Κυριακή, Ιουνίου 12, 2011

"ΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΤΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ": ΕΝΑ ΔΥΣΤΟΠΙΚΟ ΝΟΥΑΡ


Έχω απόλυτα αντικρουόμενα συναισθήματα για τον εκκεντρικό δανό Lars von Trier. Άλλες ταινίες του μ' αρέσουν πολύ κι άλλες μισώ, πράγμα μάλλον λογικό, αφού πρόκειται για ένα είδος σχιζοφρενικής προσωπικότητας (ας μη μιλήσουμε και για τις ναζιστικές του συμπάθειες). Μερικές από τις πρώτες ταινίες του πάντως, όπως το "Στοιχείο του Εγκλήματος" και το "Europa" είναι από τις αγαπημένες μου. Το πρώτο ("Forbrydelsens element" ο δανέζικος τίτλος) γυρίστηκε το 1984 και είναι η ταινία που τον έκανε γνωστό στη χώρα μας.
Σίγουρα δύσκολη ταινία, με πολύ ιδιαίτερη εικαστική άποψη και δίχως απόλυτα ξεκάθαρη πλοκή, είναι αναμενόμενο να ενοχλεί όσους αρέσκονται σε μια καθαρή, γραμμική αφήγηση και όχι σε ένα κινηματογραφικό παιχνίδι όπως αυτό. Πρόκειται για φιλμ νουάρ, με πλήθος αναφορών, οπτικών και σεναριακών, στο είδος, το οποίο όμως διαδραματίζεται σε μια ακαθόριστης εποχής παρακασμένη, κατεστραμένη και δυστοπική Ευρώπη (ο Τrier έχει κάνει ένα είδος τριλογίας μεταξύ 1984-1991 με θέμα την παρακμή και καταστροφή της Ευρώπης), οπότε εντάσεται και στο χώρο του φανταστικού. Ο ήρωας, ένας μπάτσος που για χρόνια ζει στο Κάιρο, καλείται να επιστρέψει στη βόρεια Ευρώπη για να βοηθήσει στον εντοπισμό ενός σίριαλ κίλερ και βασίζει την έρευνά του στο βιβλίο που φέρει τον τίτλο της ταινίας, το οποίο έγραψε ο γέρος μέντοράς του και βάσει του οποίου ο ερευνητής πρέπει να μπει βαθιά στο μυαλό του διαταραγμένου δολοφόνου.
Τα σημάδια της πλήρους κατάρευσης της ηπείρου είναι κάτι παραπάνω από εμφανή. Σ' αυτά άλλωστε βασίζεται και ολόκληρη η εξαίρετη κατά τη γνώμη μου αισθητική του φιλμ. Τα πάντα είναι καλυμένα από νερό, όπου επιπλέουν ή είναι βυθισμένα κάθε λογής αντικείμενα (αλλά και νεκρά άλογα). Τα πάντα διαποτίζονται θαρρείς από τη μόνιμη υγρασία, ενώ η βροχή είναι διαρκής. Οι άνθρωποι αυτοκτονούν τελετουργικά, τα πάντα είναι διαβρωμένα, σκουριασμένα, ξεφτισμένα. Ο κόσμος (ή μάλλον η Δύση) καταρέει.
Μέσα σ' αυτό το αποκαλυπτικό κλίμα με τις εντυπωσιακές εικόνες της παρακμής, το αστυνομικό μέρος της ιστορίας περνά σε δεύτερο πλάνο. Ο Trier δεν δίνει καμιά εξήγηση για το τι ακριβώς συμβαίνει, γιατί η ήπειρος βρίσκεται σ' αυτή την εφιαλτική κατάσταση, τι ακριβώς είναι το "μεγάλο άλμα", με το οποίο πεθαίνουν οι άνθρωποι... Αφήνει μόνο τις εικόνες να μιλήσουν. Και τον ήρωα που μπαίνει όλο και πιο βαθιά στο παρακμιακό κλίμα και, συγχρόνως, στο μυαλό του δολοφόνου που κυνηγά ακολουθώντας βήμα - βήμα την πορεία του σε ένα εφιαλτικό οδοιπορικό. Ένα άλλο στοιχείο, κοινό στις πρώτες ταινίες του, είναι αυτό του υπνωτισμού, που επαναλαμβάνεται και στο "Europa". Ο σκηνοθέτης μοιάζει να γοητεύεται απ' αυτό και το βάζει στην ταινία, αλλά ο τρόπος και το γιατί ακριβώς το χρησιμοποιεί δεν είναι ξεκάθαρο. Όντως δεν καταλαβαίνω ακριβώς το γιατί ο ήρωας υπνωτίζεται για να ανακαλέσει την περιπέτειά του στην Ευρώπη, όπως και το τι ακριβώς συμβαίνει - σε σχέση με τον υπνωτισμό πάντα - στο τέλος.
Η πειραγμένη και φιλτραρισμένη φωτογραφία κυριαρχείται από πορτοκαλί - ώχρα χρώματα, επιτείνοντας έτσι την ατμόσφαιρα σκουριάς και αλλοίωσης των πάντων. Γενικά μιλώντας θα χαρακτήριζα το φιλμ ως μια κατ' εξοχήν ταινία ατμόσφαιρας, που κυριαρχεί πάνω σε κάθε άλλο στοιχείο. Τι θέλει να μας πει ο Trier; Δύσκολο να πούμε, εκτός από μια βάσιμη εικασία: Μας μιλά με το δικό του τρόπο για την παρακμή του δυτικού πολιτισμού. Δύσκολη λοιπόν και η ταινία για πολλούς, το είπαμε, αλλά για μένα ένα από τα καλύτερα φιλμ που βασίζονται στην ατμόσφαιρα - και μένουν γι' αυτό χαραγμένα στο μυαλό.

11 Comments:

Blogger Simurgh said...

Είναι από τις πρώτες «σινεφίλ» ταινίες που είδα ποτέ, αν θυμάμαι καλά την είδα για πρώτη φορά στην ΕΤ3 μόνο και μόνο γιατί είχε τετραγωνάκι, και μου άρεσε πάρα πολύ. Κυρίως η ατμόσφαιρα αλλά και κάποιες εικόνες, όπως με τους ανθρώπους να αυτοκτονούν ή το άλογο στο νερό. Ο υπνωτισμός είναι μάλλον για να θυμηθεί ο αστυνόμος κάτι που έχει απωθήσει στη μνήμη του επειδή υποτίθεται ήταν τραυματικό.

Ιουνίου 12, 2011 9:27 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Ναι, ισχύει αυτό, απλώς μένεια ανοιχτό το τέλος σε σχέση με τον υπνωτισμό. Ίσως να μην το θυμάσαι. Δεν μπορώ όμως να το πως. Είναι spoiler. Γενικά πάντως έχεις δίκιο, διότι υπήρχε κάτι τρομακτικό που πιθανόν είχε απωθήσει.
Χαίρομαι που σου αρέσει η ταινία αυτή.

Ιουνίου 13, 2011 9:54 π.μ.  
Blogger Simurgh said...

Πραγματικά δε θυμάμια να μου χει μείνει κάποια απορία με τον υπνωτισμό, ίσως θέλει ξεσκόνισμα η ταινία έχω χρόνια να την δω

Ιουνίου 13, 2011 1:31 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

SPOILER για οσους δεν έχουν δει το φιλμ:
Στο τέλος ο ήρωας, που είναι υπνωτισμένος, προσπαθεί να ξυπνήσει, αλλά ο υπνωτιστής δεν προφέρει τη λέξη που θα τον ξυπνούσε. Το πράγμα μένει εκει. Μπορεί όλο αυτό να είναι συμβολικό (ίσως ο ήρωας μένει για πάντα στην κατεστραμένη Ευρώπη), αλλά πάντως δεν ξεκαθαρίζεται ούτε τι τελικά συνέβει (αν ξύπνησε ή όχι) ούτε γιατί δεν το ξύπνησε, αν τελικά δεν τον ξύπνησε.

Ιουνίου 13, 2011 3:23 μ.μ.  
Blogger Monsieur Hulot said...

Kαι εμένα μου έχει προκαλέσει άκρως αντικρουόμενα συναισθήματα ο Lars von Trier. Ενώ τον λάτρεψα στο "Dogville" και στη "Μήδεια", τον μίσησα στο "Dancer in the Dark" και στο "Antichrist". Η πρώτη του ταινία, το "Στοιχείο του Εγκλήματος" , όμως, ανήκει στην πρώτη κατηγορία. Ένα γοητευτικό μείγμα φίλμ νουαρ, φουτουριστικής ταινίας και σουρεαλιστικού ονείρου. Ο Τρίερ χτίζει μια υπέροχη, αποπνικτική και νοσηρή ατμόσφαιρα και σε αυτό τον βοηθά και η γνώριμη πειραματική του σκηνοθεσία.

Προσωπική αξιολόγηση: 4/5

Ιουνίου 15, 2011 3:39 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Θα συμφωνήσω μαζί σου. Θα προσθέσω στις ταινίες του που δεν μου αρέσουν το αγαπημένο σε πολλούς "Δαμάζοντας τα Κύματα". Προσοχή όμως: Όχι επειδή το μισώ σαν ταινία, αλλά μόνο επειδή διαφωνώ κάθετα με την ιδεολογία του.

Ιουνίου 15, 2011 6:07 μ.μ.  
Blogger Simurgh said...

Απ' τις ταινίες του Τρίερ:
Το «Στοιχείο του εγκλήματος» το είδα αρκετά μικρή και ενθουσιάστηκα
Το Epidemic και Europa δε μου άρεσαν πολύ, βαρέθηκα.
Το «Χορεύοντας στο σκοτάδι» είναι μια από τις 2-3 πρώτες ταινίες που είδα σε κινηματογράφο, και είχα ενθουσιαστεί τόσο πολύ που δεν περιγράφεται: όταν οι θόρυβοι στο εργοστάσια γίνονται μουσική, ακόμα συγκινούμαι όταν το θυμάμαι.
Το «Δαμάζοντας τα Κύματα» δε με συγκίνησε.
Τους «ηλήθιους» τους βρήκα διασκεδαστικούς.
Το «Direktøren for det hele » δε μου άρεσε καθόλου, καιρό είχα να δω τόσο ηλήθια κωμωδία.
Η «Μήδεια» δε μου κανε καμιά εντύπωση, ίσως επειδή δεν είδα να αμφισβητεί αυτόν το μύθο που τον μισώ.
Το «Ντογκβιλ» πάλι δε με ενθουσίασε, ίσως επειδή είχα κάνει το λάθος να διαβάσω κριτικές πιο πριν και ήξερα τι θα γίνει.
Το « Μαντερλει» μου άρεσε περισσότερο, δε ξέρω σαν ταινία, αλλά τουλάχιστον με έβαλε σε σκέψεις
Το «The Five Obstructions» μου άρεσε
Ο «Αντίχριστος» με απογοήτευσε, αν και η σκηνοθεσία ήταν καλή, μου φάνηκε ότι σαν νόημα είχε ένα μεγάλο κενό.

Υποψιάζομαι ότι ο Τριερ είναι σχετικά δημοφιλής επειδή για πολλούς «μεινστριμ» θεατές, είναι ο μοναδικός εκπρόσωπος του «σινεμά του δημιουργού» που έχουν δει. Επειδή κάνει ταινίες στα αγγλικά με γνωστούς ηθοποιούς, επειδή τον προώθησαν όσο κανέναν άλλο στις Κάννες, επειδή δημιουργεί σκάνδαλά. Δεν το λέω από σνομπισμό, εννοώ ότι και ο «ποιοτικός» κινηματογράφος επαναλαμβάνεται, έχει τα δικά του κλισέ, και ο Τριερ δεν έφερε κάτι τόσο καινούριο. Πχ. το περίφημο δόγμα. Στην πραγματικότητα οι μισές καλλιτεχνικές ταινίες υπακούουν και υπάκουαν στις αρχές του δόγματος έτσι κι αλλιώς, πριν «εφευρεθεί» απο τον Τριερ.

Ιουνίου 15, 2011 6:52 μ.μ.  
Blogger Monsieur Hulot said...

Vandimir συμφωνώ απολύτως για το "Δαμάζοντας τα Κύματα"! Άψογο τεχνικά, αλλά πολύ εκβιαστικό. Το μίσησα πραγματικά.
Ζήλεψα το σχόλιο της Simurgh και είπα να κάνω κάτι ανάλογο.
Ο θείος Λαρς είναι ιδιαίτερη περίπτωση και θα έλεγα να πάρω τις ταινίες του μία προς μία (απ'όσες έχω δει, φυσικά):

1. Dogville (5/5): Τέτοια ταινιάρα δεν πρόκειται να μας ξαναδώσει ο Δανός. Αδιόρατη ειρωνία, εκπληκτικό στυλιζάρισμα σε μια ταινία που με άφησε άφωνο! "Έσπασα" και εγώ σαν τις κούκλες της Grace!

2. The Element of Crime (4/5): Ένα γοητευτικό μείγμα φιλμ νουαρ, φουτουριστικής ταινίας και σουρεαλιστικού ονείρου.

3. Medea (3,5/5): Πολύ ενδιαφέρουσα προσέγγιση στην Αρχαία Ελληνική τραγωδία.

4. Europa (3,5/5): Πολύ εντυπωσιακή, γοητευτική και αρκετά περίεργη, αλλά κενή και φορμαλιστική.

5. Εpidemic (2,5/5): Παρουσιάζει ενδιαφέρον αυτός ο έντονος πειραματισμός, αλλά δεν είναι πάντοτε τόσο επιτυχημένος.

6. Breaking With the Waves (2/5): Το είχα δει πολύ παλιά και θυμόμουν πώς μου άρεσε πολύ, θυμόμουν μια παθιασμένη ερωτική ιστορία. Το ξαναείδα πολύ πρόσφατα και είδα μια μίζερη, απαισιόδοξη και εκβιαστική ταινία που δε με σεβάστηκε. Αλλά 2/5 λόγω της Ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ς σκηνοθεσίας και της εκπληκτικής Γουάτσον.

7. Manderlay (2/5): Ενδιαφέρον, αλλά πολύ απλοϊκό ιδεολογικά.

8. Direktøren for det hele (1,5/5): Άσε την κωμωδία καλύτερα ρε Λαρς. Η έντονη εξάρτηση από τους διαλόγους κουράζει γρήγορα.

9. Antichrist (1/5): Σε αυτή την ταινία ένιωσα θύμα. Θύμα του Τρίερ. Θύμα της κατάθλιψής του, θύμα της πρόκλησης για την πρόκλησή του, θύμα της μιζέριας του. Ρηχή ιδεολογικά και απωθητική οπτικά. Αν είναι έτσι και η "Μελαγχολία" ...

10. Dancer in the Dark (0/5): Έχω βαρεθεί να ακούω διθυράμβους γι'αυτό το κούφιο κατασκεύασμα! Η έκδηλη προκλητικότητα του Τρίερ μου προκαλεί θυμηδία, αλλά θα την ανεχόμουν αν τουλάχιστον κατάφερνε να την δικαιώσει κινηματογραφικά. Αντιθέτως,μόνο σαν μια άσκηση ύφους μπορώ να δω αυτή την ταινία. Η συγκίνηση εκβιάζεται με τον πιο εύκολο και φτηνό τρόπο.Εντάξει,κλάψαμε,αυτό τι σημαίνει; Ότι μας άγγιξε την ψυχή το θείο χέρι της Τέχνης; Μάλλον το αφτί μας τράβηξε με βρώμικα δάχτυλα...Ο νωθρός συναισθηματισμός είναι ένας από τους πιο επικίνδυνους εχθρούς του κινηματογράφου κι εν γένει της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Ιουνίου 15, 2011 9:57 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Κάπου ανάμεσα στους δύο. Χαίρομαι που κανείς μας δεν πολυγουστάρει το πολυεκτιμημένο "Δαμαζοντας...". Δεν αντέχω αυτή τη χριστιανική, 100% μαζοχιστική άποψη για τη ζωή. Όποιος γουστάρει να αυτομαστιγώνεται, με γεια του με χαρά του, δικαίωμά του, να τον βοηθήσω μάλιστα, αν είναι φτωχός, να αγοράσει και το μαστίγιό του. Αλλά όχι να το προβάλλει αυτό ως πρέπουσα στάση ζωής!

Ιουνίου 16, 2011 5:48 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Μου αρέσουν πολύ και το "Στοιχείο" και το "Europa". Βαρέθηκα στο Epidemic. Dogville και Manderlay μου άρεσαν πολύ, κυρίως το πρώτο (αλήθεια, πρόσεξε κανείς ότι ο παρανοϊκός Τρίερ καταλήγει στις δύο αυτές ταινίες σε εκ διαμέτρου διαφορετικά συμπεράσματα; Στο ένα είναι υπέρ της εκδίκησης, που θεωρεί κάθαρση, στο άλλο αφήνεται στον μαζοχισμό του, τού στιλ "καλύτερα ήταν όταν ήταν σκλάβοι"). Βρήκα κι εγώ διασκεδαστικούς τους Ηλίθιους, συμφωνώ με Simurgh για Αντίχριστο, ευτυχώς δεν είδα την κωμωδία.

Ιουνίου 16, 2011 5:55 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Και, επιτέλους Simurgh, λες κάτι που κι εγώ έχω σκεφτεί πολύ: Με αρκετές από τις κάτι-παραπάνω-από -κλασικές τραγωδίες διαφωνώ ιδεολογικά!

Ιουνίου 16, 2011 5:57 μ.μ.  

Δημοσίευση σχολίου

Links to this post:

Δημιουργία Συνδέσμου

<< Home

eXTReMe Tracker