Δευτέρα, Ιουλίου 04, 2011

ΟΙ ΠΑΡΑΧΑΡΑΚΤΕΣ: ΗΡΩΕΣ Ή ΔΕΙΛΟΙ;



"Οι Παραχαράκτες" είναι ένα ακόμα δράμα που διαδραματίζεται στο εφιαλτικό Ολοκαύτωμα, δηλαδή στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Γυρίστηκε από τον αυστριακό Stefan Ruzowitzky το 2007 και κατά τη γνώμη μου είναι από τα πιο ενδιαφέροντα.
Βασίζεται σε μια αληθινή ιστορία (δεν έχω την παραμικρή ιδέα για το αν υπήρχαν και οι συγκεκριμένοι χαρακτήρες, με τη συγκεκριμένη ιδιασυγκρασία ο καθένας, αλλά μιλάμε για το γενικό πλαίσιο): Οι ναζί, χρησιμοποιώντας εβραίους κρατούμενους χαράκτες, τυπογράφους, αλλά και - κυρίως - παραχαράκτες, πλαστογράφησαν εκατομμύρια αγγλικές λίρες και δολάρια με σκοπό να τα ρίξουν στην αγορά και να τινάξουν έτσι στον αέρα τις οικονομίες άγγλων και αμερικάνων. Τα κατάφεραν αρκετά με τη λίρα, άργησαν όμως μοιραία με το δολάριο.
Ο κεντρικός χαρακτήρας της ταινίας είναι ένας υπερταλαντούχος και κυνικός εβραίος παραχαράκτης, που όταν συλλαμβάνεται κλείνεται σε στρατόπεδο συγκέντρωσης με διπλή ιδιότητα: Και ως ποινικός και ως εβραίος. Εκεί μπαίνει επικεφαλής επίλεκτης ομάδας με ειδικά προνόμια, που αποτελείται από άλλους που έχουν σχέση με την τυπογραφία για να φέρει σε πέρας την αποστολή που προαναφέραμε, και το πυκνό δράμα αρχίζει.
Νομίζω ότι το φιλμ πετυχαίνει αρκετά καλά και στα τρία επίπεδά του: Και στη σκιαγράφηση των χαρακτήρων (ο μικρόκοσμος δηλαδή) - είναι άλλωστε εξαιρετικές και οι ηθοποιίες - και στο συγκεκριμένο τεράστιο δίλημμα που προκύπτει (σαμποτάρουμε την προσπάθεια και γινόμαστε ήρωες ή συνεργαζόμαστε και σωζόμαστε; Το κατ' εξοχήν στόρι όπου στηρίζεται το δράμα δηλαδή) και στην κατάδειξη της φρίκης των στρατοπέδων και την καταδίκη του ασύλληπτου εγκλήματος που συνέβει εκεί (στο ιστορικό επίπεδο και φόντο δηλαδή). Ο ήρωας ειδικότερα είναι - και παραμένει ως το τέλος - μια αμφιλεγόμενη, διφορούμενη προσωπικότητα, που κινείται ανάμεσα στον ηρωισμό και τον φιλοτομαρισμό, αν και ο βασικός του εκούσιος ρόλος είναι να σώζει επανειλημμένα ολόκληρη την ειδική ομάδα των κρατουμένων, παραβλέποντας ίσως την ίδια την έκβαση του πολέμου, που, ως ένα βαθμό, θα μπορούσε ακόμα και να κριθεί από την επιτυχία ή μη του εγχειρήματος. Τι ακριβώς είναι λοιπόν; Ένας ήρωας σε "τοπικό" επίπεδο, που αψηφά το ευρύτερο φόντο ή... Πριν προλάβετε να απαντήσετε, σκεφτείτε για το αν έχετε ξεκάθαρη θέση για τι τι ακριβώς θα κάνατε εσείς στη θέση του. Ταυτόχρονα η ταινία με έβαλε για τα καλά στο κλίμα της και με κράτησε δύο ώρες σε αγωνία, δίχως να με κάνει καθόλου να βαρεθώ, οπότε τη θεωρώ απόλυτα πετυχημένη. Μια ευχάριστη έκπληξη που ήρθε από έναν άγνωστο σε μένα δημιουργό.
Και μια τελευταία παρατήρηση: "Κι άλλη ταινία για το Ολοκαύτωμα"; θα πουν αρκετοί. Δεν κατάλαβα. Γιατί δεν αναρωτιούνται: "Κι άλλη ταινία με σούπερ ήρωες"; "Κι άλλο γουέστερν"; "Κι άλλη αισθηματική κομεντί"; "Κι άλλα αυτοκινητοκυνηγητά"; Και μπορώ με ευκολία να πω και μερικές ακόμα δεκάδες παραδείγματα. Γιατί αυτή η ειδική ενόχληση με την ενασχόληση με το Ολοκαύτωμα; Κατά τη γνώμη μου για το συγκλονιστικό αυτό θέμα θα εξακολουθήσουν πάντοτε να γυρίζονται ταινίες. Είναι απόλυτα αναμενόμενο, αφού, πολύ απλά υπήρξε το μεγαλύτερο εν ψυχρώ έγκλημα του 20ού αιώνα. Και αυτό που κάνει τα πράγματα ακόμα πιο σοκαριστικά, είναι ότι επιτελέστηκε (εν ψυχρώ πάντα, για να μην ξεχνιόμαστε) όχι από κάποιους τριτοκοσμκούς, όπου, λόγω συνολικής οικονομικής καθυστέρησης είναι αναμενόμενο η ωμή βία να χρησιμοποιείται συχνότερα από τους "πολιτισμένους", αλλά από ανθρώπους που θεωρούνται ότι βρίσκονταν στην υψηλότερη κορυφή του πολιτισμού, μορφωμένους, με υψηλό σχετικά βιοτικό επίπεδο και, κατά μέσον όρο, εκλεπτυσμένη κουλτούρα. Αν αυτό δεν είναι σοκαριστικό και ικανό να δημιουργήσει χιλιάδες ακόμα ιστορίες (σενάρια, βιβλία κλπ.), τότε τι είναι;

7 Comments:

Blogger Simurgh said...

Συμφωνώ απόλυτα με την τελευταία σου παράγραφο. Πραγματικά το ολοκαύτωμα είναι το πιο παράλογο και αισχρό έγκλημα του προηγούμενου αιώνα. Όχι μόνο γιατί οι γερμανοί ήταν τότε ένας από τους πιο «διαφωτισμένους» λαούς, αλλά και επειδή τα θύματα δεν ήταν εχθροί. Άλλο είναι να σκοτώνεις πολωνούς και τσέχους που θέλεις να πάρεις τα εδάφη τους, ή κομμουνιστές που είναι πολιτικοί αντίπαλοι, κι άλλο να σκοτώνεις ακίνδυνους πολίτες του κράτους σου, ή να ξεδιαλέγεις σε όποια χώρα κατακτάς τους εβραίους στην καταγωγή και να τους αφανίζεις. Ανθρώπους που δεν αντιστάθηκαν.
Κι αυτή η κατάσταση είναι που δίνει αφορμή για άπειρα σενάρια. Κι ακόμα δεν έχουν γυριστεί αρκετές ταινίες, ακόμα περιμένω μια για τους έλληνες εβραίους που μεταφέρθηκαν στο Άουσβιτς.

Για μένα ο παραχαράκτης είναι ήρωας, ειδικά στο τέλος. Στο μουσείο του ολοκαυτώματος στο Ισραήλ υπάρχει μια γωνιά για όσους σώθηκαν εις βάρος άλλων. Κάποιος περιέγραφε πως σώθηκε προδίδοντας τον ίδιο του τον πατέρα.. δεν φταίει αυτός όμως, περισσότερο φταίνε οι ανόητοι που ψήφισαν το χίτλερ, και οι ανόητοι που άφησαν να γίνουν τόσα εγκλήματα και τώρα είναι συνταξιούχοι παππούδες χωρίς τύψεις στη συνείδησή τους.

Ιουλίου 04, 2011 10:30 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Χαίρομαι που συμφωνείς. Κι εγώ επίσης με την τελευταία σου παράγραφο. Έτσι είναι. Άλλοι φταίνε ουσιαστικά ακόμα και γι' αυτούς που αναγκάστηκαν να κάνουν φριχτά πράγματα για να επιβιώσουν.
Πέραν αυτών όμως, ο πρωταγωνιστής έχει κάτι σαφώς αντιηρωικό. Γενικά δεν είναι και πολύ ευχάριστος τύπος και συχνά κάνει πράγματα για τον εαυτό του μόνο και, όσο κυλά το φιλμ, και για την ομάδα. Και είναι και ένας κοινός ποινικός, μη το ξεχνάμε. Αλλά σίγουρα υπάρχει αυτό το ενδιαφέρον για μένα κράμα ηρωισμού - αντιηρωισμού στην προσωπικότητά του.

Ιουλίου 05, 2011 3:26 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Α, και κάτι άλλο συνειρμικά. Στο "Ποτέμκιν", όταν ο επαναστατημένος λαός της Οδησού, μαζί με τους ναύτες του θωρηκτού, αρχιζουν να φωνάζουν "Κάτω ο τσάρος" και άλλα επαναστατικά συνθήματα, υπάρχει ένας πλούσιος, όπως δείχνει η αμφίεσή του, που φωνάζει "Θανατος στους εβραίους". Τότε οι επαναστάτες στρέφονται όλοι μαζί εναντίον του και, μάλλον τον σκοτώνουν ή έστω τον δέρνουν, δεν μας δείχνεται η μοίρα του. Βρισκόμαστε δηλαδή στον αντίποδα του ναζισμού.

Ιουλίου 05, 2011 3:29 μ.μ.  
Blogger Simurgh said...

Εντάξει είναι ποινικός, αλλά συνήθως τέτοιοι απατεώνες, είναι οι «καλοί» στον κινηματογράφο. Δεν είναι ο τέλειος ήρωας σίγουρα, αφού συνεργάζεται με τους ναζιστές.
Το ποτέμκιν δεν το έχω δει, αλλά η σκηνή που λες μου φαίνεται λίγο υπερβολική, αν και δεν έχω ιδέα τι έπαιζε με τον αντισημιτισμό στα πρώτα χρόνια της σοβιετική ένωσης, οπότε δεν το συνεχίζω. Πάντως η Ρωσία ήταν παλιότερα πρώτη στα πογκρόμ, και ο Άιζενσταιν είχε και εβραϊκή καταγωγή, και ίσως γι' αυτό έβλεπε τους εβραίους θετικά.
Θα προσπαθήσω να βρω την ταινία, αν και ο Αλέξανδρος Νιέφσκι δε με ενθουσίασε.

Ιουλίου 05, 2011 4:38 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Μα δεν μιλάω για την αλήθεια ή μη της σκηνής. Φυσικά και είναι υπερβολική. Άλλωστε στη Ρωσία υπήρχε έντονο αντισημιτικό στοιχείο. Σχολιάζω απλώς την κινηματογραφική άποψη και το πώς (κατά τον Αιζενστάιν), η επανάσταση θα έπρεπε να αποβάλλει κάθε ρατσισμό.

Ιουλίου 05, 2011 6:51 μ.μ.  
Blogger atreju said...

Η αλήθεια είναι ότι στα πρώτα της βήματα η ρώσικη επανάσταση δεν ήταν ρατσιστική ούτε αντισημιτική. Ο καζαντζάκης στο "ταξίδι στη ρουσσία" (1925 αν δεν κάνω λάθος) αναφέρει συζητήσεις του με αξιωματούχους και στοχαστές εβραίους της σοβιετικής επανάστασης.
Η συνέχεια βεβαίως είναι γνωστή. Η σοβιετική ένωση υπήρξε έντονα αντισημιτική με φοβερούς διωγμούς εναντίον των εβραίων.

Ιουλίου 06, 2011 1:00 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Ναι. Κι εγώ κάτι τέτοιο νομίζω, δίχως να διεκδικώ δάφνες αυθεντίας, αφού δεν έχω ψάξει βαθιά το θέμα. Πάντως η πρώτη φάση της επανάστασης - όπως όλες οι πρώτες φάσεις των επαναστάσεων - αναμφισβήτητα είχε πολύ θετικότερα στοιχεία.

Ιουλίου 06, 2011 1:53 μ.μ.  

Δημοσίευση σχολίου

Links to this post:

Δημιουργία Συνδέσμου

<< Home

eXTReMe Tracker