ανατραπεί και θα αρχίσει ένας αγώνας για να μάθει τι ακριβώς έχει συμβεί. Συγχρόνως θα αναπτύξει μια στα-όρια-της-φιλικής σχέση με τον επιθεωρητή που ερευνά την υπόθεση.

Το φιλμ μιλά για κάτι που μπορεί να συμβεί με χιλιάδες διαφορετικούς τρόπους (από έναν πόλεμο ή φυσική καταστροφή έως ένα πρόβλημα υγείας ή μια απροσδόκητη οικογενειακή ιστορία) σε οποιονδήποτε από εμάς : Την ακούσια ριζική αλλαγή της καθημερινότητάς μας. Δυστυχώς είμαστε απόλυτα εκτεθειμένοι σε κάτι τέτοιο και δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα για να εμποδίσουμε γεγονότα ή καταστάσεις που μας ξεπερνούν. Συγχρόνως όμως η ρεαλιστική αυτή ταινία εμπλέκει με αριστοτεχνικό τρόπο και άλλα σημαντικά θέματα: Την απόλυτα ανθρώπινη, συναισθηματική πλευρά, παρακολουθώντας πειστικά τον χαρακτήρα και τις αντιδράσεις ενός κοινού ανθρώπου σε κάτι που αλλάζει βίαια τα πάντα, την κοινωνική πλευρά (ποιες είναι οι σχέσεις του ήρωα με το γιο του; Τελικά γνωρίζει κάτι γι' αυτόν ή είναι δύο απομονωμένοι μεταξύ τους άνθρωποι;), αλλά και την πολιτική (γιατί και πώς έχει συμβεί ό,τι έχει συμβεί; Μήπως τα πάντα έχουν τις ρίζες τους σε πολιτικοκοινωνικές καταστάσεις / παθογένειες;). Τελικά τι σπρώχνει έναν κοινότοπο, αδιάφορο τύπο στα όρια του ηρωισμού και, ίσως, της συνειδητοποίησης της αληθινής κατάστασης των πραγμάτων;

Η ταινία είναι χαμηλότονη, δίχως εξάρσεις και ανατροπές, έως και βραδυφλεγής, ωστόσο την απόλαυσα όσο λίγες άλλες. Θα επαναλάβω αυτό που είπα στην αρχή: Για μένα αποτελεί ένα από τα άγνωστα διαμάντια των 70ς.

ΟΙ "FABELMANS" Ή Ο ΣΠΙΛΜΠΕΡΓΚ ΕΞΟΜΟΛΟΓΕΙΤΑΙ

 

Το 2022 ο πολύς Steven Spielberg γυρίζει τη μοναδική μέχρι σήμερα καθαρά αυτοβιογραφική του ταινία: Οι "Fabelmans" είναι η εξιστόρηση των παιδικών και εφηβικών του χρόνων στους κόλπους μιας οικογένειας στοργικής και ζεστής μεν, αλλά οπωσδήποτε "παράξενης". Πολύ καλή η Μισέλ Ουίλιαμς στο ρόλο της μητέρας - σχεδόν κεντρική φιγούρα το φιλμ. 

Έτσι λοιπόν παρακολουθούμε σκηνές οικογενειακής θαλπωρής, τις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη (ο Στίβεν είχε δύο αδελφές), τις δυσκολίες προσαρμογής μετά από μια δύσκολη μετακόμιση, τις σχολικές περιπέτειες, το έντονο εβραϊκό στοιχείο, τη διάλυση της οικογένειας (με γαλήνιο και φιλικό τρόπο όμως) κλπ.

"Και τι μας ενδιαφέρει η παιδικοεφηβική ηλικία του Στίβεν;", θα μου πείτε. Και όντως πιθανόν να μη μας ενδιαφέρει. Να όμως που σύντομα θα διαπιστώσουμε ότι ανάμεσα σε αναφορές σε ευρύτερα θέματα που μας αφορούν όλους, όπως η βίωση ενός χωρισμού από ένα παιδί, ο ρατσισμός και η προκατάληψη (εδώ ενάντια στους εβραίους) κλπ., υπάρχει ένα απόλυτα κυρίαρχο θέμα, που δεσπόζει και διαπερνά ολόκληρο το φιλμ και που επίτηδες άφησα τελευταίο: Αυτό της κινηματογραφοφιλίας. Είναι σαν να έχει φτιαχτεί ολόκληρη η ταινία για να δείξει όχι τόσο τις οικογενειακές καταβολές του σκηνοθέτη, αλλά κυρίως την απαρχή, την ανάπτυξη και την "έκρηξη" μιας καλπάζουσας κινηματογραφοφιλίας, που αποτέλεσε αρχικά έναν κεραυνοβόλο έρωτα (ο Σπίλμπεργκ θυμάται πολύ καλά την πρώτη ταινία που είδε ποτέ και το σοκ που του προκάλεσε) για να καταλήξει στα αποτελέσματα και να δώσει τους καρπούς που όλοι σήμερα γνωρίζουμε. Οπότε τελικά μπορούμε να πούμε ότι ολόκληρο το μεγάλης διάρκειας αυτό φιλμ δεν είναι παρά ένας δοξαστικός ύμνος στην απίστευτη μαγεία του σινεμά.

Πάντως, παρά το ότι το παρακολούθησα με αρκετό ενδιαφέρον, δεν μπορώ να το θεωρήσω μεγάλη ταινία ούτε να συμμεριστώ κάποιες παραληρηματικές κριτικές. Προσοχή όμως: Σε καμία περίπτωση δεν το θεωρώ κακό. Έχει αποδειχτεί δεκάδες φορές άλλωστε ότι ο Σπίλμπεργκ, αν μη τι άλλο, ξέρει να αφηγείται.

Η ΒΑΡΕΙΑ "ΣΚΙΑ ΤΟΥ CARAVAGGIO"

 

Ο Καραβάτζιο (1571-1610) είναι βεβαίως ο μεγάλος ζωγράφος με την άστατη και "αμαρτωλή" ζωή. Καταραμένος πριν γίνουν "μόδα" οι καταραμένοι καλλιτέχνες, καβγατζής, ομοφυλόφιλος (ή ΚΑΙ ομοφυλόφιλος), φίλος σκοτεινών ή/και λούμπεν στοιχείων, σύχναζε σε καταγώγια και συγχρόνως ζωγράφιζε για ευγενείς και εκκλησίες. Εξορίστηκε και πιστεύεται ότι σκοτώθηκε σε μονομαχία. Από την άλλη ο Michele Placido είναι ο γνωστός ιταλός ηθοποιός, αλλά και σκηνοθέτης με αρκετές ταινίες στο ενεργητικό του. Το 2022 γυρίζει το "L' Ombra di Caravaggio" (Η Σκιά του Καραβάτζιο) όπου, σε δεύτερους ρόλους εμφανίζονται η Ιζαμπέλ Ιπέρ, ο Λουί Γκαρέλ και ο ίδιος ο σκηνοθέτης / ηθοποιός.

Ένας ιεροεξεταστής συλλέγει πληροφορίες για την όχι και τόσο καθώς πρέπει ζωή του μεγάλου ζωγράφου (που από τότε ήδη θεωρείται "μεγάλος"), ψάχνει το παρελθόν του, ενώ συγχρόνως - αν και μισεί τη ζωή του - θαυμάζει το έργο του. 

Ο Καραβάτζιο παρουσιάζεται εδώ όπως περίπου τον περιγράψαμε παραπάνω, πλην όμως και ως ένα είδος ιδεολόγου / επαναστάτη ενάντια στο τότε κατεστημένο, αλλά και ως "αιρετικού", που συνειδητά ατιδρά ενάντια στην κυρίαρχη (και καταπιεστική φυσικά) εκκλησία. Πλησιάζει τους "καταραμένους" (μέθυσους, πόρνες, πάμφτωχους κλπ.) από ένα είδος αγάπης και σεβασμού γι' αυτούς και διαλέγει τα μοντέλα τόσο για τους αγίους και τις Παναγίες που ζωγραφίζει όσο και για τους "κακούς" - τον Ιούδα, τους σταυρωτές κλπ. - ανάμεσά τους (το τελευταίο περί μοντέλων είναι αλήθεια).

Καλά όλα αυτά - ανεξάρτητα αν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα ή όχι - αλλά προσωπικά το φιλμ με κούρασε πολύ. Υπερβολικά βαρύ και "δύσκαμπτο", μουντό και σκοτεινό, με ένα είδος στόμφου στην αφήγηση και ταυτόχρονα αργό, νομίζω ότι βλέπεται δύσκολα κι όταν τελειώσει αυτό που θέλεις περισσότερο είναι να πάρεις μια βαθιά ανάσα καθαρού αέρα. Δεν μου άρεσε λοιπόν η μοναδική ταινία που είδα του Placido- σκηνοθέτη. Δεν μπορώ φυσικά να έχω γνώμη για τις προηγούμενες δουλειές του.

"Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΤΥΧΟΔΙΩΚΤΗΣ" : Ο ΜΠΕΛΜΟΝΤΟ, ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΦΙΛΙΑ (;)

 

Ο Jean-Pierre Melville (1917-1973) γυρίζει το 1963 το "L'aine des Ferchaux" (ο άσχετος ελληνικός τίτλος είναι "Ο Μεγάλος Τυχοδιώκτης"!), με τον Ζαν Πολ Μπελμοντό και τον Σαρλ Βανέλ στους βασικούς ρόλους (και, για προσέξτε, σε έναν μικρό ρόλο κάνει μια από τις πρώτες της εμφανίσεις η Στεφανία Σαντρέλι).

Ένας άστατος και δίχως ηθικούς φραγμούς νεαρός, όταν "τελειώνει" με το μποξ, με το οποίο ασχολείται μέχρι τότε, γίνεται κάτι σαν σωματοφύλακας ενός ηλικιωμένου διεφθαρμένου τραπεζίτη. Όταν αυτός αρχίζει να διώκεται από τις αρχές για σκάνδαλα θα καταφύγει με ψεύτικη ταυτότητα στις ΗΠΑ και θα πάρει μαζί του και το νεαρό, ο οποίος δεν δίνει δεκάρα για το πού θα πάει και ποιο θα είναι το μέλλον του.

Ταινία σχέσεων περισσότερο, διερευνά τις σχέσεις και τους δεσμούς που δημιουργούνται βαθμιαία ανάμεσα σε δύο αμοραλιστές άντρες, για τους οποίους (σε διαφορετικό βαθμό στον καθένα, αλλά στην ουσία πρόκειται για το ίδιο γενικό μοτίβο) η λέξη ηθική δεν σημαίνει τίποτα. Μια από τις πρώτες σκηνές, με τον Μπελμοντό να εγκαταλείπει την επί καιρό ερωμένη του με έναν απίστευτα άκαρδο τρόπο, που ίσως πονά το θεατή περισσότερο από τις "χοντρές" απάτες του τραπεζίτη, είναι χαρακτηριστική και δείχνει ότι κι αυτός, παρά τη συμπαθητική του εμφάνιση και στιλ, είναι ένα κάθαρμα. Μπορεί λοιπόν να υπάρξει φιλία ανάμεσα σε δύο καθάρματα, έστω και διαφορετικού βεληνεκούς; Μπορεί κάποιος να καταλήξει να έχει απόλυτη ανάγκη τον άλλον; Ταυτόχρονα, κατά ένα μέρος τουλάχιστον, το φιλμ γίνεται road movie, δείχνοντάς μας καθημερινές εικόνες από την τότε Αμερική.

Δεν τη θεωρώ από τις πολύ καλές ταινίες του Μελβίλ, μοιάζει να έχει κάποια κενά στην αφήγηση και την ανάπτυξη της ιστορίας, ωστόσο έχει αναμφισβήτητα το ενδιαφέρον της.

"Σ'ΑΓΑΠΩ, Σ'ΑΓΑΠΩ" ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ Μ' ΑΥΤΗ ΤΗ ΣΕΙΡΑ...

 

Ο Alain Resnais (1922-1014) είναι ένας από τους πλέον εγκεφαλικούς και "δύσκολους" σκηνοθέτες του παγκόσμιου σινεμά. Το 1968, ενώ το γαλλικό "Νέο Κύμα" ήταν ακόμα νωπό, γυρίζει το "Σ' αγαπώ, Σ' αγαπώ" (Je t'aime, Je t'aime) με τους Κλοντ Ριτς και την Όλγα Ζωρζ-Πικό, ένα φιλμ τυπικά επιστημονικής φαντασίας, αλλά (αυστηρά) με τους όρους του Ρενέ.

Ένας άνθρωπος που έχει επιχειρήσει να αυτοκτονήσει δέχεται να γίνει "πειραματόζωο" επιστημόνων που δουλεύουν πάνω στο θέμα του ταξιδιού στο χρόνο και μέχρι τότε έχουν πειραματιστεί μόνο με ποντίκια. Αποφασίζεται να τον στείλουν πίσω, στο πολύ κοντινό παρελθόν. Ωστόσο ένα σφάλμα στη μηχανή θα τον παγιδέψει εκεί, με αποτέλεσμα να (ξανα)ζεί επεισόδια από το παρελθόν του, αλλά με τυχαίο τρόπο, με μπερδεμένη σειρά.

Η ιστορία αυτή δίνει στο Ρενέ την αφορμή για να μιλήσει για τη μνήμη, ένα από τα αγαπημένα του θέματα. Ουσιαστικά πρόκειται για τις ερωτικές ιστορίες του ήρωα με δύο γυναίκες, την πρώην σύζυγό του και μία κοπέλα που γνωρίζει στη δουλειά του. Εμείς (και εκείνος) βλέπουμε αποσπάσματα με τυχαία σειρά και διαφορετική διάρκεια (π.χ. μια σκηνή 1 χρόνο πριν που διαρκεί 2 λεπτά και αμέσως μετά μια σκηνή 7 χρόνια πριν που διαρκεί 4 λεπτά). Ουσιαστικά παρακολουθούμε τα σκόρπια κομμάτια ενός παζλ, που ο θεατής προσπαθεί να ενώσει ώστε να αποκρυπτογραφήσει την ιστορία του ήρωα. Γι' αυτό έγραψα στην αρχή ότι "μιλά για τη μνήμη". Έτσι δεν λειτουργεί και η μνήμη μας; Αποσπασματικά; Δεν εμφανίζεται ξαφνικά μια ανάμνηση, χάνεται και μετά από ένα λεπτό ή 10 μέρες μπορεί να αναδυθεί κάποια άλλη, άσχετη;

Προσωπικά δεν αποτελεί μια από τις αγαπημένες μου ταινίες του Ρενέ, ωστόσο το ενδιαφέρον της είναι αναμφισβήτητο.

"NASHVILLE" Ή ΤΟ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ ΧΑΟΣ

 

Το 1975 ο Robert Altman (1925-2006) γυρίζει το σχεδόν τρίωρης διάρκειας "Nashville", αναφορά βεβαίως στη θρυλική πόλη - πρωτεύουσα της κάντρι. Εδώ δοκιμάζει για πρώτη φορά αυτό που πολύ αργότερα θα έκανε στα "Στιγμιότυπα" και άλλα φιλμ του: Τις πολλές, άσχετες μεταξύ τους, πλην όμως διαπλεκόμενες ιστορίες. Επίσης το πλήθος των μεγάλων ονομάτων που εμφανίζονται, κάποιοι σε μικρούς ρόλους (πολλοί υπήρξαν μεγάλοι σταρ των 70ς και 80ς): Κιθ Καραντάιν, Κάρεν Μπλακ, Σέλι Ντιβάλ, Νεντ Μπίτι, Τζεραλντίν Τσάπλιν, Λίλι Τόμλιν, Τζεφ Γκόλντμπλουμ, Έλιοτ Γκουλντ, Τζούλι Κρίστι κ.α.).

Στο Νάσβιλ διαδραματίζονται ταυτόχρονα πολλές ιστορίες. Οι περισσότερες απ' αυτές έχουν επίκεντρο την κάντρι, καθώς η πόλη είναι η κοιτίδα της: Διάσημοι τραγουδιστές και τραγουδίστριες, wanabe σταρς, καμαρίνια, παρασκήνια και συναυλίες, αλλά και οι προσωπικές ζωές όλων αυτών, οι έρωτες, οι καταρρεύσεις και οι υστερίες τους, οι απιστίες και οι σχέσεις με μάνατζερς και κοινό... Και όχι μόνο: Ένας image maker  ενός πολιτικού, ο οποίος κατεβαίνει ως ανεξάρτητος πρόεδρος των ΗΠΑ, μπαινοβγαίνει στο σκηνικό, κλείνει συναυλίες υπέρ του υποψήφιου και αρθρώνει έναν πολιτικό λόγο που κινείται ανάμεσα στην ανατροπή του κατεστημένου και το... κιτς. Οι περισσότεροι από τους ήρωες θα συναντηθούν προς το τέλος σε μια μεγάλη συναυλία με απρόσμενη κατάληξη.

Ο Altman αγαπούσε την κάντρι. Αυτό φαίνεται καθαρά και, πριν απ' οτιδήποτε άλλο, η ταινία είναι ένα μεγάλο αφιέρωμα σ' αυτή. Εδώ καταφέρνει να την αναμείξει με το γενικότερο κλίμα της Αμερικής της εποχής, την πολιτική, τον τρόπο σκέψης, την αισθητική (ή μη αισθητική αν θέλετε). Φυσικά τα τραγούδια του αποκλειστικά αμερικάνικου αυτού είδους κυριαρχούν (αν λοιπόν απεχθάνεστε την κάντρι, εγώ σας προειδοποίησα). Υπάρχουν πάνω από 30 (!) χαρακτήρες, αλλά νομίζω ότι καταφέρνει να σκιαγραφήσει αδρά όλους τους, ώστε να συμπάσχουμε μαζί τους και να παρακολουθούμε με ενδιαφέρον τις ιστορίες τους.

 Η ταινία, με τη μεγάλη διάρκεια και το χάος της, άλλους κουράζει κι άλλους κάνει να μιλούν για αριστούργημα. Προσωπικά μου αρέσει πολύ (δίχως όμως να τη θεωρώ και αριστούργημα). Διαλέγετε και παίρνετε. Σίγουρα πάντως πρόκειται για σημαντικό φιλμ.

ΝΟΣΤΙΜΟ, ΑΛΛΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟ "ΜΕΝΟΥ"

 

Ο Mark Mylod είναι σχετικά άγνωστος και μάλλον αδιάφορος σκηνοθέτης λίγων ταινιών. Είναι περισσότερο τηλεοπτικός. Να όμως που το 2022 γυρίζει το "Μενού", με τον πολύ καλό Ρέιφ Φάινς και την Άνια Τέιλορ-Τζόι, μια κατάμαυρη, σαρκαστικότατη κωμωδία με αρκετό ενδιαφέρον.

Μια ομάδα ζάπλουτων ανθρώπων όλων των ηλικιών, κάποιοι απ' αυτούς διασημότητες, πληρώνουν ένα ασύλληπτο ποσό για να πάνε με ειδικά σκάφη σε απομονωμένο μικρό νησί, όπου βρίσκεται το εστιατόριο ενός σούπερ σεφ, πιθανόν του καλύτερου στον κόσμο και ο οποίος δέχεται πελάτες που μόνο ο ίδιος επιλέγει. Μεταξύ τους υπάρχει και ένα νεαρό ζευγάρι. Θα διαπιστώσουμε αμέσως ότι το προσωπικό του εστιατορίου είναι οργανωμένο σαν στρατός, με τυφλή πειθαρχία στον σεφ. Και τα παράξενα συμβάντα θα αρχίσουν...

Φιλμ με ακραίο μαύρο χιούμορ (θα το καταλάβετε όσο περνά η ώρα) και αγχωτική ατμόσφαιρα, σατιρίζει ανελέητα μια σειρά από πράγματα: Πρώτα - πρώτα στο στόχαστρο μπαίνει η "υψηλή κοινωνία", όχι μόνο με την έννοια της αριστοκρατίας ή των επιχειρήσεων, αλλά και αυτή που περιλαμβάνει μια σειρά γελοίων και ηλίθιων καραγκιόζηδων (αθλητές, μέτριοι ηθοποιοί με μεγάλο σουξέ, μια ξινή σούπερ σταρ "κριτικός εστιατορίων" κλπ.), που το κοινό μεταξύ τους είναι μόνο τα πολλά λεφτά (για να πας στο συγκεκριμένο εστιατόριο άλλωστε αυτό αποτελεί προϋπόθεση). Όσο προχωρά βλέπουμε την κενότητα, τα βρώμικα μυστικά, την υπεροψία, την ηλιθιότητα μερικές φορές όλων αυτών των τύπων. Έτσι το εστιατόριο και οι εκλεκτοί (;;;) πελάτες του μετατρέπονται σε μια καρικατουρίστικη απεικόνιση της σύγχρονης κοινωνίας. Όσο για τον περίφημο σεφ και την ομάδα του... ε, αυτό θα μπορούσε να είναι ένα δείγμα απόλυτου φανατισμού κάποιων κοινωνικών ομάδων. Σε ένα εντελώς πρώτο επίπεδο γίνεται (προφανώς) και καυστική κριτική στα "υπεργκουρμέ" πανάκριβα εστιατόρια που ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια (ίσως αυτό με άγγιξε προσωπικά, διότι απεχθάνομαι όσο τίποτα αυτούς που σερβίρουν ένα πελώριο άδειο πιάτο με μια δυσδιάκριτη πρασινωπή κουτσουλιά στην αριστερή του άκρη διακοσμημένη περίτεχνα με χορταράκια και περιμένουν να προσκυνήσεις την ανυπέρβλητη νοστιμιά αυτής της μισής μπουκιάς που έχεις πληρώσει με το μισό μηνιάτικο ενός μέσου ανθρώπου).

Ανεξάρτητα απ' αυτά όμως, πρόκειται για πρωτότυπη, καλογυρισμένη ταινία, που κρατά τον θεατή και συγχρόνως ασκεί, όπως είπαμε, αιχμηρή κριτική. Από τα πιο ενδιαφέροντα φιλμ της χρονιάς.

"ΜΕΡΕΣ ΕΥΤΥΧΙΑΣ": ΦΑΡΜΕΣ, ΠΑΘΗ ΚΑΙ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

 

Ο Terrence Malick έχει μια παράξενη κινηματογραφική ιστορία: Εμφανίζεται στη δεκαετία του 70, γυρίζει 2 ταινίες που παίρνουν διθυραμβικές κριτικές και μετά εξαφανίζεται για 20 ολόκληρα χρόνια. Επανεμφανίζεται ξαφνικά από το πουθενά το 1998 με τη "Λεπτή Κόκκινη Γραμμή" και από εκεί συνεχίζει κανονικά με άλλες ταινίες (που, προσωπικά, συνήθως δεν μου αρέσουν). Η δεύτερη από τις δύο πρώτες ταινίες του στα 70ς είναι το "Days of Heaven" (Μέρες Ευτυχίας) του 1978, με τους νεαρούς τότε Ρίτσαρντ Γκιρ και Σαμ Σέπαρντ, αλλά και την "σπανίων εμφανίσεων" Μπρουκ Άνταμς στους βασικούς ρόλους.

Πρόκειται για ένα αγροτικό δράμα που διαδραματίζεται στις αρχές του 20ού αιώνα στις ΗΠΑ. Ένα ζευγάρι φτωχών εραστών (που κρύβουν απ' όλους ότι είναι εραστές) μετακινούνται από μέρος σε μέρος (όπως πάμπολλοι άλλοι την εποχή αυτή) βρίσκοντας εποχικές αγροτικές δουλειές σε φάρμες (μετά το τέλος της σεζόν οι φτωχές αυτές μάζες αγροτών έφευγαν ομαδικά αναζητώντας την επόμενη δουλειά στα χωράφια). Σε μία μεγάλη φάρμα ο νεαρός πλούσιος ιδιοκτήτης ερωτεύεται την κοπέλα, αγνοώντας ότι είναι με άλλον. Ο εραστής της, μαθαίνοντας ότι ο φάρμερ πρόκειται να πεθάνει σύντομα από ανίατη ασθένεια, πείθει την κοπέλα να τον παντρευτεί ώστε αργότερα να γίνει κληρονόμος του και να γλυτώσουν έτσι για πάντα από τη φτώχεια.

Εξαιρετική σκηνοθεσία και εικόνα (ο Μάλικ γύρισε το φιλμ μόνο αυγές και σούρουπα για να πετύχει το φωτισμό και την ατμόσφαιρα που επιθυμούσε), ποιητική διάθεση, ατμοσφαιρική φωτογράφιση της φύσης τόσο στις φιλικές και στις εχθρικές της στιγμές, στιβαρό δράμα με συναισθηματικές συγκρούσεις μεγάλης έντασης και χαρακτήρες "καλοί" και "κακοί" ταυτόχρονα (έτσι δεν είναι άλλωστε η ανθρώπινη φύση;), συνθέτουν μια ταινία που θεωρήθηκε από τότε "μεγάλη" και αναγνωρίζεται από τις σημαντικές του μεγάλου αμερικάνικου σινεμά των 70ς. Εξ άλλου η φύση πάντοτε παίζει σημαντικό ρόλο στο σινεμά του Μάλικ και αυτό φαίνεται ήδη από αυτό το 2ο φιλμ του. Επίσης - από την ατμόσφαιρα και μόνο - αναγνωρίζεται το έντονο μεταφυσικό (σχεδόν θρησκευτικό) στοιχείο που πάντοτε διέπει το έργο του. Γι' αυτό και η ταινία αυτή έχει χαρακτηριστεί ως "βιβλική παραβολή". Να το ψάξετε. Κι αν το βρείτε σε μεγάλη οθόνη, ακόμα καλύτερα,

ΣΤΗΝ ΑΦΟΡΗΤΗ ΑΕΡΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ "BARDO"

Κανονικά ο μεξικανός Alejandro Inarritu μου αρέσει πολύ και πάντοτε παρακολουθούσα το έργο του. Μέχρι το 2022 που έκανε το ανοικονόμητο "Bardo, falsa crónica de unas cuantas verdades" (Μπάρντο, το Ψευδές Χρονικό ενός σωρού Αλήθειες), απ' όπου άρχισα να τον φοβάμαι.

Ένας διάσημος και βραβευμένος μεξικάνος σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ που ζει και δουλεύει στις ΗΠΑ επιστρέφει με την οικογένειά του για λίγο στην πατρίδα του για να παραλάβει ένα σημαντικό βραβείο. Από εκεί και πέρα το φιλμ είναι πλημμυρισμένο από τις φαντασιώσεις του, τους εφιάλτες του, τις σκέψεις και τα συναισθήματά του που μεταμορφώνονται σε εικόνες, την αλαζονεία  και την (περίπου) ανθρωποφοβία του. 

Ουσιαστικά (θέλει να) είναι μια φελινική ταινία, με πρότυπο βεβαίως - αυτό είναι ξεκάθαρο - το περίφημο "8 1/2". Ωστόσο κατά τη γνώμη μου ο Ιναρίτου σπάει τα μούτρα του όταν πασχίζει να αναμετρηθεί με το πρότυπό του. Η ουσία είναι ότι προσωπικά βρέθηκα αφόρητα στην πάνω από δυόμιση ώρες διάρκεια του φιλμ (κάθε λίγο έριχνα ματιές στην ώρα για να μάθω πόσο ακόμα θέλει για να τελειώσει). Βασικά μας μιλά (με αλληγορικό τρόπο) για τα δημιουργικά αδιέξοδα του καλλιτέχνη, για την απέχθειά του στα βραβεία και τις κάθε λογής επίσημες συγκεντρώσεις και αναγνωρίσεις και, ίσως κυρίως, για τις πολύπλοκες σχέσεις αγάπης - μίσους της χώρας του (και των επιφανών καλλιτεχνών της) με τις γειτονικές πανίσχυρες και πολιτισμικά (εκτός των άλλων) ιμπεριαλιστικές ΗΠΑ. Καλά όλα αυτά, αλλά είναι τόσο φλύαρα, εγωκεντρικά και δοσμένα με "βαρύ" τρόπο που κουράστηκα αφάνταστα. Οι συχνά όμορφες και εξ ίσου συχνά σουρεαλιστικές εικόνες φοβάμαι ότι δεν αρκούν για να κάνουν μια καλή ταινία.

 Ο Hal Ashby (1929-1988) είναι από τους αγαπημένους μου αμερικανούς σκηνοθέτες των 70ς (κυρίως), αλλά μάλλον παραγνωρισμένος. Ίσως επειδή δυστυχώς έφυγε νωρίς. Το 1973 πάντως γυρίζει "Το Τελευταίο Απόσπασμα" (The Last Detail), με τον απολαυστικότατο Τζακ Νίκολσον, τον Ράντι Κουέιντ και τον Ότις Γιανγκ στους βασικούς ρόλους.

Δύο μονιμάδες στο Ναυτικό αναλαμβάνουν να μεταφέρουν ένα νεαρό συνάδελφό τους στη φυλακή για μικροέγκλημα. Θα πάρουν οδοιπορικά κάποιων ημερών (αφού η φυλακή βρίσκεται σε άλλη, μακρινή πόλη), στο δρόμο οι σχέσεις δεσμοφυλάκων - κρατούμενου θα εξομαλυνθούν και, τελικά, οι δύο σκληροτράχηλοι καραβανάδες θα αποφασίσουν να κάνουν το νεαρό να περάσει μερικές καλές "τελευταίες μέρες" προτού τον χώσουν στο κελί για 12 χρόνια (αν θυμάμαι καλά).

Από τις πλέον ανθρώπινες ταινίες του αμερικάνικου σινεμά, συνδυάζει με καλό τρόπο τον ρεαλισμό, το χιούμορ, την τετριμμένη, μίζερη καθημερινότητα και τη ζεστασιά των συναισθημάτων - κι όλα αυτά απόλυτα "προσγειωμένα". Τι εννοώ: Εδώ δεν υπάρχουν ηρωισμοί, περιπέτειες, αποδράσεις και κυνηγητά, ούτε αποφάσεις που θα ανατρέψουν τα πάντα. Εδώ όλα κυλάν με τρόπο προβλεπόμενο, τυπικό, όπως ακριβώς δηλαδή θα συνέβαινε στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων της καθημερινής ζωής. Όμως ακόμα και σ' αυτή τη θαμπή και γκρίζα καθημερινότητα μπορεί να διεισδύσει το συναίσθημα και η συμπάθεια... Συγχρόνως η ταινία ασκεί κριτική στην αμερικάνικη δικαιοσύνη με τις "δύο ταχύτητες". Στη στρατιωτική εδώ, αλλά υποθέτω ότι εύκολα μπορούμε να μεταφέρουμε την εικόνα στην ευρύτερη διακαιοσύνη. 

Από τις καλές ταινίες δρόμου μιας προηγούμενης εποχής, συνίσταται ιδιαίτερα στους φίλους του αμερικάνικου σινεμά πριν την ανούσια ψηφιακή και υπερηρωική σύγχρονη φάση του. Και, ξαναλέω: Ο Νίκολσον, ως σκληροτράχηλος "παλιός", αλλά όχι μόνο, είναι απολαυστικός.

Ο "ΦΑΝΤΟΜΑΣ", Ο ΛΟΥΙ ΝΤΕ ΦΙΝΕΣ ΚΑΙ Η ΞΕΠΕΡΑΣΜΕΝΗ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ

 

Είχα δει παιδάκι κάποιες ταινίες με τον Λουί Ντε Φινές και βρήκα τη  ευκαιρία, από καθαρή περιέργεια, να δω κάποια απ' αυτές για να μάθω πόσο αντέχει σήμερα. Ε, λοιπόν, δεν... (κατά τη γνώμη μου πάντα). Η ταινία, που επέλεξα στην τύχη, ήταν ο "Φαντομάς" (1964) του Andre Ηunebelle (1896-1985), με τον Λουί ντε Φινές βεβαίως, το Ζαν Μαρέ και τη Μιλέν Ντεμονζό.

Ο περιβόητος κακοποιός Φαντομάς βασίζει την εγκληματική του δράση στο ότι μπορεί να μεταμφιέζεται σε ό,τι θέλει, ακόμα και αποκτώντας πρόσωπα άλλων, και να δρα έτσι με όποια ταυτότητα επιθυμεί. Κανείς δεν ξέρει το αληθινό του πρόσωπο (ούτε κι εμείς, αφού ποτέ δεν θα αποκαλυφτεί στο φιλμ). Ο ντε Φινές είναι ο νευρικός αρχηγός της αστυνομίας που - μάταια - τον κυνηγά. 

Ο συγκεκριμένος Φαντομάς μπορεί να είναι ο ήρωας δημοφιλών μυθιστορημάτων των αρχών του 20ού αιώνα (κάτι σαν τον Αρσέν Λουπέν) και των αντίστοιχων βουβών ταινιών του Φεγιάντ, ωστόσο σ' αυτή εδώ η αναβίωσή του σαφώς μοιάζει με το ιταλικό κόμικς Diabolik, που πρωτοβγήκε το 1962 και γνώρισε μεγάλη επιτυχία στη χώρα του. Σ' αυτό ο ήρωας κάνει ό,τι ακριβώς ο εδώ Φαντομάς. 

Καλά όλα αυτά, αλλά, παρά το ότι προφανώς πρόκειται για κωμωδία, με το ζόρι κατάφερα να χαμογελάσω. Όσο για το σενάριο, είναι κάτι παραπάνω από προσχηματικό και εύκολο, με τα πάντα να γίνονται με απόλυτη ευκολία. Τελικά μου φαίνεται ότι ταιριάζει για σημερινό κοινό ηλικιακά μικρότερο από εφηβικό (οι έφηβοι ξέρουν πάρα πολλά σήμερα για να διασκεδάσουν και να αφεθούν στην απίστευτη αφέλεια των όσων συμβαίνουν). Μένει ως το μόνο διασκεδαστικό στοιχείο ο πάντα νευρικός χαρακτήρας του ντε Φινές / επιθεωρητή, που μπορεί να βγάλει γέλιο με τις γκριμάτσες, τις κινήσεις του, το οξύθυμο και νευρικό του χαρακτήρα του κλπ. 

Φοβάμαι πάντως ότι για μένα το φιλμ είναι ο ορισμός του ξεπερασμένου.