Σάββατο, Ιουνίου 18, 2011

ΟΤΑΝ Ο ΗΛΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΨΕΥΤΗΣ, ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΠΩΣ ΔΕΙΧΝΕΙ



Στα 1994 η κατάρρευση του "υπαρκτού σοσιαλισμού" ήταν ακόμα νωπή και ίσως η εξέλιξη των πραγμάτων ακόμα αβέβαιη. Τότε ο Nikita Mikhalkov γυρίζει τον "Ψεύτη Ήλιο" (Utomlyonnye solntsem για τους ρωσομαθείς φίλους μας), που είναι μια από τις πρώτες ρωσικές ταινίες που μιλά τόσο ανοιχτά για τον σταλινικό ολοκληρωτισμό και τις εφιαλτικές διώξεις που έγιναν την εποχή της παντοκρατορίας του. Πλην όμως η ταινία δεν είναι στενά (και στεγνά) πολιτική, με την έννοια ότι μιλά για το θέμα που την καίει μέσα από ένα δράμα, μέσα από την καθημερινότητά (συχνά με χιουμοριστικές πινελιές) και το παρελθόν των χαρακτήρων της, μέσα από ερωτικές ιστορίες τρέχουσες ή παλιές. Κατά τη γνώμη μου η αρετή της βρίσκεται στο πάντρεμα του προσωπικού με το πολιτικό στοιχείο, η ανάδυση του πολιτικού δράματος μέσα από μια α λα Τσέχοφ ματιά.
Ο συνταγματάρχης Κοτόφ περνά ειδυλλιακές στιγμές στο εξοχικό του σπίτι με την πολυμελή του οικογένεια - και κυρίως βέβαια με την αγαπημένη του γυναίκα και τη μικρή του κόρη. Η αναπάντεχη επίσκεψη ενός γνωστού από το παρελθόν δημιουργεί μια παράξενη αναταραχή και, σιγά - σιγά, το παρελθόν, αλλά και το αληθινό πρόσωπο του παρόντος, αρχίζουν να αποκαλύπτονται.
Ο Μιχαλκόφ βρίσκεται σίγουρα σε καλές στιγμές, το δράμα είναι πυκνό, η κατάληξη συγκλονιστική. Βρίσκω μάλιστα πολύ δυνατές τις σκηνές προς το τέλος, όπου οι ήρωες που γνωρίζουν την αλήθεια εξακολουθούν να προσποιούνται πως τα πάντα εξακολουθούν να είναι ειδυλιακά μποροστά στα υπόλοιπα, ανύποπτα μέλη της οικογένειας.
Ίσως κάποιες αντιρήσεις μου βρίσκονται ακριβώς σ' αυτό το "ειδυλιακά", λέξη που επαναλαμβάνω συχνά εδώ. Ο σκηνοθέτης, μέσα στον προφανή αντισταλινισμό του (πολύ καλά κάνει), τον οποίο τονίζει με κάθε δυνατό τρόπο (θυμηθείτε το πελώριο αερόστατο με την εικόνα του Στάλιν που μοιάζει να καλύπτει τα πάντα), αλλά και μέσα από την αντίθεσή του σε όλο το σοβιετικό καθεστώς, οδηγείται σε μια μάλλον μανιχαϊστική λογική: Οτιδήποτε σχετίζεται με το καθεστώς αυτό είναι νομοτελειακά κακό (τα τανκς που μπαίνουν στα χωράφια στην αρχή, οι μάλλον ηλίθιες ασκήσεις άμυνας κατά ενδεχόμενου χημικού πολέμου που καταστρέφουν την καλή διάθεση του πλήθους, οι πράκτορες στο τέλος...), ενώ οτιδήποτε σχετίζεται με τις ξένοιαστες οικογενειακές στιγμές του ήρωα υπέροχο. Γενικά βρήκα το όλο πράγμα πολύ άσπρο - μαύρο. Και, για να επιστρέψουμε στο "ειδυλιακό" που λέγαμε, η περιγραφή της πλούσιας και ξένοιαστης οικογενειακής ζωής του σοβιετικού ήρωα συνταγματάρχη, με την τεράστια οικογένεια, την υπηρέτρια (!) που όλοι πειράζουν, τις γραφικές γριούλες που αναπολούν το Παρίσι, ενώ γύρω τους οι αγρότες είναι εμφανώς φτωχοί και μοχθούν, όλα παραπέμπουν σε εικόνες της τσαρικής αριστοκρατίας. Δεν μπορεί κανείς να πιστέψει ότι όλα αυτά συμβαίνουν σε ένα κομμουνιστικό καθεστώς. Άθελά του ίσως ο Μιχαλκόφ αποκαλύπτει ότι νοσταλγεί αυτές τις "ειδυλιακές" (για τους αριστοκράτες) εποχές, ανεξάρτητα από τη σωστή κριτική του κατά του σοβιετικού συστήματος (για να μην πείτε ότι συμπαθώ αυτό το καταπιεστικό αλήστου μνήμης σύστημα).
Πέραν όλων αυτώ όμως, βρίσκω τον "Ψεύτη Ήλιο" μια πολύ δυνατή ταινία και ένα από τα σημαντικά δράματα των τελευταίων δεκαετιών. Και, επί πλέον, μια ταινία με τη σφραγίδα αυτού που λέμε "ρωσική ψυχή". Αξίζει νομίζω να τη δείτε, παρά τις αντιρρήσεις που εξέφρασα.

ΥΓ: Ο σκηνοθέτης είναι και πρωταγωνιστής της ταινίας, ενσαρκώνοντας τον συνταγματάρχη.

3 Comments:

Blogger Monsieur Hulot said...

Εξαίρετο έργο.
Βαθύτατα π ο λ ι τ ι κ ό, παρά την νοσταλγικά ερωτική εισαγωγή και το α' μέρος, με γοητευτικό ...νατουραλισμό, που σε ξεγελά.
Τό θεωρώ αληθινό διαμάντι. Διαλαμβάνει πολλά : και ψυχογραφία και κοινωνικες, οικογενειακές, Αισθηματικές, ερωτικές , μα και βαθύτατα πολιτικές διαστάσεις.
Ανίθετα, οι φοβερές υποψίες του άγριου Γραφειοκρατικού περίγυρου, που κυκλώνουν τον Στρατηγό σιγά σιγά σα φίδια και θα οδηγήσουν στο βάναυσο τέλος του, έχουν αποδοθεί θαυμάσια.

Περίεργο που σε μιά κοινωνία -ΡωσοΣοβιετική-Σταλινική- υπό την -πρωτάκουστη στον 20ό αιώνα- σιδερένια τυραννία της Γραφειοκρατίας, όπου τα πάντα -Τέχνη-Παιδεία-Φιλοσοφία-Θεσμοί-Δίκαιο- διοικούνταν από την πολιτική κλίκα του Κόμματος, όπου τα πάντα ήταν πρώτα και κατεξοχήν π ο λ ι τ ι κ ά , όπου -ένα ελαχιστότατο παράδειγμα, - δ ε ν ζωγράφιζες επίσημο έργο, δ ε ν έγραφες ποίηση, δ ε ν τολμούσες ν' ασχοληθείς με την γλυπτική, άν δεν έπαιρνες έγκριση απ' τον Κομισσάριο των Πολιτιστικών υποθέσεων, αν δεν ήταν κάθε έργο τέχνης στρατευμένο. Να υπηρετεί την Μπολσεβίκικη εξουσία και τον Κομμουνισμό !

Τά πάντα σχεδόν εκεί, τότες, ήταν π ο λ ι τ ι κ ά μέχρις ...ψυχοπαθολογικού βαθμού . Ως κι η οικογένεια έπρεπε να τηρεί τις σταλινικές/ γραφειοκρατικές ''αξίες'' του στρατευμένου κομμουνισμού (εξουσιαστικής τυραννικής μορφής φυσικά) : σ' οιαδήποτε απόκλιση μάλιστα που διεπίστωνε ο έντιμος κομμουνιστής/πατέρας-σύζυγος κτλ., ή νεολαίος- της Κομσομόλ, ώφειλε να καταγγείλει τα άλλα μέλη της οικογένειας, ή τους γονείς του στο ...Κόμμα ! (Πανομοιότυπα μετά στο Ναζισμό...)

Κατανοώ την αντίρρησή σου, αλλά δεν με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Μου φαίνεται, πως ο Μιχάλκωφ ήθελε να βάλει και το κωμικό στοιχείο και να μιλήσει και για την οικογένεια (εκτός από την πολιτική) και το στρίμωξε μέσα από αυτές τις εικόνες που περιγράφεις. Δεν με ενόχλησε αυτό.

Θεωρώ πως ο "Ψεύτης ήλιος" μαζί με το "Urga" και το "Μαύρα Μάτια" είναι το top3 του Μιχάλκωφ.
Βέβαια, τώρα βρίσκεται σε πτωτική πορεία: μετριότατο βρήκα το "12" και η νέα του ταινία το "Ψεύτης ήλιος 2" (διάρκειας 3 ωρών!) πήρε τις χειρότερες κριτικές!

Για τον "Ψεύτη ήλιο": 4,5/5

Ιουνίου 19, 2011 7:00 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Ναι, το 12 με κούρασε πολύ. Κι εγώ άκουσα κακά λόγια για το νο 2. Αλλά, διάβολε, και μόνο η ιδέα να κάνεις "Ψεύτη ήλιο 2" λες και είναι Superman, είναι ηλίθια.
Άλλος ένας πρώην μεγάλος λοιπόν σε κάθετη πτώση. Να τον προσθέσεις στη λίστα που λέγαμε.
Όπως διάβασες στο τελος, παρά τις αντιρρήσεις μου, η ταινία μ' αρέσει. Είναι δύσκολο να μη σου αρέσει κάτι τόσο δυνατό, συγκλονιστικό θα έλεγα, κυρίως στο 2ο μισό.

Ιουνίου 19, 2011 11:13 μ.μ.  
Blogger Monsieur Hulot said...

"και μόνο η ιδέα να κάνεις "Ψεύτη ήλιο 2" λες και είναι Superman, είναι ηλίθια."

Ακριβώς! Πάντως, έχω μεγάλη περιέργεια τί άλλο θα δείξει και μάλιστα σε 3 ώρες!

Ετοιμάζω λίστα με σκηνοθέτες εγκλωβισμένους στη μανιέρα τους, ο Νικίτα θα είναι από τα πρώτα ονόματα!

Ιουνίου 19, 2011 11:53 μ.μ.  

Δημοσίευση σχολίου

Links to this post:

Δημιουργία Συνδέσμου

<< Home

eXTReMe Tracker