Κυριακή, Ιανουαρίου 23, 2011

ΤΟ ΕΠΟΣ ΤΟΥ "ΑΡΧΟΝΤΑ ΤΩΝ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙΩΝ" ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ




Μεταξύ 2001 και 2003 ο Peter Jackson τόλμησε αυτό που για δεκαετίες θεωρούνταν ακατόρθωτο: Να μεταφέρει στην οθόνη το θρυλικό, ογκώδες έπος του J.R.Tolkien “The Lord of the Rings”. Ο συγγραφέας το έγραφε σχεδόν σε όλη τη δεκαετία του 40. Το βιβλίο είναι κάπου 1200 σελίδες. Η ταινία γύρω στις 8.30’ ώρες. Και λέω 8.30’ επειδή σκοπεύω να γράψω για την περίφημη τριλογία αντιμετωπίζοντάς την σαν μία, ενιαία ταινία, πράγμα που είναι στην πραγματικότητα, άσχετα αν για καθαρά πρακτικούς λόγους προβλήθηκε σε τρία μέρη, που αντιστοιχούν στα τρία βιβλία του έπους: «The Fellowship of the ring”, “The Two Towers” και “The Return of the King”.
Πριν ξεκινήσω όμως δηλώνω ότι είναι αδύνατο να είμαι αντικειμενικός (όσο αντικειμενικός τέλος πάντων μπορεί να είναι κάποιος όταν γράφει κριτική για οτιδήποτε). Κι αυτό επειδή υπήρξα μεγάλος λάτρης του βιβλίου, που με είχε πραγματικά σημαδέψει όταν το διάβασα με κομμένη την ανάσα κάπου στα 20 και κάτι μου. Το λέω αυτό διότι, παρά το ότι γενικά πιστεύω ότι πρέπει να εξετάζουμε τις ταινίες όσο πιο ανεξάρτητα γίνεται από την πηγή προέλευσής τους, εδώ, ακριβώς επειδή πρόκειται για ειδική περίπτωση για μένα, φοβάμαι ότι δεν μπορώ να αποφύγω τις συγκρίσεις.
Αρχικά λοιπόν είχα επιφυλάξεις για το εγχείρημα της μεταφοράς του στην οθόνη. Όπως και πολλοί άλλοι, θεωρούσα ότι είναι απλώς αδύνατη δίχως να κατακρεουργήσει κανείς το βιβλίο σε πολλά επίπεδα. Έκπληκτος λοιπόν διαπίστωσα ότι ο Jackson κατόρθωσε να μείνει αρκετά πιστός τόσο στα γεγονότα όσο και – σε γενικές γραμμές – στο πνεύμα του έπους του Τόλκιν. Φυσικά σ’ αυτό βοηθά αρχικά η τεράστια διάρκεια, οι 8.30’ ώρες που λέγαμε, αλλά και το σενάριο και η σκηνοθεσία του. Οι παραχωρήσεις υπάρχουν (το ότι κάνει τον Νάνο κάπως κωμική φιγούρα, κάποιες μεμονωμένες σκηνές στις μάχες κλπ.), αλλά είναι τόσο λίγες και διακριτικές, που νομίζω ότι δεν ενοχλούν.
Συνολικά πρόκειται αναμφισβήτητα για ένα μέγιστο, κινηματογραφικό πλέον, έπος που δείχνει τις απίστευτες ικανότητες του σύγχρονου σινεμά. Η κυριαρχία των εντυπωσιακών εφέ (από τους ψηφιακούς στρατούς έως τα μακιγιάζ και από τα πάμπολλα τερατόμορφα πλάσματα έως τα τοπία και τις πόλεις), εδώ νομίζω ότι χρειάζεται απόλυτα, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του φιλμ, αφού μόνο έτσι είναι δυνατόν να αποδοθεί με εικόνες η αχαλίνωτη φαντασία του συγγραφέα. Ο οποίος, σημειωτέον, δημιούργησε από το μηδέν έναν ολόκληρο κόσμο, αρκετά διαφορετικό σε όλα τα επίπεδα από τον δικό μας, και μάλιστα με όλες τις λεπτομέρειες, την ιστορία και τις παραδόσεις του, τις φυλές του, ακόμα και τις γλώσσες ή τα αλφάβητά του (στο βιβλίο υπάρχουν πάνω από 200 σελίδες με παραρτήματα, που διαβάζονται προαιρετικά, με «πραγματολογικά στοιχεία» σχετικά με τη Μέση Γη). Τα έγραψα όλα αυτά για να πω ότι βρίσκω φυσικό, όταν φτιάχνεις έναν εντελώς φανταστικό κόσμο, να βασίζεσαι στα εφέ – αντίθετα με πλήθος άλλων σύγχρονων ταινιών του φανταστικού, όπου τα εφέ είναι ένας (βαρετός για μένα) αυτοσκοπός.
Πέραν αυτών, το συχνά σκοτεινό και βαρύ κλίμα του συγγραφέα παραμένει αυτούσιο (η όλο και πιο δύσκολη πορεία του Φρόντο, το Γκόλουμ, οι μαύροι ιππότες, η σκηνή με την αράχνη που είναι δοσμένη σχεδόν σα σκηνή από ταινία τρόμου κλπ.) Όσο για τη μελαγχολία που διαπερνά ολόκληρη τη γραπτή τριλογία (ο Τόλκιν κάνει συχνά σαφές ότι όλο το έπος αποτελεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής μύθων, θαυμάτων, ομορφιάς, που αντιπροσωπεύονται από του Έλφς, και την αρχή του περάσματος στην εποχή των ανθρώπων), η μελαγχολία λοιπόν αυτή δίνεται κυρίως στο τέλος, που είναι εξαιρετικά συγκινητικό. Ίσως εδώ οι συντελεστές δεν θέλησαν να την κάνουν περισσότερο διάχυτη. Φυσικά οι μάχες είναι πραγματικά επικές, πολλές από τις εικόνες πολύ δυνατές, που μένουν στο μυαλό του θεατή, άλλες πάλι πανέμορφες, και, εννοείται, αν μη τι άλλο τα φιλμ είναι κάτι πολύ παραπάνω απ’ αυτό που συνήθως αποκαλούμε «χορταστικό θέαμα». Το βασικό μοτίβο της αιώνιας διαμάχης καλού – κακού φυσικά παραμένει – ή μάλλον εδώ δίνεται με αρχετυπικό τρόπο. Πολλοί πιστεύουν (και με δεδομένη την εποχή που γράφτηκε) ότι το βιβλίο αποτελεί αλληγορία του δεύτερου παγκόσμιου πόλεμου, με τις ολοκληρωτικές δυνάμεις να ενσαρκώνονται ως οι «κακοί». Και όντως, η εφιαλτική δικτατορία του Σαουρόν θα μπορούσε να παραπέμπει σ’ αυτό. Ο ίδιος ο Τόλκιν το έχει βέβαια αρνηθεί, μερικά πράγματα όμως λειτουργούν και υποσυνείδητα… Από την άλλη - κι αυτό είναι ακόμα σημαντικότερο - όλη η τριλογία μπορεί να ειδωθεί σαν μια παραβολή της διαφθοράς που προκαλεί η εξουσία στους πάντες, καλούς και κακούς, έχοντες και μη καλές προθέσεις. Το περίφημο Δαχτυλίδι είναι το σύμβολό της. Όποιος το αποκτά, ανεξαρτήτως προθέσεων όπως είπαμε, διαφθείρεται. Κι αυτό είναι τελεσίδικο. Σαν τρίτο νόημα θα μπορούσα να δω ότι ενυπάρχει η πίστη στους συνηθισμένους, κοινούς ανθρώπους και η παραδοχή ότι, παρά το ότι οι μεγάλοι, οι έχοντες εξουσία, μοιάζουν να κινούν τα νήματα, ουσιαστικά η ιστορία γράφεται από τους κάτω. Αυτό φαίνεται και από την επιλογή ενός ταπεινού χόμπιτ (που είναι ένας άγνωστος ουσιαστικά και ξεχασμένος λαός στη ιστορία της Μέσης Γης, που δεν έχει παίξει ποτέ κανένα ρόλο) να εκτελέσει μια τέτοια, σχεδόν αδύνατη αποστολή, αλλά - σε μικρότερη κλίμακα - και με τον καθοριστικότατο ρόλο που παίζει ο Σαμ, σχεδόν υπηρέτης και ακόμα ταπεινότερος και "συνηθισμένος τύπος" από τον ίδιο τον Φρόντο. Δίχως αυτόν τον "τελευταίο τροχό της αάμαξας" κυριολεκτικά, τίποτα δεν θα είχε γίνει. Τιμή στους αφανείς λοιπόν.
Φυσικά πολλοί θα πουν το κλασικό «το βιβλίο είναι καλύτερο». Ναι, αλλά αυτό συμβαίνει ουσιαστικά με όλα τα καλά βιβλία που μεταφέρονται στο σινεμά. Και τελικά δεν έχει και πολύ νόημα σαν παρατήρηση. Γι’ αυτό είπα στην αρχή ότι είναι καλύτερα να ξεχνάμε όσο γίνεται το πρωτότυπο και να κρίνουμε μόνο τη ταινία – άσχετα αν εδώ εγώ πρώτος – πρώτος παρασπόνδησα. Νομίζω πάντως ότι δεν θα ήταν δυνατό να υπάρχει εδώ το πλήθος των υποπλοκών του βιβλίου, οι πάμπολλες αναφορές σε γεγονότα του παρελθόντος, τα τραγούδια κλπ. κλπ.
Καταλάβατε ότι τελικά έχω θετική γνώμη και για τις ταινίες. Μια γνώμη που συνοψίζεται στην πεποίθησή μου ότι ο Jackson έκανε πραγματικά ό,τι καλύτερο μπορούσε με το αχανές υλικό που είχε στα χέρια του, δίχως να προδώσει (σε μεγάλο βαθμό τουλάχιστον) το πνεύμα του. Με δεδομένο το πρωτότυπο υλικό λοιπόν, αν αυτό δεν είναι επίτευγμα, τότε τι είναι;
ΥΓ: Ας σημειωθεί εδώ ότι δεν μου αρέσει η λογοτεχνία fantasy. Τη θεωρώ εξαντλημένο είδος, που επαναλαμβάνεται βαρετά. Τεράστια εξαίρεση αποτελεί ο Τόλκιν. Και επειδή είναι ο πρώτος (σχεδόν), ή τουλάχιστον ο πρώτος σε τέτοια έκταση και σοβαρότητα, που το έκανε, ορίζοντας όλες σχεδόν τις παραμέτρους του είδους με τη μία, και επειδή θεωρώ ότι το έχει κάνει καλύτερα απ' όλους τους μετά, οι οποίοι, θέλοντας και μη, "κλέβουν" διαρκώς απ' αυτόν και την αρχετυπική του δημιουργία. Πιθανές εξαιρέσεις απλώς επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

12 Comments:

Anonymous αορτή said...

Κι εγώ είμαι (η τουλάχιστον υπήρξα) μεγάλη φαν του βιβλίου, σε σημείο λατρείας προς τον Τόλκιν, κι έχω διαβάσει ότι βιβλίο του κυκλοφορούσε πριν από 10 χρόνια στην Ελλάδα, στα αγγλικά πάντα, και παράγγειλα και μερικά από το εξωτερικό. Γενικά συμφωνώ με ότι έγραψες: δε μπορώ να φανταστώ πώς θα μπορούσε να κάνει κανείς εμπορική ταινία μένοντας περισσότερο πιστός στο πνεύμα του βιβλίου. Αυτό που με ενόχλησε πιο πολύ όταν προτοείδα την ταινία ήταν η παρουσίαση των ξωτικών και των ορκ. Τα γνώριμα πρόσωπα των ηθοποιών δε μπορούσαν να μου προκαλέσουν το δέος που υποτίθεται οτι εξέπεμπαν η Άργουεν και η Γκαλάντριελ. Όσο για τους άντρες ξωτικά άστα να πάνε. Τα όρκ δε, σύμφωνα με τον Τόλκιν, έμοιαζαν περισσότερο με άσχημους ανθρώπους (βασικά μογγόλους), και δεν ήταν τα γκροτέσκ τέρατα που παρουσιάζονται στην ταινία.
Ένα πράγμα που με ενοχλεί στο βιβλίο είναι ο βαθύς συντηρητισμός του Τόλκιν που μερικές φορές φτάνει τα όρια ναζιστικών θεωριών.

Ιανουαρίου 24, 2011 1:50 π.μ.  
Blogger vandimir said...

Ναι, αυτά είναι οι παραχωρήσεις που λέγαμε, για να γίνει μια εμπορική ταινία. Εξακολουθώ όμως να τις θεωρώ σχετικά λίγες. Όσο για τα προσωπα των γνωστών ηθοποιών καιτο δέος, έχεις δίκιο, αλλά δεν μπορώ να φανταστώ τι πώς θα μεταδιδόταν με εικόνα η άισθηση δέους που αποπνέουν.
Ο Τόλκιν είναι συντηρητικός, όντως, όπως ένας συνηθισμένος άγγλος καθηγητής της εποχής (κι όπως, ας πούμε ο Αριστοφάνης σε άλλα μέρη και εποχές). Αλλά στα όρια του ναζισμού γιατί; Αυτό δεν το καταλαβαίνω.

Ιανουαρίου 25, 2011 9:20 π.μ.  
Anonymous αορτή said...

Στα όρια του ναζισμού είναι μάλλον λάθος έκφραση, αφού ο Τόλκιν διαφωνούσε από πάντα με το κίνημα αυτό. Όμως τα αισθητικά του πρότυπα πλησίαζαν αυτά της "αρίας φυλής". Όσοι δεν έχουν λευκή επιδερμίδα, γαλανά μάτια, όμορφο στητό σώμα, είναι ή ορκ ή οι κακοί άνθρωποι του νότου, ή προδότες. Επίσης υπάρχει μια ιεραρχία εκ γενετής: πρώτα τα ξωτικά, μετά οι άνθρωποι του Νούμενορ, μετά οι υπόλοιποι άνθρωποι (μαζί με τα χόμπιτ), μετά οι νάνοι και οι Εντ, μετά τα όρκ. Μπορείς να επηρεάσεις τον κόσμο (όπως έκανε ο Σαμ) αλλά μόνο αν μείνεις πιστός στην κοινωνική τάξη όπου ανήκεις (του υπηρέτη).

Για τα ξωτικά, βασικά, μάλλον έχεις δίκιο. Ίσως μπορούσε να μην τις έδειχνε καθόλου (ειδικά την Άργουεν). Αν και σε άλλες ταινίες έχω δει ανθρώπους που έτσι όπως παρουσιάζονται μου προκαλλεί "δέος" η ομορφιά τους.

Ιανουαρίου 26, 2011 9:54 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Ναι, έχεις δίκιο όπως το θέτεις. Είναι ένα είδος βαθιά ριζωμένου (ίσως και ασυνείδητου) ρατσισμού, όχι ναζισμού. Αλλά σκέψου, μιλάμε για έναν εκπρόσωπο της αγγλικής υψηλής κοινωνία (καθηγητής πανεπιστημίου), την εποχή που η Αγγλία ήταν ακόμα αυτοκρατορία και κοσμοκράτειρα ουσιαστικά. Δεν τον δικαιολογώ φυσικά, αλλά με δεδομένη την εποχή, ήταν πολύ δύσκολο να ξεφύγεις από μια τέτοια θεώρηση των πραγμάτων.
Πάντως, όπως και νά'χει, εξακολουθώ να λατρεύω τον Τόλκιν Παραμυθά.

Ιανουαρίου 26, 2011 10:05 μ.μ.  
Anonymous αορτή said...

Μια παρατήρηση μόνο : ο Τόλκιν δε γεννήθηκε στα σαλόνια, έμεινε από νωρίς ορφανός και κατάφερε να σπουδάσει με υποτροφίες απο την καθολική εκκλησία.
Κι εγώ τον λατρεύω, απλά διαφωνώ με τα πιστεύω του

Ιανουαρίου 29, 2011 3:08 π.μ.  
Blogger vandimir said...

Σ' αυτή την τελευταία σου θέση συμφωνούμε απόλυτα.

Ιανουαρίου 29, 2011 4:02 μ.μ.  
Anonymous αορτή said...

Μόλις ανακάλυψα 2 ταινές φαν του Τόλκιν: "The Hunt For Gollum" και "Born of Hope" Τα έχουν ανεβάσει στο ΥΤ
http://www.youtube.com/watch?v=9H09xnhlCQU
http://www.youtube.com/watch?v=qINwCRM8acM
Δε ξέρω πώς να τις χαρακτηρίσω ως ταινίες, αν και αυτή με το Γκόλουμ είχε κάποια στοιχεία που μου άρεσαν. Επίσης στο Born of hope υπάρχουν γυναίκες με ενδιαφέρουσες φατσούλες, ανάμεσα τους και η σκηνοθέτης. Πάντως είναι ελπιδοφόρο οτι κατάφεραν να τις γυρίσουν με ελάχιστα χρήματα.

Μαρτίου 27, 2011 10:34 π.μ.  
Blogger vandimir said...

Το δεύτερο δεν το ξέρω. Θα το κοιτάξω. Ευχαριστώ πολύ.
Το "Hunt..." το έχω δει. Το παίξαμε μάλιστα πρόσφατα στο Φεστιβάλ Φανταστικού στο Μικρόκοσμο (είχα αναρτήσει και το αναλυτικό πρόγραμμα). Πού ήσουν;
(Φιλική επίπληξη. Εκτός βέβαια αν δεν ζεις στην Αθήνα)

Μαρτίου 27, 2011 11:57 π.μ.  
Anonymous αορτή said...

Στην Αθήνα μένω (συνήθως) αλλά δύσκολα κουνιέμαι απ'το σπίτι μου. Επίσης στο παρελθόν είχα τραυματικές εμπειρίες με φεστιβάλ του φαντασκικού και με τους φαν του φανταστικού :)
Πώς σου φάνηκε το Hunt; Εμένα μου φάνηκε υπέροχη η ιδέα ο Άραγκορν να κουβαλάει το Γκόλουμ μέσα στο τσουβάλι σε μεγάλο μέρος της ταινίας. Φαβάμαι οτι ήταν λύση ανάγκης λόγω περιορισμένων δυνατοτήτων στα εφέ, αλλά εγώ θα έκανα ολόκληρη ταινία μόνο με τον Άραγκορν και το Γκόλουμ στο σακί να οδύρεται (εννοείται χωρίς ορκ και μάχες).

Μαρτίου 27, 2011 3:58 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Η ταινία μου φάνηκε συμπαθητική. Ήταν σα να προσπαθούσαν να κάνουν μια συνέχεια (ή ένα prequel τέλος πάντων) της ταινίας του Jackson, αλλά με ελάχιστο μπάτζετ. Θέλω να πω ότι η αισθητική, ακόμα και τα πρόσωπα, προσπαθούσαν να μοιάζουν όσο γινόταν σ' αυτά του Τζάκσον. Πλάκα είχε.

Μαρτίου 28, 2011 2:47 μ.μ.  
Blogger vandimir said...

Άσε που το φεστιβάλ ήταν μια χαρά και από άποψη φαν. Δηλαδή δεν συνέβει τίποτα "περίεργο" ή έστω αστείο. Οι κολλημένοι μόνο με φάνταζι δεν πολυήρθαν, από τους υπόλοιπους έγινε χαμός. Στις δύο προβολές της ταινίας από Λόβκραφτ μάλιστα έμεινε έξω κάμοσος κόσμος.

Μαρτίου 28, 2011 2:49 μ.μ.  
Anonymous αορτή said...

Ναι αυτό με την αισθητική είναι αλήθεια, στην αρχή με μπέρδεψε κιόλας, νόμιζα ότι είχαν βάλει σκηνές από την τριλογία και άλλαξαν μόνο τον ήχο.
Τραυματικές εμπειρίες εννούσα κυρίως από πλευράς ποιότητας ταινιών

Μαρτίου 28, 2011 6:00 μ.μ.  

Δημοσίευση σχολίου

Links to this post:

Δημιουργία Συνδέσμου

<< Home

eXTReMe Tracker